De definitieve btw-verlaging voor elektriciteit én gas Het aanpakken van de energiefactuur

Wouter Vermeersch: Mijnheer de minister, ik stel voor dat ik in afwachting van de aankomst van collega Verduyckt mijn vier samengevoegde vragen overloop.

De federale regering heeft eind augustus beslist om de btw-verlaging op gas en elektriciteit van 21 % tot 6 % te verlengen tot het einde van de winter. De btw-verlaging zou aanvankelijk lopen tot 31 december 2022, maar die termijn is inmiddels dus verlengd tot eind maart 2023.

Ik heb u daarover al ruimschoots ondervraagd, zowel in de plenaire zitting twee weken geleden als verleden week bij de bespreking van de regeerverklaring. Daaruit is gebleken dat de vicepremier van Vooruit, minister Vandenbroucke, voor zijn beurt had gesproken in De Ochtend op Radio 1. Er was op dat ogenblik nog geen sprake van een akkoord over een definitieve btw-verlaging.

In het kader van het energieakkoord van februari 2022 werd afgesproken dat de minister van Financiën en de minister van Energie een voorstel voor een slimme btw-verlaging zouden uitwerken tegen de begrotingscontrole. Het ging daarbij om de begrotingscontrole van 2022, niet die van 2023. Er circuleerden verschillende pistes en voorstellen om die slimme btw-verlaging te koppelen aan een aanpasbaar accijnssysteem.

Er werd later gezegd dat het voorstel er zou zijn voor de zomer, vervolgens werd eind september als streefdatum aangegeven. In datzelfde interview in De Ochtend op Radio 1 stelde minister Vandenbroucke dat tegen eind september een voorstel zou worden uitgewerkt om op termijn naar een belasting op energieverbruik te gaan, die een onderscheid zou maken tussen grote en kleine verbruikers en rekening zou houden met de klimaatdoelstellingen.

Wat is inmiddels de status van dat voorstel? Wanneer moet er hierover een akkoord bereikt zijn? Er is inmiddels een akkoord, maar wel nog niet over het voorstel op zich. Verleden week bleef het in de discussie in de plenaire zitting onduidelijk wat dat voorstel concreet zou inhouden. Wanneer moet er een akkoord zijn over de accijnshervorming? Wat zal het voorstel precies inhouden en wanneer zal het in werking treden?

Bent u bereid tot een accijnsverlaging of een tijdelijke dan wel permanente schrapping van alle accijnzen op de energiefactuur om de koopkrachtcrisis aan te pakken?

Door de prijsexplosie zijn de btw-inkomsten voor de staatskas gestegen, ondanks de btw-verlaging. De prijsverhoging overtreft dus de btw-verlaging. U zei daarover in oktober 2021: "We zijn ons heel goed bewust van het feit dat we iets moeten doen aan de energieprijzen en dat we daar als regering inspanningen moeten leveren. We hebben gisteren dat idee op tafel gelegd om de meerinkomsten die we hebben uit btw terug te geven aan de gezinnen." Is het nog steeds uw ambitie om alle meerinkomsten terug te geven aan de gezinnen? Kunt u dat nog even bevestigen?

Ik heb ook nog een vraag over de energiefacturen van de bedrijven. De werkgeversorganisaties trekken immers aan de alarmbel en waarschuwen voor grote problemen, omdat almaar meer bedrijven het moeilijk krijgen om hun energiefactuur te betalen. Steeds meer bedrijven moeten hun productie verminderen of zelfs stopzetten, wat aanleiding kan geven tot een economische terugval, tijdelijke werkloosheid en ontslagen.

Btw-verlagingen helpen de ondernemingen niet omdat zij de btw immers niet kunnen aftrekken, in tegenstelling tot accijnsverlagingen. Op vrijdag 16 september bereikte de federale regering een akkoord over een accijnsverlaging op gas en elektriciteit voor ondernemingen. Kunt u bevestigen dat de accijnsverlaging voor bedrijven zal gelden voor de maanden november en december?

