Arrest van het Hof van 15 oktober 1980, 145/79, SA Roquette FrèresVerordening 974/71 art. 2, EEG-Verdrag art. 40

ARREST

De feiten

De verwijzingsbeschikking en de krachtens artikel 20 van 's Hofs Statuut-EEG ingediende schriftelijke opmerkingen kunnen worden samengevat als volgt:

I — De feiten en het procesverloop

a) Feiten

De firma Roquette Frères heeft de Franse Staat — douaneadministratie — gedagvaard voor het Tribunal d'Instance te Rijsel, ten einde terugbetaling te verkrijgen van door de douane vanaf 25 maart 1976 te veel geïnde monetair compenserende bedragen (hierna mcb's), vermeerderd met de wettelijke interessen over die bedragen, te rekenen vanaf de datum van de dagvaarding (18 juli 1978).

Zij heeft het Tribunal verzocht voor recht te verklaren, dat de mcb's sedert 25 maart 1976, de datum van inwerkingtreding van verordening nr. 652/76 van de Commissie van 24 maart 1976 houdende wijziging van de monetair compenserende bedragen naar aanleiding van de ontwikkeling van de wisselkoersen van de Franse frank (PB L 79 van 1976, blz. 4), op de door haar in haar conclusie uiteengezette wijze moeten worden berekend. De betrokken produkten zijn verwerkte produkten van de maïs- en tarwezetmeelindustrie, te weten maïszetmeel, tarwezetmeel, aardappelzetmeel, sorbitol en isoglucose.

Tenslotte heeft zij gevorderd dat de Franse Staat — douaneadministratie — zal worden veroordeeld haar het voorlopige bedrag van FF 30 miljoen te betalen, in afwachting van de verrekening op basis van de in haar conclusie neergelegde beginselen.

b) De betrokken verordeningen

1) De regeling van de onderhavige produkten

De bij de onderhavige zaak betrokken produkten zijn maïszetmeel, tarwezetmeel en aardappelzetmeel (tariefposten 11.08 A), sorbitol (posten 29.04 en 38.19 T) en isoglucose (posten 17.02 D en 17.05 C).

Maïszetmeel, tarwezetmeel en aardappelzetmeel vallen onder de gemeenschappelijke ordening der markten in de sector granen, welke is geregeld in verordening nr. 2727/75 van de Raad van 29 oktober 1975 (PB L 281 van 1975, blz. 1), Volgens artikel 11 van die verordening kan een „restitutie bij de produktie” worden toegekend :

voor maïs en zachte tarwe die in de Gemeenschap worden gebruikt voor de vervaardiging van zetmeel;

b) voor aardappelzetmeel.”

In een uitvoeringsregeling van de Raad (verordening nr. 2742/75 van 29 oktober 1975, PB L 281 van 1975, blz. 57) zijn de voorwaarden vastgesteld waaronder de Lid-Staten voor ieder betrokken produkt de restitutie bij de produktie toekennen.

Op het gebied van de prijzen van die produkten bestaat geen enkele interventiemaatregel in de eigenlijke zin des woords. Alleen de basisprodukten maïs en zachte tarwe komen in aanmerking voor een gewaarborgde prijs, waarop maandelijkse verhogingen worden toegepast die over het gehele verkoopseizoen of over een gedeelte daarvan worden verspreid (artikel 6, lid 1, van verordening nr. 2727/75.

Aan maïs bestaat in de Gemeenschap een groot tekort, zodat grote hoeveelheden van dit produkt moeten worden ingevoerd uit derde landen om in de behoeften te voorzien. Daardoor ligt de maïsprijs in de Gemeenschap tussen de interventieprijs en de drempelprijs, op een niveau dat verschilt al naar gelang de regio.

Sorbitol is geregeld in verordening nr. 1059/69 van de Raad van 28 mei 1969 (PB L 141 van 1969, blz. 1). Zoals voor alle onder deze regeling vallende produkten, bestaat de enige specifieke maatregel in de toepassing van een invoerheffing, die een vast en een variabel element omvat (artikel 5). Voor de berekening van het variabele element zijn in verordening nr. 1060/69 van de Raad van 28 mei 1969 (PB L 141 van 1969 blz. 7) de hoeveelheden basisprodukt die worden geacht bij de vervaardiging van de onder verordening nr. 1059/69 vallende goederen te zijn gebruikt, forfaitair vastgesteld.

Isoglucose tenslotte wordt beheerst dooide in verordening nr. 1111/77 van de Raad van 17 mei 1977 (PB L 134 van 1977, blz. 4) vastgestelde „gemeenschappelijke bepalingen”. Ten tijde van de onderhavige feiten, dat wil zeggen vóór 1979, voorzag de verordening in een produktieheffing, berekend op grond van de op suiker toegepaste heffing met een maximum van 5 rekeneenheden per 100 kg. Voor dit produkt bestaat geen enkele directe prijsgarantie. In werkelijkheid wordt de marktprijs van isoglucose indirect bepaald door de interventieprijs voor suiker, zodat deze prijs, waarvoor een prijsgarantie geldt, voor isoglucose economisch gezien de belangrijkste lijkt te zijn in het kader van de gemeenschappelijke ordening der markten.

2) Het stelsel der monetair compenserende bedragen

Verordening nr. 974/71 van de Raad van 12 mei 1971 betreffende bepaalde conjunctuurpolitieke maatregelen welke naar aanleiding van de tijdelijke verruiming van de fluctuatiemarges van de valuta's van sommige Lid-Staten dienen te worden genomen in de landbouwsector (PB L 106 van 1971, blz. 1) voorziet in artikel 1 in mcb's (te heffen of toe te kennen al naar gelang het geval), niet alleen voor de landbouwprodukten (a) waarvoor in het kader van de gemeenschappelijke ordening der markten is voorzien in interventiemaatregelen, maar ook voor die (b) waarvan de prijs afhankelijk is van die van de sub (a) bedoelde produkten. Artikel 2, lid 2, bepaalt dat voor deze tweede categorie produkten de mcb's „gelijk (zijn) aan de invloed die de prijzen van het betrokken produkt ondergaan door de toepassing van het compenserend bedrag op die prijzen van het in lid 1 bedoelde produkt waarvan eerstgenoemde prijzen afhankelijk zijn.”

