Arrest van het Hof van 14 juli 1983, 224/82Verordening 1530/78 art. 2, verordening 2546/80 art. 1

ARREST

De feiten

De feiten, het procesverloop en de krachtens artikel 20 van s Hofs Sta-tuut-EEG ingediende schriftelijke opmerkingen kunnen worden samengevat als volgt:

I — Feiten en procesverloop

De toepasselijke communautaire regeling

Bij verordening nr. 516/77 van de Raad van 14 maart 1977 houdende een gemeenschappelijke ordening der markten in de sector van op basis van groenten en fruit verwerkte produkten (PB L 73 van 1977, blz. 1) is een steunregeling ingevoerd voor de produktie van de in bijlage I bis opgenomen produkten. Deze bijlage werd ingelast bij verordening nr. 1152/78 van de Raad van 30 mei 1978 (PB L 144 van 1978, blz. 1). Bij verordening nr. 1639/79 van de Raad van 24 juli 1979 is de steunregeling voor de produktie met ingang van het verkoopseizoen 1980/81 uitgebreid tot in siroop geconserveerde kersen.

Ingevolge artikel 3 ter, lid 4, van verordening nr. 516/77 van de Raad, zoals gewijzigd bij verordening nr. 1152/78, „wordt de steun bij de produktie toegekend aan de verwerkende bedrijven die contracten hebben gesloten als bedoeld in artikel 3 bis.” Volgens lid 2 van laatstgenoemde bepaling „moeten in deze contracten, die voor een nader te bepalen minimumperiode gelden, worden aangegeven de hoeveelheden grondstoffen waarop de contracten betrekking hebben, de spreiding van de leveringen aan de verwerkende bedrijven en de aan de producenten te betalen prijzen”.

Ingevolge artikel 3 bis, lid 2, laatste zin, juncto artikel 3 ter, leden 5 en 6, wordt het bedrag van de steun, dat vóór het begin van ieder verkoopseizoen wordt vastgesteld, aan de verwerkende bedrijven op hun verzoek uitgekeerd, zodra de bevoegde organen van de betrokken Lid-Staten bij wie de contracten zijn ingediend, de uitvoering daarvan hebben gecontroleerd.

De uitvoeringsbepalingen van deze steunregeling zijn door de Commissie vastgesteld bij verordening nr. 1530/78 van 30 juni 1978 (PB L 179 van 1978, blz. 21). Deze verordening is gewijzigd bij verordeningen van de Commissie nrs. 1348/80 van 30 mei 1980, 1964/80 van 24 juli 1980 en 2546/80 van 2 oktober 1980 (PB L 135 van 1980, blz. 66; PB L 191 van 1980, blz. 17 en PB L 260 van 1980, blz. 14).

Ingevolge deze uitvoeringsbepalingen kan een verwerkend bedrijf enkel aanspraak maken op uitkering van de steun, indien de contracten en de betrokken nadere overeenkomsten zijn ondertekend en binnen de door de Commissie gestelde termijnen bij de bevoegde nationale organen zijn ingediend.

Krachtens artikel 1 van verordening nr. 1530/78, zoals gewijzigd bij verordening nr. 1348/80, moesten de verwerkingscontracten voor bigarreaus en zoete kersen en de eventuele nadere overeenkomsten uiterlijk op respectievelijk 10 en 30 juli 1980 worden gesloten. Omdat de kersenoogst in 1980 wegens de slechte weersomstandigheden vertraging had opgelopen, konden de contracten en de nadere overeenkomsten niet tijdig worden ondertekend. Bij verordening nr. 1964/80 van 24 juli verlengde de Commissie de termijnen voor de ondertekening van de contracten en de nadere overeenkomsten dan ook tot respectievelijk 31 juli en 15 augustus 1980.

Overeenkomstig artikel 2 van verordening nr. 1530/78 moest een exemplaar van het contract en eventueel van de betrokken nadere overeenkomsten vóór zij van kracht werden — dus vóór het begin van de eerste levering van de grondstoffen — worden ingediend bij het nationale orgaan dat was belast met het beheer van de steunregeling en dat de grondstoffen vóór de uitvoering van het contract moest controleren.

In verband met voormelde moeilijkheden moesten de te laat gesloten contracten onmiddellijk worden uitgevoerd, daar de kwaliteit van de grondstoffen dreigde te verminderen. Wegens deze bijzondere omstandigheden werd artikel 2 van verordening nr. 1530/78 op 2 oktober 1980 aangevuld bij verordening nr. 2546/80, waarin werd bepaald :

„Voor het verkoopseizoen 1980/81 echter mogen verwerkingscontracten voor kersen, zelfs nadat zij van kracht zijn geworden, tot uiterlijk 31 juli 1980 bij de bevoegde instantie worden ingediend.”

