Levering van goederen, overdracht van algemeenheid van goederenlevering van goederen - overdracht van algemeenheid van goederen

Fiche van de FOD Financiën

Volledige tekst

Tekst van de beslissing

Hof van Cassatie van België

Arrest

Nr. F.08.0025.N

BELGISCHE STAAT, vertegenwoordigd door de minister van Financiën, voor

wie optreedt de ontvanger der Directe Belastingen te Mechelen Vennootschappen

4, met kantoor te 2800 Mechelen, Zwartzustervest 24, bus 11,

eiser,

vertegenwoordigd door mr. Antoine De Bruyn, advocaat bij het Hof van Cassatie,

met kantoor te 1000 Brussel, Dalstraat 67, bus 14, waar de eiser woonplaats kiest,

tegen

DUMES INTERNATIONAL, besloten vennootschap met beperkte

aansprakelijkheid, met zetel te 2160 Wommelgem, Guddegemstraat 45-47,

verweerster.

I. RECHTSPLEGING VOOR HET HOF

Het cassatieberoep is gericht tegen een arrest, op 23 oktober 2007 gewezen door

het hof van beroep te Antwerpen.

Raadsheer Eric Dirix heeft verslag uitgebracht.

Advocaat-generaal Dirk Thijs heeft geconcludeerd.

II. CASSATIEMIDDEL

De eiser voert in zijn verzoekschrift een middel aan.

Geschonden wettelijke bepalingen

- artikel 442bis van het Wetboek van de Inkomstenbelastingen 1992 (WIB92),

ingevoegd bij koninklijk besluit van 12 december 1996 houdende maatregelen inzake

strijd tegen de fiscale fraude en met het oog op een betere inning van de belasting, met

toepassing van de artikelen 2, §1, en 3, §1, 2° en 3°, van de wet van 26 juli 1996

strekkende tot de realisatie van de budgettaire voorwaarden tot deelname van België

aan de Europese Economische en Monetaire Unie, bekrachtigd door artikel 2, 4°, van

de Wet van 13 juni 1997 in zijn versie vóór de wijziging bij wet van 22 december

1998;

- de artikelen 174/53, 174/54 en 174/64, van het koninklijk besluit van 30 november

1935 houdende de Vennootschappenwet (Venn. W.) (voorheen boek I, titel IX, W. Kh.,

thans opgeheven bij wet van 7 mei 1999);

- de artikelen 19, eerste lid, 1° en 7°, 31, eerste lid, 1°ter, van het koninklijk besluit nr.

64 van 30 november 1939 houdende het Wetboek van Registratie-, Hypotheek-en

Griffierechten (W. Reg.), in hun versie vóór de wijziging bij wet van 22 december

1998;

- artikel 11 van de wet van 3 juli 1969 tot invoering van het Wetboek van de Belasting

over de Toegevoegde Waarde (WBTW);

- artikel 2 van de wet van 25 oktober 1919 op de inpandgeving van de handelszaak.

Aangevochten beslissingen

Het bestreden arrest bevestigt het vonnis van de eerste rechter dat de vordering van de

verweerster gegrond verklaarde en voor recht zegde dat de uitvoering van het

dwangbevel, betekend op 11 maart 1999, verboden is en dat de verweerster de in het

dwangbevel gevorderde sommen niet verschuldigd is.

Het bestreden arrest verantwoordde deze beslissing op de volgende gronden:

"Volgens de geldende bepalingen van artikel 442bis WIB92, op het ogenblik van de

overdracht, is dit artikel slechts van toepassing ingeval van overdracht van een

algemeenheid van goederen of van een tak van werkzaamheid.

Bij gebreke aan definitie in het fiscaal recht van de begrippen 'overdracht van een

algemeenheid' en 'overdracht van een tak van werkzaamheid' moeten ten aanzien van

vennootschappen de omschrijvingen, zoals beschreven in de vennootschappenwet,

worden gehanteerd.

Krachtens de artikelen 174/53 en 174/64, Vennootschappenwet, wordt onder 'overdracht

van een algemeenheid' de rechtshandeling verstaan waarbij een vennootschap haar

gehele vermogen, zowel de activa als de passiva, overdraagt.

