OverhedenBtw. Overheden.

Kamer, Vragen en Antwoorden, 2014-2015, QRVA 54/057 d.d. 11.01.2016, blz. 356

Btw. - Overheden.

VRAAG

Overheden zijn niet vrijgesteld van het betalen van btw. Dit volgt uit de Europese wetgeving.

Voor de federale overheid is dit neutraal: zij moet op sommige facturen btw betalen, maar int deze belastingen zelf, waardoor ze terugvloeien naar de schatkist. Een soort "vestzak-broekzak" operatie (met dien verstande dat 1 % btw moet worden afgedragen aan de EU).

Voor lagere overheden gaat dit evenwel niet op: zij betalen btw zonder dat zij diezelfde btw nadien recupereren.

Dit heeft een aantal nefaste effecten: regionale overheden doen aan "btw-optimalisatie", wat een beetje tegennatuurlijk is voor een overheid. Zo heeft bijvoorbeeld het Waals Gewest zijn autosnelwegen ondergebracht in een apart overheidsbedrijf ("Sofico"), zodat de investeringen in autosnelwegen opnieuw btw-aftrekbaar worden.

Andere regionale overheden doen aan insourcing van taken van de private markt. Zo heeft bijvoorbeeld de Vlaamse overheid de ICT van de inning van de onroerende voorheffing weggetrokken van een privaat bedrijf, omdat men 21 % btw kon uitsparen door de taken door de overheid zelf te laten doen.

Dit leidt paradoxaal genoeg uiteraard niet tot "lean" government, maar tot logge overheden die werkgelegenheid op de private markt overnemen.

Ook op gemeentelijk vlak komt dezelfde discussie vaak voor, bijvoorbeeld met betrekking tot huisvuilophaling. Meerdere EU-landen (Frankrijk, Nederland, UK, Denemarken, Zweden, Finland) kennen daarom een btw-compensatiefonds voor hun lagere overheden.

1. Hoe staat u tegenover een dergelijk financieringsmechanisme, waarbij lokale overheden gecompenseerd worden voor hun btw-uitgaven?

2. Hoeveel btw werd het afgelopen jaar, 2014, betaald door:

a) respectievelijk het Vlaams Gewest, het Waals Gewest, het Brussels Gewest;

b) respectievelijk de Vlaamse Gemeenschap, de Franse Gemeenschap en de Duitstalige Gemeenschap;

c) respectievelijk de Vlaamse provincies en de Waalse provincies;

d) respectievelijk de Vlaamse gemeenten, de Brusselse gemeenten, de Waalse gemeenten (met uitzondering van het Duitstalig grondgebied), en de Duitstalige gemeenten?

ANTWOORD

van de minister van Financiën, belast met Bestrijding van de fiscale fraude van 08.01.2016,

Overeenkomstig artikel 6 van het Btw-Wetboek worden overheden niet als belastingplichtige aangemerkt voor de werkzaamheden of handelingen die zij als overheid verrichten, zodat die handelingen niet aan de btw zijn onderworpen. Zij kunnen derhalve de btw op de aankopen voor deze handelingen niet recupereren.

Publieke overheden worden evenwel voor hun werkzaamheden of handelingen als belastingplichtige aangemerkt, indien ze daarmee in concurrentie komen met private marktdeelnemers. Voor hun aankopen voor deze handelingen gelden dan ook de normale regels voor het recht op aftrek. Bovendien zal een publieke overheid altijd als belastingplichtige worden aangemerkt voor een beperkt aantal in de wet voorziene handelingen, zoals telecommunicatiediensten, de levering en voorziening van water en gas, en zo meer.

Verschillende publieke overheden bevinden zich daardoor in een situatie waarin zij zowel handelingen stellen die niet onderworpen zijn aan de btw, als handelingen waarvoor zij aangemerkt worden als btw-belastingplichtige.

Een aantal lidstaten (Zweden, Finland, Denemarken, Frankrijk, Spanje, Portugal, Nederland en het Verenigd Koninkrijk) hebben inderdaad een systeem van terugbetaling op punt gezet ten voordele van publiekrechtelijke lichamen voor de niet voor teruggaaf vatbare btw.

Afgezien van de budgettaire weerslag en de moeilijkheid om duidelijke criteria vast te leggen voor het bepalen van de investeringen die in aanmerking komen voor het fonds, is de werking van dit systeem onderhevig aan een belangrijke kritiek, met name dat het in hoofdzaak de rijkste gemeenten bevoordeelt. Hoe meer een gemeente investeert, hoe meer deze een beroep zal kunnen doen op het compensatiefonds.

Reeds sinds jaren wordt er op Europees niveau een debat gevoerd over de ruimere toepassing van de btw op publieke overheden, in het bijzonder vanuit het perspectief om mogelijke concurrentieverstoring met private marktdeelnemers te vermijden of minstens te verminderen. De Europese Commissie heeft reeds verschillende studies laten uitvoeren om te kunnen beoordelen welke de belangrijkste praktische en theoretische knelpunten zijn. Daarenboven werden achtereenvolgens twee publieke consultaties gehouden om bij de private marktdeelnemers zelf te polsen, wat voor hen de belangrijkste problemen zijn.

Uit deze publieke consultaties blijkt dat de Europese Commissie de verankering van een compensatiemechanisme in de Europese wetgeving als beleidsoptie overweegt. Vermits deze benadering geen einde maakt aan de concurrentieverstoring tussen overheden en privésector op het vlak van de uitgaande handelingen, is dit voor de Europese Commissie evenwel geen afdoende oplossing.

Momenteel wordt door de Europese Commissie onderzocht wat de impact zou zijn van een wijziging van de huidige btw-richtlijn. Dit is de laatste stap voor de publicatie van een voorstel tot wijziging van de btw-richtlijn.