Een btw-tarief van 6 % op het basisverbruik van elektriciteit De stijging

Wouter Vermeersch: Mijnheer de minister, ik neem onmiddellijk het woord om een aantal vragen te stellen over een heel belangrijk onderwerp, namelijk de energiefactuur. Tot voor kort kon er volgens u geen sprake zijn van een verlaging van de btw op energie. Onze partij was daar nochtans heel sterk vragende partij voor. Wij hebben daarover nog voorstellen ingediend in de commissie.

Vorige week maakte u een bocht van 180 graden en stelde u toch voor om de btw op gas en elektriciteit tijdelijk te verlagen van 21 % naar 6 %. Vlaams Belang kan uw voortschrijdend inzicht alleen maar toejuichen. U zou dat voorstel zo snel mogelijk op de regeringstafel leggen, verklaarde u vorige week op de VRT. De eerste minister leek vorige week echter niet gewonnen voor die btw-verlaging. Hij zei dat er nog verschillende voorstellen op tafel lagen. Dat zei hij vorige week in de plenaire vergadering, onder andere als antwoord op een vraag van onze partij.

Mijnheer de minister, ten eerste, ik citeer wat u zei op de VRT: "Wij zijn ons heel goed bewust van het feit dat we iets moeten doen aan de energieprijzen en dat we daar als regering inspanningen voor moeten leveren. Wij hebben gisteren het idee op tafel gelegd dat de meerinkomsten die wij hebben uit de btw teruggegeven zullen worden aan de gezinnen."

Dat verklaarde u als minister van Financiën in oktober 2021 op de VRT. We weten ondertussen dat er in de begroting voor de energienorm een bedrag van 156 miljoen wordt voorzien en voor de verlenging van het uitgebreide tarief een bedrag van 208 miljoen. Dat zijn echter zeker niet de totale meerinkomsten die zouden worden teruggegeven aan de bevolking.

Vandaar mijn eerste vraag. Hoe groot zijn de geraamde maandelijkse meerinkomsten aan accijnzen en btw op gas en elektriciteit als gevolg van de recentelijk gestegen prijzen? Graag krijg ik een antwoord in miljoenen euro.

Ten tweede, wanneer legt u het voorstel van btw-verlaging op de regeringstafel? Wanneer zal dit voorstel ter bespreking en ter stemming komen in het Parlement?

Ten derde, de analyses van de btw-hervormingen wijzen erop dat tijdelijke btw-verlagingen op termijn leiden tot hogere prijzen. Voor alle duidelijkheid, onze partij is voorstander van een permanente btw-verlaging.

Een btw-verlaging wordt slechts beperkt doorgerekend, terwijl de daaropvolgende btw-verhoging volledig wordt doorgerekend aan de consument, wat aanleiding geeft tot een permanente prijsstijging. In 2014 werd de btw al eens tijdelijk verlaagd. Fiscale experten wijzen erop dat die tijdelijke btw-verlaging uiteindelijk aanleiding heeft gegeven tot een blijvende stijging van de prijs van elektriciteit. Hoe kunnen we vermijden dat de tijdelijke btw-verlaging die u voorstelt voor een blijvende stijging van de prijzen van gas en elektriciteit zal zorgen? Is een permanente btw-verlaging niet te verkiezen?

De meeste mensen die deze maand een voorschotfactuur voor gas en elektriciteit in de bus krijgen, betalen daarop maar liefst 36 % meer. Dat blijkt uit een berekening van de VRT. Na een eerste forse stijging in het najaar stijgen de prijzen nu zo mogelijk nog forser en beterschap lijkt niet onmiddellijk in zicht. Tijdens de eerste weken van dit jaar zagen al tienduizenden klanten hun maandelijkse voorschotfactuur verdubbelen of verdrievoudigen. Voor sommige mensen lopen de forse stijgingen van de energieprijzen echt uit de hand. Een luisteraar van het programma De Inspecteur op Radio 2 zag haar voorschotfactuur stijgen van 400 euro naar bijna 1.300 euro per maand. Welke mogelijkheden ziet u om die mensen te helpen?