Krachtens de artikelen 174/54 en 174/64, van de Vennootschappenwet wordt onder

'overdracht van een bedrijfstak' de rechtshandeling verstaan waarbij een vennootschap

een bedrijfstak alsmede de daaraan verbonden activa en passiva overdraagt; het begrip

'bedrijfstak' is een synoniem van het begrip 'tak van werkzaamheid'.

Nu de volgende elementen van de handelszaak van de nv Zephyr, namelijk al de

openstaande invorderingen op klanten, het passief en de huurcelen, niet werden

overgedragen, is er geen sprake van een overdracht van een algemeenheid van goederen

of van een tak van werkzaamheid.

Bijgevolg is artikel 442bis WIB92 niet van toepassing.

De eerste rechter heeft dit terecht zo beslist". (arrest, p.12 - 13, punt 2.3.2).

Grieven

Eerste onderdeel

1. Artikel 442bis WIB92, zoals van toepassing op het ogenblik van de overdracht van de

handelszaak van de nv Zephyr aan de verweerster, luidde als volgt:

"De overdracht van een algemeenheid van goederen of van een tak van werkzaamheid is

slechts tegenstelbaar aan de Staat, administratie der directe belastingen, na afloop van

de tweede maand die volgt op die waarin de akte tot overdracht of aanwijzing, waarvan

deze overdracht geheel of gedeeltelijk het voorwerp uitmaakt, onderworpen werd aan de

formaliteit van de registratie die vereist is door artikel 19, eerste lid, 1° of 7°, of door

artikel 31, eerste lid, 1°ter, van het Wetboek der Registratie-, Hypotheek- en

Griffierechten onverminderd de toepassing van de artikelen 433 tot 440 van het wetboek.

De overnemer is hoofdelijk aansprakelijk voor de betaling van de fiscale schulden

verschuldigd door de overdrager bij de afloop van de in de eerste alinea bedoelde

termijn, ten belope van het bedrag dat reeds door hem gestort of door de kredietinstelling

of het kredietorganisme die in de financiering van de verrichting tussenkomen,

overgemaakt is, of ten belope van het bedrag dat overeenstemt met de nominale waarde

van de aandelen die in ruil voor de overdracht zijn toegekend voor de afloop van de

voornoemde termijn".

2. Uit het verslag aan de Koning, voorafgaand aan het KB van 12 december 1996 dat

artikel 442bis invoegde in het WIB92, kan worden afgeleid dat aan de toepassing van

deze bepaling alle overeenkomsten zijn onderworpen, onder bezwarende titel of om niet,

die de eigendom of het vruchtgebruik van een algemeenheid van goederen of van een

bedrijfsafdeling overdragen of aanwijzen, zoals de overdrachten van een handelszaak in

haar totaliteit of van een bedrijfsafdeling ervan, of de inbrengen van een handelszaak in

een vennootschap.

3. Uit datzelfde verslag blijkt tevens dat artikel 442bis WIB92 tot doel heeft te

verhinderen dat belastingplichtigen hun handelszaak (handelsfonds) zouden overdragen

zonder dat de belastingschulden zijn voldaan en dat de regelgever een ruim

toepassingsgebied van artikel 442bis WIB92 voor ogen stond teneinde elke mogelijke

fraude uit te sluiten bij de overdracht van een handelszaak.

4. Artikel 442bis WIB92 verwijst tevens naar de artikelen 19, eerste lid, 1° en 7°, en 31,

eerste lid, 1°ter, WReg., die op hun beurt verwijzen naar artikel 11 van het WBTW, dat

luidt als volgt:

"Als levering wordt niet beschouwd de overdracht van een algemeenheid van goederen of

van een bedrijfsafdeling, onder bezwarende titel of om niet, bij wege van inbreng in

vennootschap of anderszins ...".

Ook deze bepaling ondersteunt een ruime omschrijving van de overdrachten die in artikel

442bis WIB92 worden geviseerd.