De bij verordening nr. 974/71 ingevoerde mcb's zijn vastgesteld bij verordening nr. 572/76 van de Commissie van 15 maart 1976 (PB L 68 van 1976, blz. 5). Deze verordening voorzag evenwel niet in mcb's voor Frankrijk.

Bij verordening nr. 652/76 van de Commissie van 24 maart 1976 (PB L 79 van 1976, blz. 4), tot wijziging van verordening nr. 572/76, zijn ook voor Frankrijk mcb's vastgesteld.

Verordening nr. 572/76 is tenslotte afgeschaft en vervangen door verordening nr. 938/77 van de Commissie van 29 april 1977 (PB L 110 van 1977, blz. 6).

c) Procedure

Overeenkomstig zijn vonnis van 26 oktober 1978 heeft het Tribunal een deskundige aangewezen met de opdracht een onderzoek in te stellen naar de afhankelijkheid van de prijzen van sorbitol en isoglucose ten opzichte van de prijs van een onder een gemeenschappelijke marktordening vallend produkt en naar het door Roquette beweerde bestaan van distorsies van de mededinging tussen de producenten van de gemeenschappelijke markt.

De deskundige heeft op 13 maart 1979 zijn rapport uitgebracht. In een eerste gedeelte zet hij uiteen welke uitlegging zijns inziens moet worden gegeven aan de communautaire voorschriften betreffende het beginsel van een compensatie van monetaire fluctuaties, met als doel het behoud van gelijke mededingingsvoorwaarden bij het betrekken van agrarische basisprodukten. Vervolgens gaat de deskundige in op de vorderingen van de firma Roquette, waarbij hij voor ieder onderdeel het resultaat van zijn eigen onderzoekingen alsmede zijn opmerkingen weergeeft. Tenslotte beantwoordt hij de vragen van het Tribunal betreffende de prijs van sorbitol en isoglucose. Volgens de deskundige bestaan de door Roquette aangevoerde verstoringen van de mededinging tussen de producenten van de gemeenschappelijke markt daadwerkelijk. In een aanvullende nota, eveneens van 13 maart 1979, beantwoordt de deskundige de opmerkingen van de firma Roquette over het deskundigenrapport.

Uitspraak doende in de uitoefening van de hem bij artikel 7 van het besluit nr. 58.1284 van 22 december 1958 toegekende bevoegdheid op douanegebied, heeft het Tribunal geoordeeld „dat de conclusies van het deskundigenrapport als vaststaand moeten worden aangenomen voor zover daarin

het bestaan en het belang van de door de firma Roquette gestelde en uit de berekeningsmethoden van de mcb's voortvloeiende distorsies

de afhankelijkheid van de prijs van sorbitol met een mannitolgehalte van meer dan 2 % ten opzichte van de prijs van maïs en niet van die van suiker

dezelfde afhankelijkheid van de prijs van isoglucose ten opzichte van de prijs van maïs

worden aangetoond.”

Voorts heeft het Tribunal besloten de uitspraak omtrent de vorderingen van de firma Roquette aan te houden „totdat het Hof van Justitie zal hebben geoordeeld of bovengenoemde distorsies in strijd zijn met artikel 40 EEG-Verdrag en of de wijze van berekening van de mcb's overeenkomstig de wens van de firma Roquette moet worden gewijzigd.”

In verband met de vordering tot toekenning van interessen over de ten onrechte geïnde bedragen, heeft het Tribunal voorts geoordeeld het Hof van Justitie de vraag te moeten voorleggen, of die eventuele interessen ten laste van de Franse schatkist dienen te komen dan wel in mindering moeten worden gebracht op de bedragen die door Frankrijk ten gunste van de gemeenschapsbegroting worden betaald.

Bijgevolg heeft het Tribunal d'Instance te Rijsel bij vonnis van 29 juni 1979 besloten, het Hof van Justitie de volgende prejudiciële vragen voor te leggen:

Moet de restitutie bij de produktie, uitgekeerd in groene munteenheden, in aanmerking worden genomen bij de berekening van de monetair compenserende bedragen voor maïszetmeel en daarvan afgeleide produkten?

2. Dient bij de berekening van het monetair compenserende bedrag voor tarwezetmeel de prijs van het basisprodukt vóór aftrek van de restitutie bij de produktie gelijk te zijn aan die waarvan wordt uitgegaan voor de berekening van het monetair compenserende bedrag voor tarwe?

3. Mag de som van de monetair compenserende bedragen voor alle bij de verwerking van een zelfde basisprodukt verkregen produkten en bijprodukten groter zijn dan het monetair compenserende bedrag voor het basisprodukt? In geval van een ontkennend antwoord op de derde vraag: Dienen bij de berekening van het monetair compenserende bedrag voor het voornaamste afgeleide produkt de monetair compenserende bedragen voor de bijprodukten te worden afgetrokken? Dient op elk der afgeleide produkten een coëfficiënt te worden toegepast, overeenkomende met de verhouding tussen de hoeveelheid van het basisprodukt die daadwerkelijk is aangewend en die welke wordt geacht te zijn gebruikt?

4. Moet het op aardappelzetmeel toegepaste monetair compenserende bedrag gelijk zijn aan het bedrag dat op maïszetmeel wordt toegepast?