Ik heb ook nog een vraag over de recentste actualiteit. U hebt een aantal voorstellen gelanceerd, zoals een tijdelijke btw-verlaging die daarna voorwaardelijk zou worden of gekoppeld zou worden aan hogere accijnzen. Verschillende kranten melden dat u voorstelt om de btw op gas en elektriciteit vanaf 1 februari te laten zakken naar 6 %, tenminste tot 1 juli of 1 oktober. Alleen gezinnen en alleenstaanden zouden die btw-verlaging genieten. Het gaat om een tijdelijke btw-maatregel die tot doel heeft om tijd te winnen tot een uitgewerkte oplossing kan worden voorgelegd die zal gelden tot het einde van het jaar.

Kunt u bevestigen dat uw voorstel van tijdelijke btw-verlaging zou ingaan op 1 februari? Moet die tijdelijke btw-verlaging voor u eindigen op 1 juli of 1 oktober? Klopt het dat alleen gezinnen en alleenstaanden de maatregel zullen kunnen genieten?

Voor de uitgewerkte oplossing zou u twee voorstellen op tafel leggen. Het eerste voorstel betreft een mechanisme waardoor de btw op gas en elektriciteit voor gezinnen daalt naar 6 % wanneer de groothandelsprijzen een bepaalde drempel overschrijden. Kunt u dat bevestigen? Waar zou die drempel dan moeten liggen? Is dat zoals in Spanje op 35 euro per megawattuur?

Het tweede voorstel betreft een regeling waarbij de btw gewoonweg op 6 % wordt gebracht, maar de kostprijs daarvan voor de staatskas wordt gecompenseerd met hogere accijnzen. Kunt u bevestigen dat dit voorstel op tafel ligt? Tot slot, hebt u de tijdelijke btw-verlaging en de twee voorstellen tot uitgewerkte oplossing al besproken binnen de regering? Zo niet, wanneer worden ze op de regeringstafel gelegd? Zo ja, wat was de reactie van de coalitiepartners? Hoe haalbaar en realistisch zijn de voorstellen?

Marco Van Hees: Terwijl de bevolking kreunt onder de stijging van de energieprijzen, was u voorstander van een verlaging van de accijnzen op brandstof en hebt u onlangs voorgesteld om het omgekeerde cliquetsysteem toe te passen, ook al waren de liberalen, de socialisten en de groenen volgens u maar koele minnaars van dat voorstel.

De PVDA bepleit een verlaging van de btw op energie voor de huishoudens van 21 % tot 6 %. 300.000 personen hebben onze petitie getekend. Als een van de Wijzen die door de rode ster van de PVDA geleid wordt, hebt u zich tot dat idee bekeerd. Ook andere partijen van de vivaldicoalitie lijken daar thans voor gewonnen.

Wat is de stand van zaken in die twee dossiers? Kunt u voldoende wegen op de regeringsbeslissingen om op die vlakken, of ten minste op één van die vlakken, vooruitgang te boeken? Waarom zou het btw-tarief van 6 % tijdelijk moeten zijn, gelet op het feit dat energie net als water en geneesmiddelen een basisproduct is? Zal een tijdelijk verlaagde btw geen impact hebben op de koopkracht ten gevolge van de negatieve impact op de loonindexering?

Overweegt u een herziening van de belasting op de winsten van de energieproducenten, opdat zij zouden bijdragen aan de financiering van de verlaging van de energiefactuur voor de gezinnen?

Gilles Vanden Burre: Door de stijging van de energieprijzen hebben de armste bevolkingsgroepen maar ook een deel van de middenklasse het moeilijk om de eindjes aan elkaar te knopen.

Wat zal de regering op korte termijn ondernemen? Welke maatregelen liggen er ter tafel? Wij zijn geen voorstander van een algemene btw-verlaging: we moeten diegenen die dringend concrete hulp nodig hebben helpen.

Wij pleiten voor een uitbreiding van het sociaal tarief. Bovendien dreigt een structurele btw-verlaging een negatieve impact te hebben op de loonindexering. We kunnen het sociaal tarief uitbreiden, cheques uitdelen, de accijnzen afstemmen op de energieprijzen. Alle maatregelen die gericht zijn op de gezinnen die er nood aan hebben, zijn interessant.

Een btw-verlaging voor alle bevolkingsgroepen is niet de beste optie.

De komende dagen moet er een concrete oplossing uit de bus komen, want de gezinnen hebben het moeilijk.

