Een btw-verlaging naar 6% voor elektriciteit

Dirk Van der Maelen: Mijnheer de minister, ik denk dat ik een open deur intrap als ik zeg dat de situatie met betrekking tot de energiearmoede in België onrustwekkende vormen aanneemt. In 2016 was er een stijging met 25 % van de verbruikers van elektriciteit die een afbetalingsplan hebben gevraagd. Voor 2017 komt daar nog 19,5 % bij. We zien dus een onrustwekkende stijging van mensen die energiearmoedeproblemen hebben.

Heel vaak maakt men de veronderstelling dat de algemene armoedecijfers en de energiearmoedecijfers slaan op dezelfde groepen van mensen. Dat klopt voor slechts 60 %. Het onrustwekkende is dat 40 % van degenen die dergelijke afbetalings-plannen vragen volgens de officiële statistieken niet onder de algemene armoedegrens vallen, maar dat zij wat men noemt zuiver energiearmen zijn. Dit gaat dan over alleenstaanden, vooral eenoudergezinnen en ouderen, bij wie het duidelijk is dat ze al een groot probleem hebben.

Alsof het probleem nog niet groot genoeg is, verwacht men deze winter nog een prijsstijging door de onderzekerheid over de energiebevoorrading.

Gisteren in de commissie voor het Bedrijfsleven zijn ons cijfers getoond die erop wijzen dat, wegens de onzekerheid maar ook wegens de stijging van de prijzen van bruinkool en petroleum, de energieprijzen nog sterk zullen stijgen.

Ik heb deze interpellatie ingediend, mijnheer de minister, om een pleidooi te houden dat ik in het verleden ook al gehouden heb. In het verleden heb ik al gezegd dat energie geen luxeproduct is waarop 21 % btw geheven kan worden. Ik vind dat 21 % heffen op energie nu totaal ongepast is. Ik pleit voor een verlaging van de btw naar 6 %. Een korte rekensom leert dat met een dergelijke verlaging elk Vlaams gezin onmiddellijk bijna 120 euro zou kunnen uitsparen op zijn energiefactuur.

De reden waarom ik die vraag herhaal, was de te verwachten prijsstijging, maar er was ook een hoopgevend signaal. De minister van Energie, mevrouw Marghem, heeft namelijk in de commissie voor het Bedrijfsleven gezegd dat zij zelf te vinden is voor een verlaging van de btw. Ik voeg er eerlijkheidshalve aan toe dat zij gezegd heeft dat zij daarmee vrij alleen staat in de regering. Zij heeft ook te verstaan gegeven, mijnheer de minister, dat u zelf een van de grote tegenstanders bent van die verlaging.

Ik stel in elk geval vast dat de sp.a en mevrouw Marghem dezelfde strijd voeren. Dat gebeurt niet heel vaak, maar in dezen is toch al één lid van de regering bereid om het voorstel van de sp.a te volgen. Ik vraag het u nu op de man af: mijnheer de minister, bent u zelf van oordeel dat een verlaging van de btw naar 6 % aangewezen is? Is de regering van plan om die verlaging naar 6 % door te voeren?

Minister Johan Van Overtveldt: Volgens mij was de laatste vraag een vraag in twee fasen. Ik ga enkele dingen op een rijtje zetten.

Ten eerste, de prijsstijgingen die we nu zien, hebben niets met de btw te maken. Ze hebben alles te maken met de evolutie van de internationale prijzen, de gevolgen van de engagementen inzake klimaatdoelstellingen en natuurlijk ook de erfenis van wat ik zou willen omschrijven als het Belgische energiedossier.

De verlaging van de btw op elektriciteit die eind 2013 is doorgevoerd, was duidelijk een tijdelijke maatregel. Op 1 april 2013 werd de beslissing genomen, allicht net vóór de toenmalige verkiezingen, en deze liep tot eind december 2015. Achteraf is er nog weinig discussie geweest over het feit dat het eigenlijk een soort van verkapte indexsprong was. Sommige economen hebben het een incognito indexsprong genoemd, omdat precies door die verlaging in die periode een indexsprong kon worden gerealiseerd.

Deze regering heeft ook een indexsprong bewerkstelligd. Daarover bestaat geen twijfel. Maar wij hebben in ieder geval de moed gehad om het ook effectief als een indexsprong te benoemen. Bovendien hebben we ook gezorgd voor een vorm van sociale correctie via een hogere welvaartsenveloppe en het optrekken van de sociale uitkeringen.