5. Dient op basis van maïs vervaardigde sorbitol met een mannitolgehalte van meer dan 2 %, waarvan de prijs is gerelateerd aan die van maïs, te worden onderworpen aan een monetair compenserend bedrag gebaseerd op dat voor maïs?

6. Dient op basis van maïs vervaardigde isoglucose, waarvan de prijs is gerelateerd aan die van maïs, te worden onderworpen aan een monetair compenserend bedrag gebaseerd op dat voor maïs?

7. Voor het geval van een bevestigend antwoord op een van de hiervoor geformuleerde vragen, met andere woorden, gesteld dat het aangezochte Tribunal ingevolge de gegeven antwoorden een — zelfs gedeeltelijke — terugbetaling van monetair compenserende bedragen zou moeten gelasten, dienen dan de moratoire interessen die eventueel — niet krachtens communautaire maar krachtens nationale voorschriften — zouden kunnen worden toegekend, ten laste van de begroting van de Europese Gemeenschappen te worden gebracht door ze in mindering te brengen op de door Frankrijk voor rekening van de Gemeenschap geïnde bedragen?”

Het verwijzingsvonnis is op 17 september 1979 ten Hove ingekomen.

Krachtens artikel 20 van 's Hofs Sta-tuut-EEG zijn schriftelijke opmerkingen ingediend door de firma Roquette, verzoekster in het hoofdgeding, te dezen vertegenwoordigd door M. Veroone, advocaat te Rijsel, door de regering van de Franse Republiek, te dezen vertegenwoordigd door T. Le Roy als gemachtigde, en door de Commissie van de Europese Gemeenschappen, te dezen vertegenwoordigd door J. Delmoly, lid van haar juridische dienst, als gemachtigde.

Het Hof heeft, op rapport van de rechterrapporteur en gehoord de advocaat-generaal, besloten zonder instructie tot de mondelinge behandeling over te gaan.

II — Schriftelijke opmerkingen, ingediend krachtens artikel 20 van 's Hofs Statuut-EEG

De Commissie verklaart om te beginnen zich te distantiëren van het vonnis van de verwijzende rechter, op grond dat zij de conclusies van voornoemd deskundigenrapport niet aanvaardt.

In antwoord op een door het Hof gestelde vraag betoogt de firma Roquette, dat de behandeling van de eerste zes vragen juridisch gezien van twee kanten kan worden bezien.

In de eerste plaats zouden hier de geldigheid van de bijlagen van verordening nr. 652/76 en de door de Commissie toegepaste (impliciete) berekeningsmethode aan de orde zijn. Maar voor de vaststelling van een juiste berekeningsmethode dienen volgens Roquette de in verordening nr. 974/71 en subsidiair in verordening nr. 572/76 neergelegde beginselen en voorschriften te worden uitgelegd.

De eerste vraag (maïszetmeel)

Roquette wijst erop dat de restitutie bij de produktie wordt vastgesteld in rekeneenheden (verordening nr. 1665/77 van de Raad van 20 juli 1977, PB van L 186 1977, blz 15) en dat dit bedrag vervolgens wordt omgezet in elk der nationale valuta's tegen de met de representatieve of de groene koers overeenstemmende wisselkoers (verordening nr. 878/77 van de Raad van 26 april 1977, PB L 106 van 1977, blz. 27).

Het gebruik van de agrarische wisselkoersverhouding heeft gevolgen voor het bedrag van de in de verschillende Lid-Staten toegekende produktierestituties. Zo zijn de in landen met een sterke valuta toegekende restituties hoger dan die welke in landen met een zwakke valuta worden toegekend.

De restitutie bij de produktie heeft een vermindering van de prijs van het basisprodukt tot gevolg. Bijgevolg wordt door de invloed van de monetaire maatregelen op het bedrag van de restitutie de invloed van de maatregelen op de prijs van het basisprodukt geringer.

Roquette betoogt dat het mcb voor de verwerkte produkten van de maïszetmeelindustrie wordt berekend over de interventieprijs van maïs, zonder dat rekening wordt gehouden met de restitutie bij de produktie. Dit veroorzaakt distorsies van de mededinging tussen de producenten van de verschillende Lid-Staten. De producenten in landen met een sterke valuta ontvangen immers een te groot bedrag uit hoofde van de monetaire compensatie, terwijl de producenten in landen met een zwakke valuta uit dien hoofde te veel betalen.

Die berekeningsmethode is om twee redenen onwettig. In de eerste plaats vindt, in strijd met de zesde overweging van verordening nr. 974/71, een bovenmatige compensatie van de invloed van de monetaire maatregelen plaats, terwijl de toe te passen bedragen beperkt dienen te zijn tot de bedragen die strikt noodzakelijk zijn om de invloed van de monetaire maatregelen op de prijzen van de basisprodukten te compenseren. In de tweede plaats is zij in strijd met het in artikel 40, lid 3, EEG-Verdrag vervatte discriminatieverbod.

Volgens Roquette dient derhalve voor de berekening van het mcb voor de verwerkte produkten van de zetmeelindustrie, het bedrag van de produktierestitutie te worden afgetrokken van de interventieprijs van maïs.

Roquette erkent dat bij de verordeningen nr. 746/79 van 11 april 1979 (PB L 95 van 1979, blz. 3) en nr. 851/79 van 30 april 1979 (PB L 108 van 1979, blz. 11) inmiddels is getracht in een oplossing te voorzien, doch wijst erop dat deze maatregelen bovenbedoelde distorsies van de mededinging slechts zeer ten dele opheffen.

De Commissie acht verzoeksters stelling, dat voor de berekening van de mcb's voor maïszetmeel en daarvan afgeleide produkten moet worden uitgegaan van de interventieprijs verminderd met het bedrag van de voor zetmeel toegekende produktierestitutie, economisch ongegrond.

