Btw-fraude

Parlementaire vraag nr. 1456 van de heer Philippe Goffin d.d. 28.04.2023

Kamer, Vragen en Antwoorden, 2022-2023, QRVA 55/114 d.d. 26.06.2023, blz. 187

Vraag nr. 1456 van De heer volksvertegenwoordiger Philippe Goffin van 28 april 2023 (Fr.) aan de vice-eersteminister en minister van Financiën, belast met de Coördinatie van de fraudebestrijding:

Btw-fraude.

VRAAG

Elk jaar loopt ons land een aanzienlijk bedrag aan btw-ontvangsten mis. De oorzaken zijn legio: faillissementen, belastingontduiking, maar vooral ook fraude.

1. Wat zijn de exacte cijfers inzake btw-fraude in ons land voor de jaren 2021 en 2022?

2. Wat zijn de trends ten opzichte van de afgelopen jaren?

3. Welke middelen worden er ingezet om dit probleem aan te pakken?

4. Welke positie bekleedt België in verhouding tot de andere Europese landen?

ANTWOORD

van de vice-eersteminister en minister van Financiën, belast met de Coördinatie van de fraudebestrijding van 26 juni 2023:

1. Het is niet mogelijk één precies en allesomvattend cijfer te geven dat de volledige btw-fraude omhelst. Er bestaan verschillende vormen van btw-fraude en in ruimere zin bestaan er ook nog andere vormen van niet-naleving van btw-verplichtingen.

De Bijzondere Belastinginspectie (BBI), die sinds de oprichting van haar vijfde directie actief strijdt tegen grensoverschrijdende en georganiseerde btw-fraude gebruikt een bottom-up evaluatiemethode om deze specifieke vorm van fraude te ramen op respectievelijk 35,1 en 42,8 miljoen euro voor de jaren 2021 en 2022.

Aan de andere kant maakt Center for Social and Economic Research (CASE) in opdracht van de Europese Commissie jaarlijks een schatting van de btw-nalevingskloof (compliance VAT Gap) in de 27 Europese lidstaten. Deze raming maakt gebruik van een top-downmethode aan de verbruikszijde. De laatst beschikbare cijfers wijzen op een bedrag van 4,77 miljard euro voor 2019 en 4,78 miljard voor 2020. Bij het antwoord op vraag 4 worden hier nog verdere aantekeningen bij gemaakt. Hier kan al worden aangegeven dat deze gap veroorzaakt wordt door een combinatie van variabelen: btw-fraude en btw-ontduiking, btw-ontwijkingspraktijken en -optimalisatie, administratieve fouten, enz. Op basis van deze methodologie is het niet mogelijk om een onderverdeling te maken per subcategorie.

2. In het geval van de grensoverschrijdende en georganiseerde btw-fraude kunnen er jaarlijks opwaartse of neerwaartse bewegingen vastgesteld worden, maar is de evolutie op lange termijn erg positief. Deze vormen van fraude bedroegen begin jaren 2000 jaarlijks nog meer dan een miljard euro.

In de ruimere context van de compliance VAT GAP (die samen met de policy VAT GAP de volledige VAT GAP vormt), zijn de cijfers de afgelopen jaren licht gestegen, maar blijven ze in de tijd relatief stabiel als een langere vergelijkingsperiode wordt genomen.

3. Het verkleinen van de btw-kloof is een prioriteit voor deze regering. Het is echter noodzakelijk om allereerst te beschikken over betrouwbare gegevens. We moeten weten waar we staan, om te weten waar we naartoe moeten werken.

Daarom heb ik aan het Internationaal Monetair Fonds (IMF) gevraagd om de grootte van de Belgische btw-kloof te becijferen, om zo werk te kunnen maken van gerichte beleidsacties om de kloof te verkleinen.

Het rapport van het IMF biedt nieuwe inzichten. Want ook al toont het rapport voor 2021 een verkleining van de Belgische btw-kloof ten opzichte van 2020, toch is het belangrijk om de kloof verder te verkleinen en aan te knopen bij het Europese gemiddelde.

Op mijn initiatief heeft de regering al verschillende maatregelen goedgekeurd in het kader van de strijd tegen de btw-kloof.

Zo zijn er ondertussen 24 gespecialiseerde belastingambtenaren die de status van officier van de gerechtelijke politie hebben gekregen, om het openbaar ministerie te kunnen bijstaan in multidisciplinaire onderzoeksteams, voor onder andere de opsporing en vaststelling van inbreuken op de btw-regelgeving.

Ook zijn de bepalingen betreffende de verjaringstermijn voor de invordering van belastingen, nalatigheidsinteresten en fiscale boeten sinds 1 januari 2023 hervormd. De basisregel is dat de verjaringstermijn loopt vanaf het einde van het derde kalenderjaar volgend op het jaar waarin de oorzaak van de verschuldigdheid van de belasting, de nalatigheidsinteresten en de fiscale boeten is ontstaan. Deze verjaringstermijn, die was verlengd tot het einde van het zevende jaar wanneer het strafbare feit is gepleegd met bedrieglijk opzet of met het oogmerk om te schaden, wordt nu verlengd tot het einde van het tiende kalenderjaar volgend op het jaar waarin de oorzaak van de belastingschuld is ontstaan.