Feiten en procesverloop

De firma Meiko-Konservenfabrik die zich voornamelijk bezighoudt met de verwerking van fruit tot conserven, sloot op 21 juli 1980 leveringscontracten met kersenproducenten. Op 31 juli 1980 werd een nadere overeenkomst gesloten.

In de periode van 23 juli tot 31 juli 1980 werden de grondstoffen geleverd; uit vrees voor kwaliteitsverlies ten gevolge van de oogstcondities werden de kersen door de firma Meiko onmiddellijk verwerkt.

Op grond van de artikelen 3 bis en 3 ter van verordening nr. 516/77 van de Raad van 14 maart 1977, zoals gewijzigd bij verordening nr. 1152/78 van 30 mei 1978, vroeg de firma Meiko bij het Bundesamt für Ernährung und Forstwirtschaft voor 1980 produktiesteun aan voor 17785 kg in siroop te conserveren zoete kersen.

Omdat de contracten en de nadere overeenkomsten te laat — respectievelijk op 7 en 19 augustus 1980 — bij het Bundesamt waren ingediend, wees dit laatste op grond van artikel 1 van de aangehaalde verordening nr. 2546/80 de aanvraag om produktiesteun af bij beschikking van 6 november 1980, welke het na een bezwaarschrift van de firma Meiko op 17 december 1980 bevestigde.

Ten aanzien van deze weigering stelde de firma Meiko tegen de Bondsrepubliek Duitsland, vertegenwoordigd door het Bundesamt für Ernährung und Forstwirtschaft, beroep in bij het Verwaltungsgericht Frankfurt/Main dat bij beschikking van 3 augustus 1982 de behandeling van de zaak heeft geschorst en het Hof van Justitie heeft verzocht om een prejudiciële beslissing over de volgende vraag:

„Schendt artikel 1 van verordening (EEG) nr. 2546/80 van de Commissie van 2 oktober 1980 (PB L 260 van 1980, blz. 14) het evenredigheidsbeginsel en het beginsel van gelijke behandeling, voor zover hierin met terugwerkende kracht een termijn wordt vastgesteld, eindigend op 31 juli 1980, waarbinnen gesloten contracten bij de bevoegde instantie moeten zijn ingediend?”

Blijkens de overwegingen van de verwijzingsbeschikking is de Duitse rechter met een beroep op een aantal arresten van het Hof met betrekking tòt het evenredigheidsbeginsel en het beginsel van gelijke behandeling van oordeel, dat verordening nr. 2546/80 van 2 oktober 1980 waarin de uiterste datum voor de indiening van de contracten achteraf op 30 juli is vastgesteld, een willekeurige maatregel vormt die zonder objectieve reden een bepaalde groep ondernemingen, waaronder de firma Meiko, benadeelt ten opzichte van concurrenten die de goederen weliswaar onmiddellijk na de levering hebben verwerkt, maar hun contracten toevallig vóór 31 juli hebben ingediend.

Bovendien acht de Duitse rechter het automatisme van deze bepaling in strijd met het evenredigheidsbeginsel, voor zover zij het niet mogelijk maakt de sanctie van steunweigering afhankelijk te maken van een aan de betrokkene te verwijten gedraging.

De verwijzingsbeschikking is op 23 augustus 1982 ter griffie van het Hof ingeschreven.

Krachtens artikel 20 van 's Hofs Sta-tuut-EEG zijn schriftelijke opmerkingen ingediend door de Commissie van de Europese Gemeenschappen, vertegenwoordigd door J. Sack en Chr. Berardis-Kayser, leden van haar juridische dienst, als gemachtigden. Bij brieven van 29 september 1982 en 5 oktober 1982 hebben het Bundesamt für Ernährung und Forstwirtschaft en de Duitse regering het Hof meegedeeld dat zij geen schriftelijke opmerkingen zouden indienen.

Het Hof heeft, op rapport van de rechterrapporteur en gehoord de advocaatgeneraal, overeenkomstig artikel 21 van s Hof 's Statuut-EEG en artikel 45 van het Reglement voor de procesvoering maatregelen van instructie bevolen.