Deze stelling zou volgens haar aanvaardbaar zijn indien de marktprijs van maïs, dat wil zeggen de prijs waartegen de communautaire producenten van maïszetmeel dit produkt betrekken, op hetzelfde niveau lag als de interventieprijs van maïs. Dit is evenwel niet het geval, want de marktprijs van maïs heeft gedurende het betrokken tijdvak tussen de interventieprijs en de drempelprijs gelegen. Deze situatie wordt verklaard door het feit dat aan maïs in de Gemeenschap een tekort bestaat, zodat de marktprijs van dit produkt in de Gemeenschap in de regel door de drempelprijs wordt beïnvloed.

De Commissie wijst erop dat het bij verordening nr. 974/71 ingevoerde agromonetair stelsel niet voorschrijft, dat voor de berekening van de mcb's moet worden uitgegaan van de interventieprijs. Indien in het algemeen wordt uitgegaan van de interventieprijs, is dit omdat het stelsel ten doel heeft de interventieregeling te beschermen. Indien aldus voor het betrokken produkt in een interventieprijs is voorzien, is het logisch dat deze laatste prijs de berekeningsgrondslag vormt voor het mcb. Een dergelijke keuze heeft bovendien voordelen voor de uitvoerbaarheid van het stelsel der mcb's op het administratieve vlak.

In casu echter ontbreekt iedere specifieke interventieprijs voor de op basis van graan verwerkte produkten. De voor de berekening van de mcb's in de regel gekozen eenvoudige oplossing kwam derhalve niet in aanmerking. Daarentegen leek het passend, voor de berekening van de voor die produkten geldende mcb's uit te gaan van de economisch gezien belangrijkste prijs. Rekening houdend met haar eerdere opmerking over de overheersende invloed van de drempelprijs van maïs op de marktprijs in de Gemeenschap, heeft de Commissie het economisch gerechtvaardigd geacht, uit te gaan van de drempelprijs van maïs en deze vervolgens te verminderen met het bedrag van de voor ieder verwerkt produkt geldende produktierestitutie. Aldus verkrijgt men de aankoopprijs (de drempelprijs verminderd met de restitutie bij de produktie). Dit is de prijs die de bepalingen betreffende de invoering van een produktierestitutie voor zetmeel in zekere zin beogen te beschermen.

Derhalve is het logisch voor de berekening van het mcb uit te gaan van die aankoopprijs, daar deze het dichtst bij de marktprijs ligt en bovendien in het licht van de regeling van de gemeenschappelijke ordening der graanmarkten de belangrijkste prijs is voor bepaalde verwerkte produkten.

Van die keuze van de aankoopprijs voor de bereking van de mcb's is evenwel afgeweken in de gevallen waarin die prijs beneden de interventieprijs van maïs lag. Het niveau van de aankoopprijs ten opzichte van de interventieprijs is ten dele afhankelijk van het bedrag van de restitutie bij de produktie. Tot 1975 lag de aankoopprijs weliswaar in het algemeen beneden de interventieprijs van maïs, doch nadien heeft hij steeds daarboven gelegen. Sedert 1975 is de Commissie dan ook voor de berekening van het mcb voor het verwerkte produkt uitgegaan van de interventieprijs van maïs. Die keuze heeft de Commissie gebaseerd op de overweging, dat de interventieprijs de maximumprijs is aan de hand waarvan de mcb's kunnen worden berekend. Dit is in overeenstemming met de logica van het agromonetair stelsel, waar de toe te passen mcb's niet hoger dienen te zijn dan die welke uit een op grond van de interventieprijs van het produkt uitgevoerde berekening voortvloeien.

Gezien deze omstandigheden vormt de keuze van de interventieprijs van maïs als berekeningsgrondslag voor het mcb voor verwerkte produkten een pas in de richting van verzoeksters stelling, die zijn rechtvaardiging vindt in de hierboven aangevoerde redenen.

Voorts werken een hele reeks factoren in het voordeel van de producenten in landen van een zwakke valuta.

Zo verklaart de Commissie, bij de berekening van de mcb's voor op basis van maïs (en graan) verwerkte produkten geen rekening te houden met de maandelijkse verhogingen van de interventieprijs (of referentieprijs) en de drempelprijs van de basisprodukten. Deze uitsluiting van de maandelijkse verhogingen bij de berekening van de mcb's werkt ten gunste van de producenten in de landen met een zwakke valuta, omdat het aldus berekende mcb lager is dan het bedrag dat wordt verkregen door genoemde verhogingen in aanmerking te nemen.

Hetzelfde geldt voor de in artikel 2, lid 1, bis, van verordening nr. 974/71 voorziene franchise van 1,50 punt voor de berekening van de mcb's voor de Lid-Staten met een zwakke valuta.

De Commissie beklemtoont tenslotte dat de Franse producent binnenlandse maïs kan betrekken, waarvan de prijs minder in bovenwaartse richting wordt beïnvloed door de drempelprijs dan de prijs waartegen bijvoorbeeld de Duitse producent maïs moet betrekken.

Concluderend is de Commissie van mening dat de keuze van de prijs waaraan het meeste belang moet worden toegekend voor de berekening van de mcb's voor op basis van graan verwerkte produkten, deel uitmaakt van een globale economische beoordeling. Uit dien hoofde behoort een dergelijke keuze volgens haar tot de ruime bevoegdheid die het Hof de Commissie in vaste rechtspraak heeft toegekend voor de toepassing van het stelsel der mcb's (zaak 43/72, Merkur, Jurispr. 1973, blz. 1055; zaak 5/73, Balkan-Import-Export, Jurispr. 1973, blz. 1091; zaak 74/74, CNTA. Jurispr. 1975, blz. 533; zaak 55/75, Balkan-Import-Export, Jurispr. 1976, blz. 19)

De tweede vraag (tarwezetmeel)

Roquette betoogt dat voor de tarwezetmeelindustrie het mcb voor de verwerkte produkten wordt berekend aan de hand van de drempelprijs (van tarwe), terwijl het mcb voor het basisprodukt, dat wil zeggen tarwe, aan de hand van de referentieprijs wordt berekend.