Begin 2023 zullen de elektriciteit- en gasprijzen naar alle waarschijnlijkheid erg hoog blijven. Welke maatregelen worden voorzien? Ondertussen blijkt uit het begrotingsakkoord dat daarvoor extra middelen worden uitgetrokken. Onder voorbehoud van definitieve teksten zou het gaan om een daling van de accijnzen op elektriciteit, op schijven tot 1 GWh, en aardgas, op schijven tot 50 GWh. Op de persconferentie van 16 september rekende u voor dat het voor een bakker om een voordeel gaat van 325 euro en voor een kleine supermarkt om 1.000 euro. Kunt u die schijven en bedragen heden bevestigen? Wanneer zullen de definitieve teksten van de accijnsverlaging voor bedrijven beschikbaar zijn?

Ik geef ook nog een voorbeeld. Volgens de bakkersfederatie Bakkers Vlaanderen hebben nu al acht bakkers op tien problemen met hun facturen. Zo zag 41 % zijn energiefactuur verdubbelen of verdrievoudigen. Dat blijkt uit een bevraging waaraan heel wat bedrijven deelnamen.

Omdat de meeste broodovens op gas werken, lopen de energiekosten voor bakkers erg hoog op, tot duizenden euro's per maand. Een accijnsverlaging van 325 euro zal hoe dan ook niet volstaan. Artisanale bakkers dreigen massaal te stoppen. Er zijn dus dringend bijkomende maatregelen nodig.

Mijnheer de minister, welke bijkomende fiscale maatregelen wilt u nemen om die ondernemingen te ondersteunen?

Mevrouw de voorzitster, laat ik nu eerst het woord aan de heer Verduyckt, zodat hij zijn vraag kan stellen, of stel ik eerst mijn andere vragen?

De voorzitster: De heer Verduyckt heeft het woord.

Kris Verduyckt: Mijnheer de minister, de heer Vermeersch is ongeduldig en vraagt wanneer de accijnshervorming ingaat. Ik zou zeggen, liefst zo snel mogelijk. Dat zou immers betekenen dat we onze energieprijzen zien dalen naar een niveau waar vandaag iedereen naar snakt. Als ik naar de CREG luister of de forwardprijzen op de markt bekijk, vrees ik echter dat het niet voor binnenkort zal zijn. Ondanks de recente daling van de prijzen, zijn we toch nog heel ver van het niveau waar we naartoe willen.

Net als u ben ik ongeduldig om het basispakket energie in te voeren. Ik betreur dan ook dat er gisteren in de commissie voor Energie politieke manoeuvres werden gebruikt om dat pakket te vertragen. Dat is nochtans hoognodig. Het was niet uw partij die dat deed, het was een andere oppositiepartij. Het is heel belangrijk om dat pakket zo snel mogelijk in te voeren, want we zitten midden in de energiecrisis.

Mijnheer de minister, op een bepaald moment verscheen er in de pers een verhaal over een mogelijk achterpoortje. U weet dat er een plafond werd ingesteld. Gezinnen met een belastbaar inkomen van meer dan 125.000 euro zullen via de belastingfactuur de steun terugbetalen. Het achterpoortje is dat zij het contract op naam van hun kinderen kunnen zetten. Is dat een reëel probleem? Zijn daar eventueel oplossingen voor?

Dan is er de accijnshervorming. In de State of the Union kwam er al iets aan bod, aangebracht door de heer Loones dacht ik, over de verhouding tussen de prijs voor fossiele energie en de prijs voor elektriciteit. Dat is in ons land al jaren een probleem. Ik had dan ook een wetsvoorstel ingediend om een warmtepompnorm in de wet op te nemen. Als ik het goed lees, wordt die verhouding meegenomen in de accijnshervorming. De ministers van Financiën en Energie zouden daarop toezien, terwijl in mijn voorstel de CREG de berekening zou uitvoeren. Het belangrijkste voor mij is dat die verhouding in kaart wordt gebracht. Mensen die kiezen voor elektrische verwarming via onder andere warmtepompen, moeten de garantie krijgen dat die investeringen lonen. Vandaag hebben zij dat gevoel minder, omdat wij inzetten op zowel elektriciteit als fossiele brandstoffen. We moeten dat absoluut doen, niet alleen om die mensen een garantie te geven, maar ook omdat wij een klimaatbeleid moeten voeren en een omslag moeten maken. Klopt mijn informatie? Zit die tool erin? Hoe moet ik dat zien?