Bij brief van 10 februari 1983 heeft de griffier van het Hof de regering van de Bondsrepubliek Duitsland verzocht, de daarin gestelde vragen vóór 4 maart 1983 schriftelijk te beantwoorden. Deze brief luidde als volgt:

Bij verordening nr. 2546/80 van 2 oktober 1980 (PB L 260 van 1980, blz. 14) heeft de Commissie bepaald dat de verwerkingscontracten voor kersen uiterlijk op 31 juli 1980 bij de bevoegde nationale organen moesten worden ingediend. In haar bij het Hof ingediende schriftelijke opmerkingen verklaart zij dat dit een uitzonderingsbepaling is, waarom de Lid-Staten hebben verzocht, zodat zij, bij de vaststelling van een objectief passende datum in wezen enkel kon afgaan op de inlichtingen van de Lid-Staten omtrent de feitelijke situatie in hun land. Ter oplossing van het probleem had de Bondsrepubliek Duitsland gevraagd de datum op 31 juli vast te stellen' (Schriftelijke opmerkingen, blz. 5, in fine).

De regering van de Bondsrepubliek Duitsland wordt verzocht, vóór 4 maart 1983 de volgende vragen schriftelijk te beantwoorden.

1. Om welke redenen heeft de Bondsrepubliek Duitsland voorgesteld de uiterste datum voor de indiening van de verwerkingscontracten voor kersen bij het Bundesamt für Ernährung und Forstwirtschaft vast te stellen op 31 juli 1980?

2. Zijn er andere Duitse firma's die, zoals Meiko-Konservenfabrik, de verwerkingscontracten niet tijdig hebben ingediend en zich derhalve in dezelfde situatie bevinden als verzoekster in het hoofdgeding?”

In dezelfde brief heeft de griffier, overeenkomstig de wensen van het Hof, de Duitse regering gevraagd zich ter terechtzitting van 21 april 1983 door een gemachtigde te laten vertegenwoordigen of een deskundige te sturen.

Op 3 maart 1983 heeft de Duitse regering haar opmerkingen ingediend. Bij brief van 4 maart 1983 heeft de Duitse regering meegedeeld dat U. Maass, Oberregierungsrat bij het Duitse ministerie van Voedselvoorziening, Land- en Bosbouw de terechtzitting van 21 april 1983 zou bijwonen. De heer Maass zou eventueel worden bijgestaan door een vertegenwoordiger van het Bundesamt für Ernährung und Forstwirtschaft te Frankfurt/Main.

Bij beschikking van 2 februari 1983 heeft het Hof krachtens artikel 95, paragrafen 1 en 2, van het Reglement voor de procesvoering de zaak naar de Derde kamer verwezen.

II — Samenvatting van de door de Commissie bij het Hof ingediende schriftelijke opmerkingen

De Commissie is van mening dat de geldigheid van verordening nr. 2546/80 niet kan worden betwist op grond van het evenredigheidsbeginsel en het beginsel van gelijke behandeling.

Met betrekking tot de beweerde schending van het evenredigheidsbeginsel merkt zij op dat doordat in verordening nr. 2546/80 van 2 oktober 1980 de uiterste datum voor de indiening van de reeds van kracht geworden verwerkingscontracten bij het bevoegde nationale orgaan retroactief op 31 juli is vastgesteld, een groot aantal ondernemingen steun heeft ontvangen, die zij niet zouden hebben ontvangen onder de regeling van artikel 2 van verordening nr. 1530/78, die gold op het ogenblik van het sluiten van deze contracten.

De Commissie stelt dat zij bij het toekennen van deze gunstige regeling geen beoordelingsfout heeft gemaakt. Immers, omdat het een uitzonderingsbepaling betrof waarom de betrokken Lid-Staten — waaronder de Bondsrepubliek Duitsland, die het meest had geleden onder de moeilijkheden in 1980 — hadden verzocht, kon zij bij de vaststelling van een objectief passende datum enkel afgaan op de door deze laatste verstrekte inlichtingen over de feitelijke toestand in hun respectieve landen. Aangezien de Bondsrepubliek zelf had verzocht, dat de verwerkingscontracten en de betrokken nadere overeenkomsten, nadat zij van kracht waren geworden, tot 31 juli 1980 bij de nationale organen zouden mogen worden ingediend, bestond er volgens de Commissie, althans in casu, geen reden om de voorgestelde termijn te verlengen.

Voorts betoogt de Commissie dat een eventueel onvolledige voorstelling van de feiten door de betrokken Lid-Staten niet kan leiden tot de ongeldigheid van een gemeenschapsverordening. In dit verband wijst zij erop dat blijkens een haar door het bondsministerie van Voedselvoorziening in het kader van de voorstellen tot wijziging van verordening nr. 1530/78 toegezonden telexbericht (als bijlage bij de schriftelijke opmerkingen gevoegd) het Bundesamt „in elk geval reeds lang tevoren wist welke ondernemingen in aanmerking kwamen.” Uit het feit dat een klein aantal aanvragers door de nationale autoriteiten niet in aanmerking is genomen en dat hun geval niet ter kennis van de Commissie is gebracht, kan volgens haar dan ook niet worden afgeleid dat de gewraakte verordening in strijd is met het evenredigheidsbeginsel.