Kris Verduyckt: Mijnheer de minister, ik had een heel specifieke vraag over verschillende mogelijke btw-tarieven voor een product, maar u hebt daarop al geantwoord in de krant.

Ik heb begrepen dat dit niet kan. Ik heb de situatie in Europa nog even bekeken en moet wel zeggen dat er geen rechte lijn in te trekken is. Ik zie dat aspect inderdaad nergens, maar op sommige plaatsen maakt men toch een onderscheid in de btw-regeling voor de gebruiker. Wij hoeven vandaag die uitgebreide discussie niet aan te gaan, maar ik noem een aantal landen als Cyprus en Tsjechië, die toch andere soorten btw-regelingen toepassen. Ook in Roemenië heeft men dat bijvoorbeeld gedaan voor gezinnen met een maandelijks verbruik van maximaal 300 kilowattuur. Er is dus toch wel wat verschil.

Voor mij is dat echter allemaal niet zo belangrijk. Het belangrijkste is wat we zullen doen met de gigantisch hoge facturen die alle gezinnen in ons land vandaag dreigen te krijgen. Daarover gaat het debat. Alle oplossingen zijn goed, maar u weet welke oplossing Vooruit in de eerste plaats voorstaat, namelijk een verlaging van de btw tot 6 %. Collega Vanden Burre sprak net over de verruiming van het sociaal tarief en dat is interessant, maar men kan natuurlijk niet elk gezin in het land beschermen met het sociaal tarief. Ik begrijp de weerstand tegen de btw-verlaging dus niet. Een btw-verlaging is snel, heeft impact en is voor ons logisch omdat energie nu eenmaal een basisproduct is.

Er is misschien een aantal neveneffecten verbonden aan zo’n btw-verlaging, maar met slim beleid kan men die wel wat sturen. Uiteindelijk past de btw-verlaging ook in de energietransitie, waarin elektriciteit volgens iedereen goedkoper moet worden. Wat ons betreft lijkt dat dus nog altijd de beste maatregel.

Ik zal het hierbij houden, maar misschien kunt u nog iets zeggen over de verschillende btw-tarieven?

Marie-Christine Marghem: De MR is erg gevoelig voor de benarde situatie waarin de middenklasse zich als gevolg van de stijgende energieprijzen bevindt. De gasprijs is tien keer en de elektriciteitsprijs vijf keer hoger dan een jaar geleden en de prijzen zullen niet snel naar aanvaardbare niveaus terugkeren. Het sociaal tarief, waar reeds 20 % van de bevolking aanspraak op kan maken, mag niet worden uitgebreid omdat er iemand de rekening moet betalen. Als minister van Financiën weet u dat perfect. Door hun rekening te betalen steunen de middenklassers enerzijds het sociaal tarief en anderzijds het concurrentievermogen van de bedrijven, die ook onder de situatie lijden (en dan vooral de kmo's).

Die grote middenklasse bestaat uit de zelfstandigen, de handelaars, de kmo's, bepaalde werknemers, de gepensioneerden en de ambtenaren, die allen grote moeite hebben om de stijgende energieprijzen het hoofd te bieden. Wie een vast contract heeft, heeft meer geluk, maar wanneer dat afloopt, zal de afrekening door de marktprijzen van dat moment bepaald worden. De regering kan kiezen tussen verschillende pistes die verkend moeten worden. We zijn voor een uitbreiding van het cliquetsysteem, een driver die ingezet kan worden op basis van de nieuwe accijnzen die in het leven geroepen werden. Gelet op het aantal betrokken burgers zal dat uw situatie er echter niet gemakkelijker op maken.

De door u vastgestelde verhoging van de ontvangsten via de btw op de elektriciteitsfacturen zal daarvoor niet volstaan. Ik heb de minister van Energie ertoe aangemaand de meerinkomsten van de energieproducenten (leveranciers van gas, hernieuwbare energie en kernenergie) tegen het licht te houden en na te gaan welke marges de stijging van de prijzen op de markt hen opleveren.

Dat zal extra ontvangsten genereren en het ook mogelijk maken om, naast de btw-verlaging die u nu bepleit, over voldoende middelen te beschikken om de consumenten een korting te geven op hun verhoogde facturen. Dat is een interessante piste omdat terwijl de burgers de hernieuwbare energie ondersteunen via hun elektriciteitsfactuur en heffingen, er momenteel te veel steun wordt toegekend gelet op de winsten die de producenten van hernieuwbare energie in deze voor de consumenten kritieke periode binnenrijven.