Wouter Vermeersch: Op vrijdag 16 september 2022 bereikte de federale regering een akkoord rond de sterk stijgende energiefacturen van gezinnen en bedrijven. Zo komt er een basispakket gas en elektriciteit voor gezinnen, de stookoliecheque wordt verhoogd en verlengd tot eind maart 2023 en zullen de accijnzen op gas en elektriciteit worden verlaagd voor ondernemingen. Andere maatregelen voor bedrijven zijn het uitstel van sociale-zekerheidsbijdragen en belastingen en de invoering van tijdelijke energiewerkloosheid. Voorts wordt het ook onmogelijk om failliet verklaard te worden als gevolg van acties van een leverancier.

Voorlopig zijn er enkel maatregelen voorzien voor de maanden november en december 2022. De maanden januari tot maart zijn echter over het algemeen de koudste. Welke maatregelen worden voorzien voor de maanden na december?

Wie een hoog inkomen declareert in zijn belastingaangifte zal een deel van de energiesteun moeten terugbetalen via de belastingen. Maakt dat het energiepakket niet nodeloos complex? Welke inkomsten (belastingcodes) zullen in aanmerking komen om een 'hoog inkomen' te bepalen? Welke inkomsten worden ontzien? En wat met de rechtszekerheid? Wanneer zal een belastingplichtige definitief weten of hij/zij al dan niet de ontvangen energiesteun moet terugbetalen?

In de pers wordt melding gemaakt van een achterpoortje, namelijk het energiecontract op naam van de kinderen zetten. 'De fiscus zal controleren of de inkomensgrens niet is overschreden. Voorts zie ik geen tussenkomst', bevestigt de woordvoerder van de FOD Financiën in de krant Het Laatste Nieuws.

Is de minister bekend met dit achterpoortje? Zal het effectief mogelijk zijn om als grootverdiener de energiepremie op te strijken als men het energiecontract op de kinderen zet?

Wie niet met aardgas of stookolie verwarmt lijkt geen tegemoetkoming te krijgen. Zal er ook een tegemoetkoming worden voorzien voor wie bijvoorbeeld met houtpellets of steenkool verwarmt?

De hoge prijzen en haperende economie blijven niet zonder gevolgen: steeds meer gezinnen hebben het moeilijk om hun facturen betaald te krijgen en steeds meer bedrijven verminderen of stoppen hun productie. De maatregelen die werden genomen door de regering volstaan niet.

Als we de koopkracht willen beschermen, moet het parlement dringend actie ondernemen. Dit kan door fiscale (koopkracht) maatregelen om de winter voor te bereiden. Maatregelen bij de voorstelling van de begroting zullen te laat komen.

Welke dringende maatregelen ziet de minister van Financiën noodzakelijk om de koopkracht- en energiecrisis adequater aan te pakken? Welke voorstellen doet u? Welke (fiscale) maatregelen liggen op de regeringstafel? Welke maatregelen zijn gericht op onze gezinnen? Welke maatregelen zijn gericht op onze bedrijven?

Minister Vincent Van Peteghem: Mijnheer Verduyckt, mijnheer Vermeersch, het is correct dat de federale regering de btw heeft verlaagd op de levering van aardgas en warmte via warmtenetten en op de levering van elektriciteit voor residentiële contracten, tot en met eind maart 2023.

Zoals afgesproken binnen de regering heb ik een voorstel voor een slimme btw-verlaging uitgewerkt. Die is voorgesteld aan de regeringspartijen. Intussen is er een politiek akkoord over de verlaging van de btw op leveringen van aardgas, elektriciteit en warmte via warmtenetten in het kader van residentiële contracten, gekoppeld aan een hervorming van de accijnzen. De relevante wetteksten worden nu afgewerkt en zullen dan de gekende legislatieve weg volgen. We zullen dus snel de gelegenheid hebben om dat onderwerp in detail en op basis van de wetgevende teksten te bespreken.

Er is afgesproken om jaarlijks de verhouding tussen de prijs van elektriciteit en die van fossiele energiebronnen te monitoren. Samen met de minister van Energie zal ik bekijken hoe die opdracht concreet zal worden uitgevoerd. Het is inderdaad juist, mijnheer Verduyckt, dat we die accijnshervorming ook willen gebruiken om op termijn de accijnzen te verschuiven naar minder duurzame energiebronnen.