Met betrekking tot het beginsel van de gelijke behandeling beklemtoont de Commissie dat, aangezien op het ogenblik van de ondertekening van de verwerkingscontracten verordening nr. 1530/78, aangevuld bij verordening nr. 1964/80, gold, zij ervan mocht uitgaan dat de verwerkende bedrijven, zelfs indien zij de bepaling dat de contracten moesten worden ingediend voordat zij van kracht waren geworden, niet hadden kunnen naleven, deze contracten uiterlijk op 31 juli 1980 zouden indienen om, waar mogelijk, te voldoen aan de communautaire voorschriften.

De omstandigheid dat de aanvragers die hun contracten vóór de uiterste datum hebben opgestuurd, zich in een gunstiger positie bevinden dan degenen die hun contracten na 31 juli 1980 hebben ingediend, is volgens de Commissie het onvermijdelijk gevolg van een wetgeving die algemene criteria vaststelt.

De Commissie geeft het Hof in overweging, de vraag van het Verwaltungsgericht Frankfurt/Main als volgt te beantwoorden :

„Bij onderzoek van de gestelde vraag is niet gebleken van feiten of omstandigheden die de geldigheid van verordening (EEG) nr. 2546/80 van de Commissie van 2 oktober 1980 kunnen aantasten.”

III — Opmerkingen van de Duitse regering in antwoord op de vragen van het Hof

Op de eerste vraag — te weten om welke redenen de Bondsrepubliek Duitsland had voorgesteld de uiterste datum voor de indiening van de verwerkingscontracten voor kersen bij het Bundesamt für Ernährung und Forstwirtschaft vast te stellen op 31 juli 1980 — antwoordt de Duitse regering in de eerste plaats dat de vertraging bij de indiening van de contracten in 1980 voornamelijk was te wijten aan de omstandigheid dat de communautaire steunregeling voor de produktie van kersen in Duitsland voor het eerst werd toegepast tijdens het verkoopseizoen 1980/81, zodat er geen modellen voor het opstellen van de contracten voorhanden waren. De Duitse regering heeft de datum van 31 juli 1980 voorgesteld, omdat hij haar om twee redenen geschikt leek:

enerzijds viel hij samen met de in verordening nr. 1964/80 van de Commissie van 24 juli 1980 vastgestelde uiterste datum voor de ondertekening van de verwerkingscontracten;

anderzijds was de Duitse regering van mening dat de betrokken ondernemingen zodoende over voldoende tijd zouden beschikken om in te spelen op de nieuwe regels en om de nodige praktische maatregelen te nemen.

Voorts stelt de Duitse regering dat, aangezien zij enkel voor zover nodig wenste af te wijken van het beginsel dat de contracten bij het bevoegde orgaan moesten worden ingediend voordat zij van kracht waren geworden, het haar aangewezen leek een redelijke termijn te kiezen zonder het in artikel 2 van verordening nr. 1530/78 van de Commissie vervatte beginsel aan te tasten.

De tweede vraag — te weten of er nog andere Duitse ondernemingen zijn die zich in dezelfde situatie bevinden als Meiko — wordt door de Duitse regering bevestigend beantwoord.

Zij verklaart dat van de 207 na een begin van uitvoering bij het Bundesamt für Ernährung und Forstwirtschaft ingediende contracten, er slechts 169 van de door de Commissie bij verordening nr. 2546/80 van 2 oktober 1980 toegestane langere termijn hebben geprofiteerd. Voor de 38 na 31 juli 1980 ingediende verwerkingscontracten werd de produktiesteun dan ook geweigerd.

IV — Mondelinge behandeling

Ter terechtzitting van 21 april 1983 zijn mondelinge opmerkingen gemaakt door de Duitse regering, vertegenwoordigd door U. Maass, Oberregierungsrat bij het bondsministerie van Voedselvoorziening, Land- en Bosbouw, als deskundige, en door de Commissie van de Europese Gemeenschappen, vertegenwoordigd door Chr. Berardis-Kayser, als gemachtigde.

De advocaatgeneraal heeft ter terechtzitting van 9 juni 1983 conclusie genomen.

In rechte

Kosten

Dictum

HET HOF VAN JUSTITIE (Derde kamer),

uitspraak doende op de door het Verwaltungsgericht Frankfurt bij beschikking van 3 augustus 1982 gestelde vraag, verklaart voor recht:

Artikel 1 van verordening nr. 2546/80 van de Commissie van 2 oktober 1980 is ongeldig voor zover daarin de uiterste datum waarop de gesloten contracten bij de bevoegde nationale instantie konden worden ingediend, werd gesteld op 31 juli 1980.