Wat de koopkracht betreft, neem ik akte van de cijfers die u geeft over het verschil tussen energiearmoede en algemene armoede. Dat lijkt me trouwens een moeilijk onderscheid om te maken. Het Planbureau calculeert voor dit jaar een stijging van de reële koopkracht, na inflatie en belastingverhogingen, met 1,8 %. Dit komt boven op de stijgingen van de reële koopkracht die zich ook al in de voorbije jaren hebben gemanifesteerd.

Als slot van mijn antwoord heb ik nog drie andere bemerkingen.

Ten eerste, wat u voorstelt, is een ingreep met aanzienlijke budgettaire consequenties. Het lijkt mij dan ook zinvol of wenselijk dat duidelijk wordt gemaakt hoe die budgettaire consequenties ingevuld worden ten aanzien van het effect op het finaal begrotingssaldo.

Ten tweede, ik kan niet voorbijgaan aan het feit dat er in uw argumentatie een inconsistentie zit, omdat ik vanuit uw en ook andere partijen hoor pleiten, of in elk geval heb horen pleiten, voor een verschuiving van belastingen op arbeid naar groene belastingen. De verlaging van de btw op elektriciteit gaat volgens mij nu net de andere richting uit, waardoor die btw-verlaging het vergroeningsaspect van de belastingen, waarmee energieverbruik al dan niet aangespoord wordt, in de wielen rijdt.

Ten derde, vaak wordt ernaar verwezen dat het lagere btw-tarief op elektriciteit nog in andere Europese landen van toepassing is, wat klopt, maar van de achtentwintig lidstaten, of zevenentwintig, zo u wil, zijn er slechts vier die het btw-tarief van 6 % toepassen.

Mijn antwoord is in ieder geval klaar en duidelijk: op dit moment – ook al kunnen besprekingen binnen de regering altijd een eigen dynamiek krijgen – ben ik geen voorstander van het involgen van uw suggestie.

Dirk Van der Maelen: Mijnheer de minister, ik dank u voor uw antwoord, dat mij niet verrast. We kunnen een dispuut voeren over het verleden, maar ik probeer naar vandaag te kijken en naar de helaas zorgwekkende ontwikkeling voor de toekomst. De private consument in België moet nu al, nog vóór de te verwachten prijsverhogingen, een tarief betalen dat, als het niet het hoogste is, tot de drie hoogste in de Europese Unie behoort.

Ik ga niet akkoord met het argument dat een vermindering van de elektriciteitsfactuur voor een gemiddeld Vlaams gezin met, volgens onze berekening, ongeveer 120 euro door een btw-verlaging, zou leiden tot een verspilling van energie. Ik denk dat de prijzen in België, zelfs met een verlaging naar 6 %, zo ontradend hoog zijn dat het door u geschetste effect zich niet zal voordoen.

Ten tweede, u stelt dat dankzij deze regering de koopkracht gemiddeld verhoogd is met 1,8 %. We kunnen er een lange discussie over voeren, die u trouwens met mijn collega's al hebt gevoerd. Enerzijds worden een aantal maatregelen verkocht als maatregelen ter verhoging van de koopkracht. Anderzijds worden de tarieven van facturen en rekeningen verhoogd, zoals bijvoorbeeld de elektriciteitsrekening die bijna verwerd tot een tweede belastingfactuur.

Gemiddelden, mijnheer de minister, zeggen niet alles. In 2016 was er een stijging met 25 % van mensen die een beroep doen op afbetalingsplannen. In 2017 kwam daar nog eens bijna 20 % bij. Dit zijn signalen die een regering, als ze een sociaal hart heeft, ter harte zou moeten nemen.

Als de elektriciteitsfactuur met 6 % zou verlagen, dan zal de restant die van de privéconsument gevraagd wordt, nog steeds bij de hoogste van Europa zijn. De sociale problemen zijn zo groot dat wij vinden dat er moet worden ingegrepen.

Zo kom ik tot een derde element van antwoord. Als u wilt, kunnen we een hele discussie voeren over de vraag waar we de kosten zouden kunnen compenseren. Neemt u het mij niet kwalijk, maar ik zou bijvoorbeeld die gevechtsvliegtuigen niet kopen. Dan is er geen enkel probleem om dit soort van sociale maatregelen te nemen. Andere collega's van mij, die meer beslagen zijn op dit vlak, zouden u andere voorstellen kunnen doen, maar als u het mij vraagt: koop die gevechtsvliegtuigen niet en verlaag de btw naar 6 %.