De federale regering heeft reeds verschillende pakketten maatregelen goedgekeurd om de meerinkomsten die de Belgische Staat ontvangt ten gevolge van de hoge energieprijzen terug te geven aan de gezinnen en de koopkracht te verhogen. Boven op de btw-verlaging op elektriciteit en aardgas en de accijnsverlaging op diesel en benzine, die werden verlengd tot eind maart 2023, biedt de regering de gezinnen ondersteuning via de verwarmingspremies, de stookoliepremie en het uitgebreid sociaal tarief. In dat lijstje mag ook de automatische loonindexering niet ontbreken. Recent hebben we ook een akkoord gevonden over een bijkomende energiepremie.

In verband met de concrete vragen over de toekenning van die energiepremie geef ik mee dat het voordeel voor de hogere inkomens deels zal worden teruggenomen via een bijzondere bijdrage, wat we vanmorgen ook hebben besproken en goedgekeurd. Er zal rekening worden gehouden met het totale netto-inkomen voor het aanslagjaar 2023, met uitzondering van dividenden en interesten. Zowel de gezamenlijke als de afzonderlijke belastinginkomsten worden in rekening gebracht. Wanneer de premie effectief in 2022 werd ontvangen, zal de bijzondere bijdrage worden gevestigd met de aanslag in de personenbelasting voor het aanslagjaar 2023. Als de premie pas in 2023 werd ontvangen, zal ook rekening worden gehouden met het inkomen en de gezinssituatie voor het inkomensjaar 2022.

De belastingplichtige zal in dat geval dus op basis van zijn aanslagbiljet voor het aanslagjaar 2023 kunnen nagaan of er samen met de aanslag in de personenbelasting voor het aanslagjaar 2024 een bijzondere bijdrage zal worden gevestigd en hoeveel die zal bedragen. De federale gas- en elektriciteitspremie wordt toegekend aan wie op 30 september 2022 residentiële klant is met een contract met een variabele prijs en aan wie een residentiële klant is met een contract met vaste prijs gesloten of hernieuwd sinds 1 oktober 2021. Het is de FOD Economie die aan de FOD Financiën de gegevens zal verstrekken die nodig zijn om de bijzondere bijdrage energie te vestigen. Voor vragen over eventuele achterpoorten in het systeem, verwijs ik dan ook naar de ministers die bevoegd zijn voor Energie en Economie.

Er werd ook beslist een maatregel voor pellets uit te werken op basis van bulkleveringen of op pallet, op een domicilieadres. Die maatregel volgt het systeem van de stookoliecheque. Het bedrag van de premie is 250 euro en kan bekomen worden als het gaat over hoofdverwarming. Er mag geen dubbel gebruik met andere verwarmingsbronnen zijn. De aankoop van pellets geniet trouwens van het verlaagde btw-tarief van 6 %.

We hebben niet in specifieke tegemoetkomingen voorzien voor wie zich verwarmt met steenkool. Daarvoor bedraagt het btw-tarief reeds 12 %.

Daarnaast werden ook verschillende fiscale maatregelen genomen voor bedrijven. De regering heeft inderdaad beslist om de accijnzen voor zakelijke gebruikers tijdelijk te verlagen. Die verlaging zal van toepassing zijn voor een gebruik tot 50.000 MWh voor aardgas en 1.000 MWh voor elektriciteit. Het KB dat voorziet in de verlaging voor november en december werd gepubliceerd op 18 oktober 2022 in het Belgisch Staatsblad. Intussen werd in het kader van het begrotingsconclaaf beslist om de maatregel te verlengen tot einde maart 2023. Het nodige wetgevende werk zal hiervoor opgenomen worden in de programmawet.

Met betrekking tot de vraag over de andere fiscale maatregelen die nog op de regeringstafel liggen, kan ik verwijzen naar de verschillende bijkomende maatregelen voor de bedrijven die in de maand september al werden beslist en die zullen worden verlengd tot einde maart 2023. Zo zal de bestaande vrijstelling voor steunmaatregelen uitgewerkt door de regionale en lokale overheden worden verlengd, en wordt aan de burger ademruimte gegeven door in ruimere betalingstermijnen te voorzien op fiscaal vlak en door de automatische toekenning van afbetalingsplannen over een periode van acht maanden toe te staan.