Deze berekeningsmethode heeft voor het handelsverkeer tot gevolg:

dat men de producenten van landen met een zwakke valuta een mcb laat terugbetalen dat hoger is dan het mcb dat zij voor het basisprodukt hebben ontvangen, zodat zij worden belast;

dat de producenten in landen met een sterke valuta een hoger mcb ontvangen dan het mcb voor het basisprodukt, zodat zij worden gesteund.

Voor de verwerkte produkten zijn de mcb's dan ook niet meer gelijk aan de invloed op de prijs van die produkten van het mcb voor het basisprodukt. Deze ongelijkheid is in strijd met artikel 2 van verordening nr. 974/71 en met het in artikel 40, lid 3, EEG-Verdrag vervatte discriminatieverbod.

Volgens Roquette dient voor de verwerkte produkten te worden uitgegaan van dezelfde prijs als voor het basisprodukt, verminderd met de produktierestitutie.

De Commissie betoogt dat deze vraag in hoofdzaak gelijk moet worden beantwoord als de eerste, behoudens twee verschillen.

In de eerste plaats is de aankoopprijs van tarwe, dat wil zeggen de drempelprijs verminderd met de produktierestitutie, gedurende het betrokken tijdvak (1976 tot 1978) steeds lager geweest dan de referentieprijs van tarwe. Derhalve zijn de mcb's voor tarwezetmeel steeds berekend aan de hand van de aankoopprijs, terwijl daarentegen bij de berekening van de mcb's voor maïszetmeel sedert 1975 steeds is uitgegaan van de interventieprijs van het basisprodukt, die toen onder de aankoopprijs lag.

In de tweede plaats bestaat over de gestelde vraag een verschil van mening tussen de producenten van maïszetmeel in de Gemeenschap, zodat het op de weg lag van de communautaire autoriteiten, het conflict in het licht van bredere economische belangen op te lossen.

De derde vraag (maïs- en tarweprodukten)

Roquette noemt om te beginnen een aantal technische aspecten betreffende de vervaardiging en wijst er met name op dat:

bij de verwerking van een ton maïs

621 kg zetmeel

+ 61 kg kiemen

+ 45 kg gluten

+ andere, niet aan mcb's onderworpen bijprodukten ontstaan;

bij de verwerking van een ton tarwe

454,55 kg zetmeel

+ 72,00 kg gluten

+ 214,30 kg zemelen

+ 51,40 kg slijpsel ontstaan.

Rekening houdende met het voorgaande dient de som van de mcb's voor de afgeleide produkten gelijk te zijn aan het mcb voor het basisprodukt (verminderd met de restitutie bij de produktie).

Dit is evenwel niet het geval. Integendeel, het mcb voor het basisprodukt wordt geheel afgewenteld op zetmeel:

mcb voor 1 ton maïs: FF 101,99

som van de mcb's voor verwerkte produkten: FF 115,83

waarvan mcb voor zetmeel: FF 101,97.

Een dergelijke berekeningsmethode is in strijd met verordening nr. 974/71. De Commissie heeft overigens toegegeven dat zulk een situatie „een klaarblijkelijke vergissing” vormt (verordening nr. 546/71 van 15 maart 1971, PB L 63 van 1971, blz. 15).

Concluderend betoogt Roquette, dat bij de berekening van het mcb voor zetmeel rekening moet worden gehouden met de mcb's voor de andere op basis van maïs of tarwe verwerkte produkten.

De Franse regering verwijst naar de opmerkingen, door haar onlangs bij het Hof ingediend in zaak 4/79, Providence agricole de la Champagne, welke zaak nog bij het Hof aanhangig is.

De Commissie betoogt dat bij de vervaardiging van maïszetmeel in de diverse Lid-Staten behalve zetmeel verschillende bijprodukten worden verkregen, waarvan slechts enkele aan het stelsel der mcb's zijn onderworpen.

Voor tarwezetmeel is de situatie van de afgeleide produkten minder duidelijk. Evenwel blijkt uit de statistische gegevens van geen enkele distorsie van de mededinging ten aanzien van dat produkt. Van een vermindering van het mcb voor zetmeel (posten 23.02 A II a en A II b) van 10 % zou zijn afgezien, omdat zulks zou hebben geleid tot een verhoging van de mcb's voor tarwemeel.

De totale bedragen voor de landen met een sterke valuta en voor die met een zwakke valuta dienen met voorzichtigheid te worden bekeken, omdat dubbele berekeningen niet zijn uitgesloten. Zij tonen evenwel duidelijk aan, dat importen nagenoeg alleen plaatsvinden in de landen met een sterke valuta, waar betere prijzen worden verkregen. Voor de producenten van maïsgriesmeel en zetmeel van die landen betekenen die importen een hevige concurrentie voor hun eigen afgeleide produkten, waarvoor zij minder krijgen, zulks in tegenstelling tot de producenten in landen met een zwakke valuta, die beter zijn wegens het ontbreken van mcb's.