Ook moeten gemengde belastingplichtigen die een gedeeltelijk recht op aftrek van btw hebben, omdat zij zowel aan btw onderworpen handelingen verrichten die recht op aftrek geven, als vrijgestelde handelingen zonder recht op aftrek, vanaf 1 januari 2023 hun keuze voor de aftrekregeling volgens het werkelijke gebruik vooraf kenbaar maken.

De wet tot modernisering van de btw-ketting en van de inning van fiscale en niet-fiscale schuldvorderingen binnen de FOD Financiën is op 23 maart 2023 in het Belgisch Staatsblad gepubliceerd. Het nieuwe systeem zal onder meer de verwerking van de ingediende periodieke btw-aangiften en de teruggaaf van btw-tegoeden digitaliseren, versnellen en efficiënter maken. De huidige procedure van verwerking van periodieke btw-aangiften is grotendeels manueel en kan dus aanleiding geven tot menselijke fouten en vergissingen. Daarnaast zal compliant gedrag in het nieuwe systeem ook sterk worden aangemoedigd.

Vanaf 1 januari 2024 zal een verplichting voor betalingsdienstaanbieders van kracht worden om elk kwartaal een bepaalde hoeveelheid relevante informatie over specifieke grensoverschrijdende betalingen vanuit België te verstrekken. Deze informatie zal dan worden doorgegeven aan een Europese databank CESOP. De analyse van de betalingen in verband met deze transacties zal een veel efficiëntere follow-up mogelijk maken van de bedragen die door de verkopers op afstand in hun (normale of vereenvoudigde) btw-aangiften voor verkopen op afstand binnen of buiten de EU naar België worden opgegeven. De wet die die verplichting invoert, werd in het Belgisch Staatsblad gepubliceerd op 8 april 2023.

Mijn voorstel voor de eerste fase van de fiscale hervorming bevat ook twee belangrijke projecten waarvan studies en ervaringen in het buitenland hebben uitgewezen dat ze de VAT GAP significant kunnen reduceren, namelijk e-invoicing en e-reporting.

Verder is er in het eerste actieplan van het College voor de strijd tegen de fiscale en sociale fraude ook beslist tot een modernisering van het geregistreerd kassasysteem in de horecasector. Dit zal ook efficiëntere controles mogelijk maken, wat de administratieve last voor de belastingplichtige te goeder trouw zal verminderen, en de navordering van de gemiste btw-ontvangsten van degenen die het niet nauw nemen met hun fiscale verplichtingen zal verbeteren.

Tot slot wordt er op Europees niveau tussen de lidstaten onderhandeld over het voorstel van de Europese Commissie Vat in the Digital Age. Dit voorstel stelt onder ander voor een verplichting in te voeren waarbij belastingplichtigen die bepaalde leveringen van goederen via hun elektronische interface (of platform) faciliteren, onder bepaalde voorwaarden hoofdelijk aansprakelijk zijn voor de betaling van de btw die verschuldigd is door de onderliggende leverancier die zijn goederen via een dergelijk platform verkoopt. Dit zal ook weer bijdragen tot het creëren van een gelijk speelveld.

De btw-kloof is een probleem waar alle lidstaten van de Europese Unie mee geconfronteerd worden, en dat bij uitstek best internationaal aangepakt wordt. Gelet op het Belgisch voorzitterschap van de Europese Unie en de Benelux-samenwerking in 2024, is er in die periode een vervolg op het Reducing the VAT-gap-colloquium van maart 2022 ingepland. Het biedt de gelegenheid om samen met internationale partners als het IMF, de OESO en de Europese commissie de resultaten van het verrichte werk te bespreken.

4. Vergelijkingen tussen verschillende landen hebben hun beperkingen. Zelfs in het geval van de compliance VAT Gap die CASE volgens éénzelfde methode voor de verschillende EU-lidstaten opstelt, maakt het onderzoekscentrum gebruik van nationale rekeningen die per land door een ander instituut worden opgesteld. Hierbij hanteert elk van die instituten, ondanks vermoedelijk vergelijkbare methodologieën, wel eigen interpretaties en eigen ramingen, en moet het zich deels baseren op enquêtes bij economische spelers die niet altijd op de zelfde manier met instellingen samen werken. In België is het de Nationale Bank die de nationale rekeningen opstelt.

Onderstaande tabel geeft de compliance VAT Gap van België en de gemiddelde compliance VAT Gap voor de 27 EU-lidstaten weer voor de periode 2016-2020. Hierbij dient aangestipt dat het cijfer van 2020 waarschijnlijk beïnvloed wordt door de maatregelen die in de verschillende lidstaten genomen werden in het kader van de coronacrisis, waarbij mogelijk verschillende behandeling binnen de nationale rekeningen van elk van de lidstaten voor erg uiteenlopende afwijken kan zorgen.

Btw compliance kloof (percentage van verwachte btw-ontvangsten)

Bron: European Commission, CASE: VAT gap in the EU - Report 2022