Welk goed nieuws zult u ons na de vergadering van het kernkabinet van vanmorgen meedelen?

Minister Vincent Van Peteghem: Mevrouw de voorzitster, dames en heren Kamerleden, velen van u hebben het belang van deze discussie benadrukt. De prijzen voor gas en elektriciteit stijgen significant en de energiefactuur wordt voor heel wat mensen bijzonder zwaar. Het thema van de stijgende voorschotfacturen en de jaar– afrekening die eraan komt, leeft enorm hard. In deze discussie sta ik volledig aan de kant van de burgers en de gezinnen.

Deze maand zijn de energieprijzen enorm gestegen en dat is een verschil met de maand november. Een uitzonderlijke situatie vraagt om uitzonderlijke maatregelen.

De maatregelen die de federale regering reeds nam, heeft ze genomen om de meest kwetsbaren te beschermen, zoals het sociaal tarief, de premie van 80 euro en de extra ondersteuning via de OCMW's. Die bescherming is belangrijk, maar we merken vandaag dat de heel grote groep mensen die geraakt wordt door de stijgende energieprijzen steeds groter wordt.

Mevrouw de voorzitster, u verwees er terecht naar dat gezinnen uit de middenklasse het vandaag moeilijker krijgen om hun factuur te betalen. Ook hen moeten we ondersteunen. We zoeken al een hele tijd naar oplossingen voor die groep, maar als we iets beslissen, dan moet het doeltreffend en wettelijk zijn en moet het voor de burger ook meer opleveren dan de eventuele onbedoelde neveneffecten. Dat heb ik steeds in dit Parlement herhaald.

De enige middelen die de federale regering heeft om de mensen te ondersteunen, zijn de cheques, de accijnzen en de btw. Wat de laatste twee betreft, heb ik voorstellen gedaan, die momenteel ter tafel liggen bij de regering.

Er werd mij door verschillende Kamerleden gevraagd wat dat voorstel precies inhoudt. Mijn voorstel houdt een verstandige en duurzame oplossing in, een duurzame oplossing die tijd vraagt, een voorstel dat ook rekening houdt met de impact van alle mogelijke gevolgen en tegelijk en vooral ook oog heeft voor een snelle en significante impact op de factuur van onze gezinnen. Dat is immers een vraag die ik hier verschillende keren heb gekregen.

Het voorstel dat ik aan de regering heb voorgelegd, werkt in fases. Een eerste fase is de snelste en meest doeltreffende optie, namelijk een tijdelijke verlaging van de btw van 21 naar 6 %. Tijdens die eerste fase moeten we de tijd nemen om te werken aan een oplossing die verstandig en duurzaam is, om op die manier in contact te kunnen treden met energieleveranciers. Daarvoor heb ik twee pistes uitgewerkt.

De ene piste is een piste die wij het Spaanse model noemen. Mijnheer Verduyckt, u verwees naar verschillende mogelijkheden. Wel, het Spaanse model is een van de opties. Zoals u weet, moet elk voorstel tot verlaging van de btw op elektriciteit en gas aan Europa worden voorgelegd. Dit voorstel heeft die EU-toets al doorstaan, dus we zullen de btw-tarieven laten afhangen van het niveau van de dagprijs voor elektriciteit. Een tweede piste is de piste waarbij we de btw verlagen naar 6 %, maar wel de koppeling maken met de accijnzen. Zo kunnen we veel beter differentiëren en hebben we met die accijnzen meer speelruimte.

Dat is het voorstel dat ik op tafel heb gelegd: in een eerste fase snel en doeltreffend een tijdelijke verlaging en in een tweede fase werken aan een verstandige en duurzame oplossing, afhankelijk van de piste die wordt gekozen. Voor mij is het duidelijk dat we door dit voorstel op tafel te leggen een belangrijk debat zijn aangegaan, een debat over de energiefactuur van de meest kwetsbaren, maar ook van de grote groep mensen die het steeds moeilijker krijgt om ze te betalen.

Net als u hoop ik dat de beslissing snel valt, zodat we onze gezinnen, de grote groep van de werkende middenklasse, snel soelaas kunnen bieden.