Voorts vestigt de Commissie de aandacht op de volgende factoren die, voor de zetmeelindustrie in het algemeen, haars inziens in het voordeel werken van de in bepalde landen gevestigde producenten:

de gemeenschappelijke ordening der markten in de sector granen is niet neutraal op mededingingsgebied. Zij waarborgt de industrieën in de producerende landen interessantere kostprijzen voor het basisprodukt, doordat de drempelprijs Rotterdam wordt afgeleid van de interventieprijs Ormes (Loiret), hetgeen zeer in het bijzonder gunstig is voor Frankrijk;

een reeks afgeleide produkten kan in de handel worden gebracht zonder mcb's, als gevolg waarvan de landen met een zwakke valuta worden bevoordeeld en die met een sterke valuta worden benadeeld;

belangrijke hoeveelheden zetmeel ontsnappen aan de mcb's omdat zij worden verhandeld als veranderd zetmeel;

bij de berekening van de uitvoerrestitutie voor zetmeel wordt geen rekening gehouden met de afgeleide produkten, hetgeen gunstig werkt bij uitvoer naar derde landen.

Blijkens bovenstaande overwegingen, en met name de verscheidenheid van de situaties, bestond er voor de Commissie aanleiding een forfaitair stelsel voor de berekening van de mcb's in te voeren, rekening houdend met het respectievelijke belang van de bijprodukten in de verschillende Lid-Staten.

De vierde vraag (aardappelzetmeel)

Volgens Roquette dient een gelijk mcb voor maïszetmeel en aardappelzetmeel te worden gehandhaafd. Deze gelijkheid is verbroken door verordening nr. 746/79 van 11 april 1979 (PB L 95 van 1979, blz. 3). Maïszetmeel wordt daar vermeld als een van de produkten, waarvoor het mcb is verminderd met 6 %. Nu genoemde verordening geen melding maakt van aardappelzetmeel, zijn de mcb's voor maïszetmeel en aardappelzetmeel voortaan verschillend.

De Commissie wijst erop dat maïszetmeel en aardappelzetmeel gedurende het betrokken tijdvak (1976 tot 1978) gelijk zijn behandeld. Zij ziet derhalve niet het belang van de gestelde vraag voor de oplossing van het hoofdgeding.

De vijfde vraag (sorbitol)

Volgens Roquette kan sorbitol met een mannitolgehalte van meer dan 2 % op basis van zowel maïs als suiker worden vervaardigd. In beide gevallen is de samenstelling van sorbitol gelijk.

Maar sorbitol met een mannitolgehalte van meer dan 2 % wordt steeds aan hetzelfde mcb onderworpen, dat wordt berekend aan de hand van de interventieprijs van saccharose.

Dat mcb is meer dan twee keer zo hoog dan het bedrag dat noodzakelijk is ter compensatie van de invloed van de monetaire maatregelen op de prijs van maïs, waarvan die van sorbitol daadwerkelijk afhankelijk is, hetgeen een inbreuk vormt op artikel 2 van verordening nr. 974/71 en artikel 40, lid 3, EEG-Verdrag.

Roquette betoogt dat wanneer sorbitol wordt vervaardigd op basis van maïs, bij de berekening van het mcb moet worden uitgegaan van maïs.

Indien daarentegen middels een chemische analyse van sorbitol het gebruikte basisprodukt niet kan worden vastgesteld, kunnen met behulp van de boekhoudingen van de voorraden van de in de Gemeenschap gevestigde fabrikanten en een eenvoudige administratieve samenwerking voor de uit derde landen ingevoerde sorbitol, een excessieve compensatie en het risico van een verlegging van de goederenstromen gemakkelijk worden vermeden. Hetzelfde onderscheid wordt overigens gemaakt voor de toekenning van de restituties bij uitvoer naar derde landen, hetgeen voor sorbitol op basis van maïs tot gevolg heeft dat deze met het voor suiker geldende mcb wordt belast en slechts voor de voor maïs voorziene restitutie bij uitvoer in aanmerking komt.

De Commissie betoogt dat zij voor de berekening van de mcb's is uitgegaan van de hoeveelheden basisprodukt (maïs of suiker) als voorzien in verordening nr. 1060/69 van de Raad van 28 mei 1969, die deze hoeveelheden vaststelt voor de berekening van de op de buiten bijlage II vallende produkten toe te passen variabele elementen. Die hoeveelheden worden in het algemeen forfaitair vastgesteld.

Voor sorbitol is een forfaitaire vaststelling noodzakelijk op grond dat een chemische analyse van het daadwerkelijk gebruikte basisprodukt bijzonder moeilijk is. In verordening nr. 1060/69 van de Raad wordt dan ook — aldus de Commissie — onderscheiden tussen sorbitol met een mannitolgehalte van 2 % of minder en sorbitol met een hoger mannitolgehalte: de eerste wordt geacht te zijn vervaardigd op basis van maïs, de tweede op basis van suiker. Dit onderscheid is steeds gerechtvaardigd, want blijkens de gegevens waarover de Commissie beschikt is het maximum mannitolgehalte dat op basis van maïs vervaardigde sorbitol kan bevatten, inderdaad ongeveer 2 % (zie bijlage V bij de opmerkingen van de Commissie).

De Commissie is van mening dat indien een chemische analyse die forfaitaire classificatie in een bepaald geval tegenspreekt, de algemene regel moet worden aangehouden, daar deze is gebaseerd op een ruim aanvaard vermoeden en de regeling anders niet uitvoerbaar zou zijn. Een chemische analyse als bovenbedoeld kan immers alleen plaatsvinden in de fabriek waar het produkt is vervaardigd.

De Commissie acht het dan ook op grond van bovenstaande overwegingen gerechtvaardigd, dat zij het mcb voor sorbitol met een mannitolgehalte van meer dan 2 % op basis van de prijs van suiker heeft berekend.

De zesde vraag (isoglucose)

Roquette stelt dat isoglucose een glucosestroop is met een hoog gehalte aan fructose, verkregen op basis van maïs door middel van isomerisatie.

Voor isoglucose geldt hetzelfde mcb als voor saccharose, doch volgens Roquette dient het mcb voor isoglucose op basis van de interventieprijs van maïs te worden berekend.