5. In strijd met deze ruime strekking van de begrippen 'overdracht van een algemeenheid'

en 'overdracht van een tak van werkzaamheid' in de zin van artikel 442bis WIB92

oordeelde het bestreden arrest derhalve niet wettig dat ten aanzien van vennootschappen

de toepassing van artikel 442bis moet worden beperkt tot de overdrachten van een

'algemeenheid' of van een 'bedrijfstak' zoals bedoeld in de artikelen 174/53, 174/54 en

174/64, Vennootschappenwet, zijnde de overdrachten waarbij een vennootschap

respectievelijk haar gehele vermogen, zowel de activa als de passiva, hetzij, een

bedrijfstak, alsmede de daaraan verbonden activa en passiva, overdraagt aan een andere

vennootschap, zonder ontbinding van de overdragende vennootschap, tegen een

vergoeding die uitsluitend bestaat in aandelen van de verkrijgende vennootschap(en),

welke overdracht aanleiding geeft tot rechtsopvolging onder algemene titel.

Anders dan de appelrechters oordelen, vormen de overdrachten van een handelszaak

tussen vennootschappen door inbreng overeenkomstig de artikelen 174/53 e.v., van de

Vennootschappenwet slechts één van de toepassingsgevallen die aan het voorschrift van

artikel 442bis WIB92 zijn onderworpen.

6. Voor de toepassing van artikel 442bis WIB92 ten aanzien van vennootschappen is

derhalve niet vereist dat alle activa en passiva worden overgedragen, noch is vereist dat

tussen vennootschappen de overdracht van een algemeenheid van goederen of van een

tak van werkzaamheid door middel van inbreng moet geschieden.

De verkoop van een handelszaak tussen vennootschappen, zonder dat alle activa en

passiva worden overgedragen, kan derhalve binnen het toepassingsgebied van artikel

442bis WIB92 vallen.

7. De overdracht van de handelszaak van de nv Zephyr aan de verweerster diende

bijgevolg niet te beantwoorden aan de voorwaarden van de artikelen 174/53, 174/54 en

174/64 van de Vennootschappenwet om als een overdracht van een algemeenheid van

goederen of van een tak van werkzaamheid in de zin van artikel 442bis WIB92 in

aanmerking te komen.

8. Hieruit volgt dat het bestreden arrest niet wettig heeft kunnen oordelen dat, bij gebreke

aan een definitie in het fiscaal recht van de begrippen 'overdracht van een algemeenheid'

en 'overdracht van een tak van werkzaamheid' bedoeld in artikel 442bis WIB92 ten

aanzien van vennootschappen de omschrijvingen, zoals beschreven in de artikelen

174/53, 174/54 en 174/64, van de Vennootschappenwet moeten worden gehanteerd,

dienvolgens niet wettig heeft kunnen beslissen dat er in casu geen sprake was van een

overdracht van een algemeenheid van goederen of van een tak van werkzaamheid nu niet

alle elementen van de handelszaak van de nv Zephyr werden overgedragen (schending

van de artikelen 442bis WIB92, 174/53, 174/54 en 174/64 Vennootschappenwet, 19,

eerste lid, 1° en 7°, 31, eerste lid, 1°ter, W. Reg., 11 WBTW).

Tweede onderdeel

Onder een algemeenheid van goederen in de zin van artikel 442bis, WIB92 kan worden

verstaan een hoeveelheid van zaken, die in het verkeer als een eenheid wordt beschouwd,

welke als zodanig blijft bestaan niettegenstaande de wisseling der delen.

Een handelszaak beantwoordt aan deze omschrijving van een algemeenheid van

goederen waar het een geheel van elementen omvat, zowel lichamelijke als

onlichamelijke roerende goederen, die bijdragen en noodzakelijk zijn tot het aantrekken

en het behoud van het cliënteel (cf. artikel 2 van de wet van 25 oktober 1919).

Schulden en schuldvorderingen worden evenwel geacht niet te behoren tot de

noodzakelijke elementen van een handelszaak in zoverre deze elementen voor de

exploitatie van de handelszaak en het aanwerven en behouden van het cliënteel niet strikt

zijn vereist.

Hetzelfde geldt voor de huurrechten wanneer het cliënteel wordt geacht door de

overnemer ook verworven te zijn, onafhankelijk van de plaats waar de bedrijfslokalen zijn

gevestigd.