Kris Verduyckt: Mijnheer de minister, ik ben het er volledig mee eens dat de context is veranderd. Net voor de kerstvakantie vond hier nog een hoorzitting plaats waaruit bleek dat er niet alleen een significante toename is, maar dat het duidelijk is dat die prijzen gedurende lange tijd nog hoog zullen blijven. Het is zeer goed dat u zegt dat we nu nood hebben aan maatregelen met een snelle en directe impact.

Vooruit zal uw voorstel betreffende een tijdelijke verlaging van de btw zeker steunen. Vooruit heeft altijd gezegd dat dit een goede en logische maatregel is. Ik heb er geen enkel probleem mee dat u bekijkt hoe dit verder geïmplementeerd moet worden. We hebben wel nood aan snelle maatregelen die onze gezinnen voelen.

We bekijken verder wat het uiteindelijk zal worden. Het gaat duidelijk vooruit en dat staat in schril contrast met andere niveaus vandaag. De Vlaamse minister van Energie steekt vooral heel veel energie in het uithalen naar anderen, maar doet vandaag zelf weinig. Het siert u dat u er werk van maakt. Vooruit zal dit debat alleszins met veel aandacht blijven volgen.

Wouter Vermeersch: Mijnheer de minister, u hebt beloofd de btw te verlagen voor de sterk gestegen gas- en elektriciteitsfactuur van 21 % naar 6 %. We zullen u aan die belofte houden. Eerder hebt u beloofd de sterk gestegen prijs van diesel en benzine aan de pomp aan te pakken door het omgekeerde cliquetsysteem in te voeren. Een spreekwoord zegt: "Veel beloven en weinig geven, doet de gek in vreugde leven."

Op vraag en initiatief van Vlaams Belang bevestigde u in het Parlement dat u zou ingrijpen op de prijs aan de pomp van benzine en diesel. Dat stond in alle kranten, maar sindsdien blijft het oorverdovend stil daarover. Tot op vandaag hebben we van dat voorstel niets meer gehoord, een echte tjevenstreek. Door de stijging van de prijs aan de pomp verdwijnen vele honderden miljoenen euro's in de zakken van de heer Van Peteghem, of toch in de zakken van de staatskas.

Hetzelfde geldt voor de energiefactuur. Ook door de stijging van de gas- en elektriciteitsfactuur verdwijnen vele honderden miljoenen euro's extra in de zakken van de staatskas. Bij de begrotingsonderhandelingen hebt u beloofd dat geld terug te geven aan de bevolking, maar niets is minder waar vandaag. Als er miljoenen aan ontwikkelingshulp moeten worden uitgedeeld in Afrika of nieuwe asielcentra moeten worden geopend in Vlaanderen, kan het voor deze regering niet snel genoeg gaan.

Als het gaat over onze eigen mensen, die moeite hebben om hun gas- en elektriciteitsfactuur te betalen, als het gaat over onze eigen mensen, die moeite hebben om hun auto te blijven voltanken, gaat het plots traag, is er geen geld en kan het plots allemaal niet zo snel gaan. Wij zullen u hier als Vlaams belang op de hielen blijven zitten. Wij komen immers op voor ons eigen volk. Geef die vele miljoenen die u vandaag extra binnenhaalt door de hogere belastingen op de stijgende prijzen van diesel, benzine, gas en elektriciteit eindelijk eens terug aan de bevolking, aan onze mensen. Verlaag de prijs aan de pomp en haal al die pestbelastingen uit de energiefactuur.

Marco Van Hees: Door de terechte woede van de bevolking komt er schot in de zaak. Die btw van 6 %, die voor u enkele weken geleden nog taboe was en die wij al geruime tijd verdedigen, maakt nu deel uit van uw voorstellen. Uiteraard zijn een jojo-btw of jojoaccijnzen geen oplossing.

De 2,5 miljard euro aan extra winsten van ENGIE Electrabel zouden welgekomen zijn om een structurele btw-verlaging te financieren. Ik was aangenaam verrast toen ik de voorzitster hoorde zeggen dat ze voorstander was van een btw van 6 %.

De voorzitster: Dat komt omdat u enkele afleveringen hebt gemist. U moet niet doen alsof u het warm water hebt uitgevonden: de PVDA heeft dat idee mee uitgedragen, maar moet zijn rol niet overdrijven.