Voor verdere maatregelen om de koopkracht te ondersteunen, verwijs ik ten slotte ook nog naar mijn plannen voor een bredere fiscale hervorming. Als u mijn blauwdruk hebt gelezen, weet u dat de fiscale hervorming streeft naar een fiscaliteit die eerlijker is door meer rechtvaardigheid, neutraliteit en eenvoud. Met andere woorden, een fiscaliteit die onze gezinnen ondersteunt.

Wouter Vermeersch: Bedankt voor het uitvoerige antwoord. Ik zal dat achteraf nog eens aandachtig doornemen. Terwijl de elektriciteits- en gasfacturen de pan uit swingen, bevestigt u hier dat er een definitief voorstel is tot accijnsverhoging binnen de regering. Het Parlement heeft alleen nog geen kennis kunnen nemen van dat voorstel. Wij hebben dan ook het raden naar de modaliteiten. Wij hebben ook het raden naar wanneer de accijnsverhoging zal worden doorgevoerd. Hoe hoog zal de accijnsverhoging zijn? Dat is voor ons onduidelijk. Daar communiceert de regering niet over.

Welke prijzen zullen het niveau bepalen waarop de accijnzen zullen worden verhoogd? Daarover is in het debat in de plenaire vergadering vorige week wel duidelijkheid gekomen. Het is duidelijk dat het de prijzen van 2021 zullen zijn. Die zijn vastgeklikt. Dat zijn postcoronaprijzen. Dat zijn verhoogde prijzen. Dat werd hier duidelijk gezegd tijdens het debat, tenzij die discussie toen niet eerlijk is gevoerd.

Vanmorgen werd in de commissie correct opgemerkt dat de discussie eerlijk moet worden gevoerd. Men moet de juiste zaken met elkaar vergelijken. Als men begint vanaf de verlaging van de btw van 21 naar 6 %, een korting van 15 %, zal met het huidige voorstel van de minister een deel of het geheel van de korting opnieuw worden afgenomen van de bevolking via een accijnsverhoging. Er kan ook worden gestart vanaf de permanent verlaagde btw van 6 %. Vanaf dat niveau zal de prijs worden verhoogd met extra accijnzen. Die discussie moet intellectueel eerlijk gevoerd worden. De btw-percentages mogen niet gehanteerd worden naargelang het punt dat men wil maken.

Die discussie wil het Vlaams Belang natuurlijk eerlijk voeren. We zullen de bevolking daarover ook duidelijk informeren. We zijn daar al mee bezig. We wijzen erop dat de regering een vestzak-broekzakoperatie voert: waar de btw-verlaging aan de ene kant werd gegeven, wordt opnieuw een deel teruggenomen in de toekomst via een accijnsverhoging. Dat is een vestzakbroekzakoperatie die wij absoluut niet kunnen goedkeuren. Dat kadert in andere slinkse maatregelen van de regering, denk maar aan de niet-indexering van de belastingschalen en dergelijke. Ook die discussie werd hier vorige week uitvoerig bepleit.

Kris Verduyckt: Mijnheer Vermeersch, u hebt gelijk dat wij die discussie uitvoerig hebben gevoerd, maar ik heb nog altijd het gevoel dat u het echt niet begrepen hebt. U stelt de werkelijkheid veel lelijker voor dan zij is, maar dat komt bij het Vlaams Belang wel vaker voor. U had ook gewoon kunnen zeggen dat het een goede zaak is dat de regering eindelijk beslist heeft om de btw definitief te verlagen tot 6 %. Energie is een basisproduct en het is een goede zaak dat de regering een akkoord heeft bereikt om de btw definitief op 6 % te houden en dat er een accijnsregeling komt wanneer de prijzen laag zijn.

U hebt echter duidelijk niet begrepen dat die accijns gebaseerd is op de prijzen van 2021 en u doet nu alsof de prijzen nooit lager zouden kunnen zakken dan in 2021. Dat kan natuurlijk wel, maar er zal altijd een accijns worden geheven. U zegt zelf dat u geen enkel zicht hebt op wat die accijnzen zijn en toch trekt u al de conclusie dat de prijzen nooit lager zullen kunnen zakken dan in 2021. Als dat in de duidelijke en eerlijke informatie staat die u aan de bevolking zult geven, dan houd ik mijn hart vast. Nogmaals, voor alle duidelijkheid, de btw op hoge prijzen vergelijken met een accijns op lagere prijzen en dat een vestzak-broekzakoperatie noemen, is je reinste volksverlakkerij.