Een handelszaak kan derhalve als een algemeenheid van goederen of een tak van

werkzaamheid in de zin van artikel 442bis WIB92 worden beschouwd, zonder dat de

schulden, de schuldvorderingen en de huurcelen worden overgedragen.

Hieruit volgt dat het bestreden arrest, louter op grond van het feit dat de openstaande

invorderingen op de klanten, het passief en de huurcelen niet werden overgedragen, niet

wettig heeft kunnen oordelen dat er geen sprake was van een overdracht van een

algemeenheid van goederen of van een tak van werkzaamheid in de zin van artikel 442bis

WIB92 zonder vast te stellen dat deze elementen substantiële en noodzakelijke elementen

uitmaken van de handelszaak van de nv Zephyr (schending van de artikelen 442bis

WIB92, 174/53, 174/54 en 174/64, Vennootschappenwet, 19, eerste lid, 1° en 7°, 31,

eerste lid, 1°ter, van het W. Reg., 11 WBTW, 2 wet van 25 oktober 1919).

III. BESLISSING VAN HET HOF

Beoordeling

Eerste onderdeel

1. Krachtens het te dezen toepasselijke artikel 442bis, eerste lid, WIB92, zoals

ingevoegd door artikel 6 van het koninklijk besluit van 12 december 1996

houdende maatregelen inzake strijd tegen de fiscale fraude en met het oog op een

betere inning van de belasting, is de overdracht van een algemeenheid van

goederen of een tak van werkzaamheid slechts tegenstelbaar aan de Staat,

administratie der directe belastingen, na afloop van de tweede maand die volgt op

die waarin de akte tot overdracht of aanwijzing, waarvan deze overdracht geheel

of gedeeltelijk het voorwerp uitmaakt, onderworpen werd aan de formaliteit van

de registratie die vereist is door artikel 19, eerste lid, 1° en 7°, en door artikel 31,

eerste lid, 1°ter, Wetboek Registratierechten onverminderd de toepassing van de

artikelen 433 tot 440 WIB92.

Krachtens het tweede lid van die wetsbepaling is de overnemer hoofdelijk

aansprakelijk voor de betaling van de fiscale schulden verschuldigd door de

overdrager bij de afloop van de in de eerste alinea bedoelde termijn, ten belope

van het bedrag dat reeds door hem gestort of door de kredietinstelling of het

kredietorganisme die in de financiering van de verrichting tussenkomen,

overgemaakt is, of ten belope van het bedrag dat overeenstemt met de nominale

waarde van de aandelen die in ruil voor de overdracht zijn toegekend voor de

afloop van de voornoemde termijn.

Krachtens het derde lid van die wetsbepaling zijn de bepalingen van de alinea's 1

en 2 niet van toepassing indien, gelijktijdig met de akte, een certificaat

geregistreerd wordt, uitsluitend voor dit doel door de ontvanger van de directe

belastingen van de verblijfplaats of van de maatschappelijke zetel van de

overdrager opgesteld binnen de 20 dagen voorafgaand aan de formaliteit, waarin

geattesteerd wordt dat geen enkele fiscale schuld op die datum verschuldigd is

door de overdrager.

2. Krachtens artikel 19, eerste lid, 1°, Wetboek Registratierechten, moeten

binnen de bij artikel 32, van dit wetboek gestelde termijnen geregistreerd worden,

de akten van notarissen, de exploten en processen-verbaal van

gerechtsdeurwaarders, de arresten en vonnissen der hoven en rechtbanken die

bepalingen bevatten welke door deze titel aan een evenredig recht onderworpen

worden.

Luidens het te dezen toepasselijke artikel 19, eerste lid, 7°, van hetzelfde wetboek

moeten eveneens binnen die termijnen geregistreerd worden de akten houdende

vaststelling van een verrichting als bedoeld in artikel 11 Btw-wetboek.

Luidens het te dezen toepasselijke artikel 31, eerste lid, 1°ter, van hetzelfde

wetboek bestaat er verplichting tot ondertekening en tot aanbieding ter registratie,

binnen de bij artikel 33, van dit wetboek gestelde termijnen, van een verklaring

wanneer een verrichting als bedoeld in artikel 11 van het Btw-wetboek, niet bij

een akte is vastgesteld.