Marco Van Hees: Dat is helemaal niet mijn bedoeling! Dat gezegd zijnde, heeft de MR de btw opgetrokken tot 21 % in de regering-Michel. Ik stel ook vast dat u eist dat de meerinkomsten van de energieproducenten gebruikt worden om die btw-verlaging te financieren.

Dat stemt volledig overeen met wat ik daarnet gezegd heb.

Mijnheer Vanden Burre stelt dat de kwetsbare doelgroepen en de middenklasse geholpen moeten worden, maar dat komt neer op negen tienden van de bevolking, die hard getroffen wordt door de stijging van de energieprijzen. Er is dus nood aan een algemene maatregel, die niet toegespitst wordt op bepaalde doelgroepen.

De btw is niet de oplossing om de rijksten te laten betalen. De miljonairsbelasting en de bijdragen van de energieproducenten zijn dat wel.

Gilles Vanden Burre: Er ligt een reeks voorstellen op de tafel van de regering, waaronder het uwe. Er worden ook andere soorten van maatregelen voorgesteld, zoals cheques of doelgerichte steunmaatregelen voor bepaalde gezinnen.

Twintig procent van de bevolking is gebaat bij de uitbreiding van het sociaal tarief. Ja, dat tarief moet verlengd worden en uitgebreid worden op het stuk van de groepen die er aanspraak op maken. We willen maatregelen die zo doeltreffend mogelijk zijn en daarom moeten ze doelgericht zijn. Ze mogen niet enkel gericht zijn op de gezinnen in armoede, maar ook op een groot deel van de middenklasse. Men moet een waaier aan dringende en duurzame maatregelen beogen. We rekenen daarvoor op de minister van Energie, maar ook op alle andere ministers en op de minister van Financiën.

Christian Leysen: Mijnheer de minister, ik dank u voor uw toelichting. In heel de discussie zou men misschien wat meer aandacht moeten hebben voor het feit dat er hoge prijzen zijn. Dat is het eerste probleem. Het tweede probleem is de vraag wie de rekening betaalt, want het is een feit dat iemand de rekening moet betalen.

Mijnheer de minister, ik apprecieer het dat u verschillende pistes onderzoekt en dat u de criteria van doeltreffendheid en doordachtheid hanteert. Men moet altijd een stap verder denken. Wat zijn de afgeleide gevolgen? Wat is verstandig en duurzaam?

Dit is te belangrijk. Naast de maatregelen die al getroffen zijn, moeten bijkomende maatregelen worden genomen die doelgericht, maatschappelijk verantwoord en financieel haalbaar zijn. Ik denk dat we ons daarbij allemaal moeten onthouden van eigen profilering. We willen immers allemaal slimme belastingen. Het heeft ook weinig zin om in dit debat te zwartepieten of een klassiek oppositiediscours te houden. Dat heeft weinig met de problematiek te maken.

Mijn zorg blijft altijd wat we op de lange termijn zullen doen om ervoor te zorgen dat er voldoende aanbod is om aan een stijgende vraag te voldoen.

Marie-Christine Marghem: In uw antwoord laat u de aanzet tot een oplossing doorschemeren. Deze uitzonderlijke omstandigheden zullen tot gevolg hebben dat de stijging van de energieprijzen nog even zal aanhouden. Aangezien een verlaging van het btw-tarief slechts tijdelijk kan zijn, is het verstandig om in structurele maatregelen te voorzien die afgestemd kunnen worden op de marktschommelingen op middellange en lange termijn.

Mijnheer Van Hees, ik stond steeds open voor een verlaging van het btw-tarief, op voorwaarde dat het geen structurele maatregel zou zijn. De regering-Di Rupo besloot destijds de btw tijdelijk te verlagen, waarna de volgende regering die maatregel moest terugdraaien. Aangezien een dergelijke daling slechts tijdelijk de illusie van een oplossing biedt, moeten er andere duurzame en meer gerichte maatregelen genomen worden. Die 15 % van de factuur volstaat niet om de huidige stijging te ondervangen. Samen met de consumenten kijken wij vol ongeduld uit naar de maatregelen van de minister en naar het overleg met de Gewesten, die hun steentje kunnen bijdragen tot de inspanningen op nationaal vlak.