Mijnheer de minister, ik kom nog even terug op uw antwoord.

De voorzitster: Mijnheer Loones, u hebt het woord niet. De heer Vermeersch wil reageren.

Kris Verduyckt: Ik was nog niet helemaal klaar. Mag ik eerst mijn betoog afronden?

Wouter Vermeersch: Mevrouw de voorzitster, ik vraag het woord voor een persoonlijk feit.

Mijnheer Verduyckt, u verdraait de feiten. U weet hoe het systeem werkt: het werkt aan de pomp. U probeert door uw retoriek de point van de hele zaak onderuit te halen. U hebt uiteraard gelijk dat de prijzen weer kunnen zakken naar een precoronaniveau, maar de point is – dat zien wij ook aan de pomp – dat een groot deel van die prijsdaling in de zakken van de overheid verdwijnt. Zelfs al zouden wij naar prijzen van voor de coronacrisis evolueren, dan zal dat met een hogere accijns zijn, die voor een groot stuk in de staatskas verdwijnt. Dat gebeurt aan de pomp.

Wij hebben dat ook gezien met de accijnsverlaging van 17,5 eurocent per liter die werd beloofd door de regering. Op 28 september is de benzineprijs gedaald onder de drempel van 1,70 euro per liter. Een groot deel van de prijsdaling die op de markt plaatsvond, is ten goede gekomen aan de staatskas. Dat is mijn punt.

Met de ene hand geeft deze regering een korting van 15 %, maar met de andere hand zal de regering altijd enkele procenten extra terugnemen via accijnsverhogingen. De prijzen kunnen effectief zakken tot precoronaniveaus, maar dat zal voor de burger betekenen dat de accijnzen worden opgeblazen, waardoor de consument de prijsdalingen op de reële markt niet zal voelen. Met de benzineprijs zien we dat de daling op de markt niet volledig wordt doorgerekend aan de eindconsument. Dat komt door het schandalige cliquetsysteem dat wij in ons land kennen. U en uw regering willen dat aanhouden.

Via allerlei retoriek probeert u daar mist omheen te spuien of te doen alsof ik het niet begrijp. Ik begrijp het maar al te goed, ik heb zeer goed door wat deze regering van plan is.

Kris Verduyckt: Mijnheer Vermeersch, het zal altijd lager zijn dan de oorspronkelijke heffing van 21 % btw en ook lager dan de btw die tegenwoordig wordt geheven op bijzonder hoge prijzen.

Ten tweede heb ik gezegd dat het ingaat op het moment dat de prijzen terug laag zijn. Als u de feiten vandaag bekijkt, dan weet u dat het niet op korte termijn zal zijn.

Bovendien is een accijnsregeling iets heel anders dan een btw-regeling. Een btw-heffing werkt als het licht dat aan- of uitgaat. Bij een accijnsregeling is de overheid altijd onmiddellijk in staat om snel in te grijpen. Bij accijnzen kan de regering op elk moment nagaan hoe de koopkracht van de mensen geholpen kan worden, net zoals de regering dat doet met de momenteel genomen energiemaatregelen.

Mijnheer de minister, er wordt in heel wat maatregelen voorzien, vooral maatregelen die de middenklasse ten goede komen. Het sociaal tarief wordt uitgebreid en ook de maatregelen voor de middenklasse zijn heel goed. Die maatregelen gelden voor verschillende energiebronnen, dus niet alleen voor elektriciteit, maar ook voor stookolie en pellets. Dat is goed en nodig.

Op lange termijn weten we dat de verschuiving naar elektrificatie zeer belangrijk is, dus ik ben wel blij dat u de verhouding van fossiele brandstoffen, zoals gas, ten opzichte van elektriciteit zult meenemen. U zegt dat dit nog uitgewerkt moet worden. Ik nodig u uit om u te inspireren op het wetsvoorstel dat ik ingediend heb, met enkele suggesties om dat te kunnen bewerkstelligen. Het belangrijkste is natuurlijk dat het gebeurt. Dat vind ik een goede zaak.