3. Uit de samenhang van die wettelijke bepalingen volgt dat artikel 442bis

WIB92 betrekking heeft op de overdrachten van een algemeenheid van goederen

of van een tak van werkzaamheid die aan de verplichting tot registratie

onderworpen zijn op grond van artikel 19, eerste lid, 1° en 7° of op grond van

artikel 31, eerste lid, 1°ter, Wetboek Registratierechten.

4. Krachtens artikel 11 van het Btw-wetboek wordt niet als levering

beschouwd de overdracht van een algemeenheid van goederen of van een

bedrijfsafdeling, onder bezwarende titel of om niet, bij wege van inbreng in

vennootschap of anderszins, wanneer de overnemer een belastingplichtige is die

de belasting, indien ze ingevolge de overdracht zou verschuldigd zijn, geheel of

gedeeltelijk zou kunnen aftrekken. In dat geval wordt de overnemer geacht de

persoon van de overdrager voort te zetten.

5. Uit de samenhang tussen artikel 442bis WIB92 en artikel 11 Btw-wetboek

volgt dat deze bepalingen op dezelfde overdrachten van toepassing zijn, met name

op de overdracht van een algemeenheid van goederen of op de overdracht van een

bedrijfsafdeling of tak van werkzaamheid en dat deze begrippen in beide

wetsbepalingen dezelfde inhoud hebben.

6. De overdracht van een handelszaak is een overdracht van een algemeenheid

van goederen of een overdracht van een bedrijfsafdeling in de zin van de

voornoemde wettelijke bepalingen indien alle elementen die nodig zijn voor de

exploitatie van de handelszaak worden overgedragen; het is daarbij niet

noodzakelijk vereist dat alle handelsvorderingen en schulden en het recht op de

huurceel in de overdracht begrepen zijn.

7. Het arrest oordeelt dat:

- bij gebreke aan definitie in het fiscaal recht van de begrippen "overdracht van

een algemeenheid" en "overdracht van een tak van werkzaamheid" ten aanzien

van de vennootschappen de omschrijvingen, zoals beschreven in de

vennootschappenwet, worden gehanteerd;

- krachtens de artikelen 174/53 en 174/64, van het Wetboek van

Vennootschappen onder overdracht van een algemeenheid de rechtshandeling

wordt verstaan waarbij een vennootschap haar gehele vermogen, zowel de

activa als de passiva overdraagt;

- krachtens de artikelen 174/54 en 174/64, van hetzelfde wetboek onder

"overdracht van een bedrijfstak" de rechtshandeling wordt verstaan waarbij een

vennootschap een bedrijfstak alsmede de daaraan verbonden activa en passiva

overdraagt; het begrip "bedrijfstak" is een synoniem van het begrip "tak van

werkzaamheid";

- omdat de volgende elementen van de handelszaak van de nv Zephyr, namelijk

al de openstaande vorderingen op klanten, het passief en de huurcelen, niet

worden overgedragen, er geen sprake is van een overdracht van een

algemeenheid van goederen of van een tak van werkzaamheid.

8. Het arrest dat op die gronden beslist dat artikel 442bis WIB92 niet van

toepassing is, verantwoordt zijn beslissing niet naar recht.

Het middel is gegrond.

Beschikkend gedeelte

Dictum

Het Hof,

Vernietigt het bestreden arrest.

Houdt de kosten aan en laat de beslissing daaromtrent aan de feitenrechter over.

Verwijst de zaak naar het hof van beroep te Gent.

Dit arrest is gewezen te Brussel door het Hof van Cassatie, eerste kamer,

samengesteld uit voorzitter Ivan Verougstraete, als voorzitter, afdelingsvoorzitter

Edward Forrier, en de raadsheren Eric Dirix, Eric Stassijns en Geert Jocqué, en in

openbare terechtzitting van 15 oktober 2009 uitgesproken door voorzitter Ivan

Verougstraete, in aanwezigheid van advocaat-generaal Dirk Thijs, met bijstand

van griffier Johan Pafenols.

J. Pafenols G. Jocqué E. Stassijns

E. Dirix E. Forrier I. Verougstraete