Volgens de Commissie is isoglucose een produkt dat rechtstreeks concurreert met stropen van vloeibare suiker. Bijgevolg heeft de marktprijs van isoglucose de neiging, zich aan te passen aan de marktprijs van vloeibare suiker. Voor isoglucose bestaat geen interventieprijs. Aangezien in tijden van zelfvoorziening of overschotten de marktprijs van suiker gelijk is aan de voor dat produkt geldende interventieprijs, is het economisch gerechtvaardigd gebleken het mcb voor isoglucose op basis van die interventieprijs te berekenen. Voor de berekening van de restitutie bij uitvoer van isoglucose is dezelfde redenering gevolgd. Om redenen die met de markt verband houden, is derhalve voor een economische en niet voor een technische benadering gekozen. Dit was een coherente benadering, daar zij zowel op de berekening van de mcb's als op die van de restituties is toegepast.

De zevende vraag

Volgens de Franse regering vormt de terugvordering van onverschuldigd betaalde bedragen een aan de nationale private en publieke rechtsorde van de Lid-Staten gemeenschappelijk beginsel van natuurlijke gelijkheid, dat zich zo sterk opdringt dat men het als van openbare orde kan beschouwen. Volgens Frans recht omvat de terugvordering van het onverschuldigd betaalde niet alleen het ten onrechte betaalde bedrag, maar ook de moratoire interessen overeenkomende met de blokkering van de hoofdsom waarvan die interessen niet kunnen worden losgemaakt.

In tegenstelling tot de betaling van schadevergoeding, staat de restitutie van die interessen derhalve los van iedere schuldvraag.

De Franse regering betoogt dat het Hof de restitutie van de hoofdsom niet van die van de interessen kan scheiden. Zij geeft het Hof in overweging voor recht te verklaren, dat beide ten laste van hetzelfde organisme moeten worden gebracht, en wel van het organisme dat daadwerkelijk aanleiding heeft gegeven tot de onverschuldigde betaling.

In antwoord op een door het Hof gestelde vraag heeft de Franse regering als haar mening kenbaar gemaakt, dat de in de zevende vraag van het Tribunal opgeworpen rechtskwestie niet om de oplossing vraagt van de juridische problemen betreffende de financiële operaties tussen de schatkisten van de Lid-Staten en de geldmiddelen van de Gemeenschap. Het Hof kan die problemen uit de weg gaan door een omschrijving te geven van de inhoud van het gemeenschapsrecht met betrekking tot de terugvordering van onverschuldigd betaalde bedragen.

Een beslissing van de nationale rechter waarbij de terugbetaling van ten onrechte ontvangen bedragen en eventueel de betaling van interessen wordt bevolen, heeft geen gevolgen voor de vraag ten laste van welk budget de te betalen bedragen moeten worden gebracht.

Volgens de Commissie kan deze vraag niet worden beantwoord in het kader van een prejudiciële procedure, doet zij althans niet terzake voor de oplossing van het geding.

Een dergelijke vraag, die de betrekkingen tussen de Lid-Staten en de communautaire instellingen raakt, kan in beginsel niet worden beslist in het kader van een bij een nationale rechter aanhangig geschil tussen een particuliere onderneming en de administratie van een Lid-Staat. Derhalve kan zij niet als prejudiciële vraag aan het Hof worden voorgelegd.

Mocht het Hof zich uitspreken over de vraag ten laste van welk budget de moratoire interessen moeten worden gebracht, dan zou die uitspraak overigens voor de nationale rechter van generlei betekenis zijn voor de oplossing van het hoofdgeding.

III — Mondelinge behandeling

Ter terechtzitting van 4 maart 1980 zijn mondelinge opmerkingen gemaakt door verzoekster in het hoofdgeding, te dezen vertegenwoordigd door M. Veroone, advocaat te Rijsel, de regering van de Franse Republiek, te dezen vertegenwoordigd door H. Marty-Gauquie, attaché van de centrale administratie van het S.G.C.I. te Parijs, als gemachtigde, en de Commissie van de Europese Gemeenschappen, te dezen vertegenwoordigd door J. Delmoly, lid van haar juridische dienst, als gemachtigde.

De advocaat-generaal heeft ter terechtzitting van 11 maart 1980 conclusie genomen.

IV — Ontwikkeling van de procedure

Bij beschikking van 26 maart 1980 heeft het Hof, de advocaatgeneraal gehoord, de heropening van de mondelinge behandeling bevolen en verzoekster in het hoofdgeding, de Franse regering en de Commissie uitgenodigd hun opmerkingen aan te vullen door een zeker aantal vragen schriftelijk te beantwoorden.

In hun antwoorden hebben verzoekster in het hoofdgeding en de Franse regering hun eerdere opmerkingen bevestigd, terwijl de Commissie haar standpunt op bepaalde punten nader heeft uiteengezet.

Met betrekking tot de plafonneringsregel, dat wil zeggen de eis dat de som van de mcb's op alle van een basisprodukt afgeleide produkten niet hoger mag zijn dan het mcb voor dat basisprodukt, betoogt de Commissie dat indien men die regel wil toepassen, het voornaamste verwerkte produkt met zijn verwerkingscoëfficiënt alsmede de kwaliteit en de categorieën van de diverse bijprodukten nauwkeurig moeten worden vastgesteld. Die berekening is uiterst moeilijk, daar zij afhankelijk is van de kwaliteit van de gebruikte grondstof en van de verschillende afzetmarkten voor de verkregen verwerkte produkten. De Commissie meent niettemin in zo groot mogelijke mate met dit plafonneringsbegrip rekening te hebben gehouden.

Met betrekking tot aardappelzetmeel betoogt de Commissie, dat de verkregen bijprodukten geen reële waarde hebben en niet aan mcb's zijn onderworpen. Bijgevolg kan de voor de berekening van de mcb's voor maïszetmeel geldende methode niet worden toegepast voor de berekening van de mcb's voor aardappelzetmeel. Voor het overige behoeft het voor maïszetmeel geldende mcb niet noodzakelijkerwijs van invloed te zijn op de berekening van het mcb voor aardappelzetmeel; de Commissie meent in het kader van haar economische beoordelingsbevoegdheid rekening te moeten houden met de bijzondere moeilijkheden van de aardappelzetmeelindustrie.

Ten aanzien van de berekeningsmethode van de voor maïszetmeel geldende mcb's merkt de Commissie op, dat de reële prijzen waartegen de transacties tussen ondernemers plaatsvinden moeilijk zijn vast te stellen. Om die reden had men zich bij de berekening van het mcb voor maïs moeten bedienen van een stabielere en de instellingen door en door bekende parameter, te weten de interventieprijs. In de meeste gevallen kunnen door de inaanmerkingneming van die prijs als berekeningsgrondslag voor de mcb's, die bedragen tegelijkertijd op hét laagst mogelijke niveau worden vastgesteld. In het algemeen ligt de marktprijs immers op een hoger, en in ieder geval op hetzelfde niveau als de interventieprijs.

De gemeenschappelijke ordening van de graanmarkt bevat evenwel een bijzonder element, dat in voorkomend geval ertoe kan leiden dat de marktprijs van maïszetmeel beneden het uit de interventieprijs voortvloeiend niveau komt te liggen: het betreft hier de restitutie bij de produktie. Die restitutie vormt voor de ondernemer in die sector de maatregel die zijn aankoopprijs van maïs doorslaggevend beïnvloedt.

Om die reden is met die restitutie rekening gehouden door haar in mindering te brengen, niet op de interventieprijs maar op de drempelprijs, die de belangrijkste communautaire „invloedprijs” vormt voor de maïsmarkt. De aldus verkregen prijs is de aankoopprijs. Telkens wanneer de aankoopprijs lager was dan de interventieprijs, is deze laatste in aanmerking genomen voor de berekening van de mcb's voor op basis van maïs verwerkte produkten.

De Commissie beklemtoont dat nergens in de Gemeenschap een aankoopprijs bestaat ter hoogte van de interventieprijs verminderd met de produktierestitutie. Zij ziet niet in hoe verstoringen van het handelsverkeer, de enige rechtvaardiging voor de toepassing van mcb's (zie artikel 1, lid 3, van verordening nr. 974/71), op dit „irreële” prijsniveau zouden kunnen bestaan.

V — Mondelinge behandeling

Ter terechtzitting van 20 mei 1980 hebben verzoekster in het hoofdgeding, te dezen vertegenwoordigd door M. Veroone, advocaat te Rijsel, de regering van de Franse Republiek, te dezen vertegenwoordigd door H. Marty-Gauquie als gemachtigde, en de Commissie van de Europese Gemeenschappen, te dezen vertegenwoordigd door J. Delmoly, bijgestaan door R. Reifenrath, mondelinge opmerkingen gemaakt.

De advocaat-generaal heeft ter terechtzitting van 17 juni 1980 opnieuw conclusie genomen.

In rechte

Inleidende opmerking

Algemene overwegingen

Maïszetmeel (eerste vraag)

Tarwezetmeel (tweede vraag)

Alle van een zelfde basisprodukt afgeleide produkten (derde vraag)

Aardappelzetmeel (vierde vraag)

Sorbitol (vijfde vraag)

Isoglucose (zesde vraag)

Geldigheid van verordening nr. 652/76 en van de verordeningen tot wijziging daarvan

Moratoire interessen (zevende vraag)

Kosten

Dictum

HET HOF VAN JUSTITIE,

uitspraak doende op de door het Tribunal d'Instance te Rijsel bij vonnis van 29 juni 1979 gestelde vragen, verklaart voor recht:

1. Verordening nr. 652/76 van de Commissie van 24 maart 1976 is ongeldig voor zover daarbij de compenserende bedragen voor maïszetmeel zijn vastgesteld op een andere grondslag dan die van de interventieprijs van maïs, verminderd met de restitutie bij de produktie van zetmeel; voor zover daarbij de compenserende bedragen voor tarwezetmeel zijn vastgesteld op een andere grondslag dan die van de referentieprijs van tarwe, verminderd met de restitutie bij de produktie van zetmeel; voor zover daarbij de compenserende bedragen voor de verschillende, bij de verwerking van een bepaalde hoeveelheid van een zelfde basisprodukt, zoals maïs of tarwe, in een bepaalde produktieketen verkregen produkten, zijn vastgesteld op een aanzienlijk hoger niveau dan het compenserende bedrag voor die bepaalde hoeveelheid van het basisprodukt; voor zover daarbij compenserende bedragen voor aardappelzetmeel zijn vastgesteld die hoger zijn dan die voor maïszetmeel.

2. Deze ongeldigheid brengt de ongeldigheid mee van de bepalingen van de latere verordeningen van de Commissie houdende wijziging van de monetair compenserende bedragen voor de sub 1 bedoelde produkten.

3. Voor wat betreft het vóór de datum van dit arrest gelegen tijdvak, wordt door de erkenning van de ongeldigheid van bovenbedoelde bepalingen niet de weg geopend voor betwisting van een op grond van die bepalingen verrichte heffing of toekenning van monetair compenserende bedragen door de nationale autoriteiten.

4. Bij de vaststelling van de monetair compenserende bedragen voor op basis van maïs vervaardigde sorbitol met een mannitolgehalte van meer dan 2 %, was de Commissie niet gehouden dat produkt te onderwerpen aan een monetair compenserend bedrag gebaseerd op dat voor maïs.

5. Isoglucose, vervaardigd op basis van maïs, behoeft niet te worden onderworpen aan een monetair compenserend bedrag gebaseerd op dat voor maïs.