--- title: "Artikel 21 van het Belgische Btw-Wetboek · Diensten, Plaats van de dienst" description: "De Koning kan bepalen dat een in België gelegen dienst buiten de Gemeenschap ligt bij werkelijke exploitatie buiten de Gemeenschap." url: "https://juriel.be/nl/wetboeken/btw/artikel-21" lang: "nl" fr: "https://juriel.be/fr/codes/tva/article-21" --- Van kracht versie van 31.12.2025 # Artikel 21 van het Belgische Btw-Wetboek · Diensten, Plaats van de dienst ## Tekst 4 paragrafen 8 punten ## § 1 [88 documenten](https://juriel.be/nl/wetboeken/btw/artikel-21/documenten?point=art21-p1) Voor de toepassing van deze bepaling en [artikel 21bis](https://juriel.be/nl/wetboeken/btw/artikel-21bis), moet onder ″belastingplichtige″ worden verstaan de persoon bedoeld in [artikel 4](https://juriel.be/nl/wetboeken/btw/artikel-4), de belastingplichtige die ook werkzaamheden of handelingen verricht die niet als handelingen bedoeld in [artikel 2](https://juriel.be/nl/wetboeken/btw/artikel-2) worden aangemerkt, evenals de niet-belastingplichtige rechtspersoon die voor btw-doeleinden is geïdentificeerd. ## § 2 [309 documenten](https://juriel.be/nl/wetboeken/btw/artikel-21/documenten?point=art21-p2) De plaats van diensten, verricht voor een als zodanig handelende belastingplichtige, is de plaats waar deze belastingplichtige de zetel van zijn economische activiteit heeft gevestigd. Worden deze diensten evenwel verricht voor een vaste inrichting van de belastingplichtige op een andere plaats dan die waar hij de zetel van zijn economische activiteit heeft gevestigd, dan geldt als plaats van de dienst de plaats waar deze vaste inrichting zich bevindt. Bij gebrek aan een dergelijke zetel of vaste inrichting, geldt als plaats van de dienst de woonplaats of gebruikelijke verblijfplaats van de belastingplichtige die deze diensten afneemt. ## § 3 [153 documenten](https://juriel.be/nl/wetboeken/btw/artikel-21/documenten?point=art21-p3) In afwijking van paragraaf 2 wordt als plaats van de dienst aangemerkt : 1° de plaats waar het onroerend goed is gelegen, wanneer het gaat om een dienst die verband houdt met een uit zijn aard onroerend goed. Zijn inzonderheid bedoeld het werk in onroerende staat, de diensten bedoeld in [artikel 18, § 1, tweede lid, 8° tot 10° of 15°](https://juriel.be/nl/wetboeken/btw/artikel-18), het verlenen van gebruiksrechten op een onroerend goed, de diensten van experts en makelaars in onroerende goederen of de diensten die erop gericht zijn de uitvoering van bouwwerken voor te bereiden, te coördineren of er toezicht op te houden; 2° de plaats waar het vervoer wordt verricht, zulks naar verhouding van de afgelegde afstanden, wanneer het personenvervoerdiensten betreft; 3° de plaats waar het evenement daadwerkelijk plaatsvindt wanneer de dienst bestaat in het verlenen van toegang tot culturele, artistieke, sportieve, wetenschappelijke, educatieve, vermakelijkheids- of soortgelijke evenementen, zoals beurzen en tentoonstellingen, en met de toegangsverlening samenhangende diensten. lid 2 Het eerste lid is niet van toepassing op het verlenen van toegang tot de in het eerste lid bedoelde evenementen indien de aanwezigheid virtueel is; 4° de plaats waar de dienst materieel wordt verricht in verband met restaurant- en cateringdiensten met uitzondering van die welke materieel worden verricht aan boord van een schip, vliegtuig of trein tijdens het in de Gemeenschap verrichte gedeelte van een passagiersvervoer; 5° de plaats waar het vervoermiddel daadwerkelijk ter beschikking van de ontvanger wordt gesteld indien het een verhuur op korte termijn van een vervoermiddel betreft. lid 2 Onder ″verhuur op korte termijn″ wordt verstaan het ononderbroken bezit of gebruik van het vervoermiddel gedurende een periode van ten hoogste dertig dagen en voor schepen ten hoogste negentig dagen; 6° de plaats van vertrek van het passagiersvervoer wanneer het restaurant- en cateringdiensten betreft die materieel worden verricht aan boord van een schip, vliegtuig of trein tijdens het in de Gemeenschap verrichte gedeelte van het vervoer. ## § 4 [19 documenten](https://juriel.be/nl/wetboeken/btw/artikel-21/documenten?point=art21-p4) Teneinde dubbele heffing of niet-heffing van de belasting alsmede concurrentieverstoring te voorkomen, kan de Koning, voor de diensten bedoeld in de paragrafen 2 en 3, 5° of voor sommige ervan : 1° de plaats van deze diensten, die krachtens dit artikel in België is gelegen, aanmerken als buiten de Gemeenschap te zijn gelegen, wanneer het werkelijke gebruik of de werkelijke exploitatie buiten de Gemeenschap geschieden; 2° de plaats van deze diensten die, krachtens dit artikel, buiten de Gemeenschap is gelegen, aanmerken als in België te zijn gelegen, wanneer het werkelijke gebruik of de werkelijke exploitatie in België geschieden. ## Aangehaalde teksten 4 [WBTW art. 18](https://juriel.be/nl/wetboeken/btw/artikel-18) 1 voorkomen [WBTW art. 2](https://juriel.be/nl/wetboeken/btw/artikel-2) 1 voorkomen [WBTW art. 21bis](https://juriel.be/nl/wetboeken/btw/artikel-21bis) 1 voorkomen [WBTW art. 4](https://juriel.be/nl/wetboeken/btw/artikel-4) 1 voorkomen ## Rechtspraak 77 ### België 73 Hof van Cassatie F.24.0017.F 12.12.2025 #### [Intracommunautaire levering, vrijstelling](https://juriel.be/nl/rechtspraak/intracommunautaire-levering-vrijstelling-cassatie-brussel-2025-12-4648) § 2 Hof van Cassatie F.22.0145.N 28.02.2025 #### [Btw-vrijstelling van reisbureaus voor reisdiensten buiten de Europese Unie](https://juriel.be/nl/rechtspraak/btw-vrijstelling-reisbureaus-reisdiensten-buiten-cassatie-brussel-2025-02-28-ae8d) art. 21§ 1§ 2 Hof van Cassatie 18.11.2022 #### [Teruggaaf inzake belasting over de toegevoegde waarde aan belastingplichtigen gevestigd](https://juriel.be/nl/rechtspraak/teruggaaf-belasting-toegevoegde-waarde-belastingplichtigen-cassatie-brussel-2022-11-18-0dd0) § 2 ### Europese Unie 4 Het Hof legt de richtlijn uit die dit artikel omzet. Hof van Justitie C-390/96 07.05.1998 #### [Autoleasing, vaste inrichting](https://juriel.be/nl/rechtspraak-unie/c-390-96-arrest) § 1 Hof van Justitie C-232/22 29.06.2023 #### [Plaats van de dienst](https://juriel.be/nl/rechtspraak-unie/c-232-22-arrest) § 2 Hof van Justitie C-8/03 21.10.2004 #### [Begrip "belastingplichtige', plaats van diensten](https://juriel.be/nl/rechtspraak-unie/c-8-03-arrest) § 2 ## Administratieve doctrine 401 [Parlementaire vragen 128](https://juriel.be/nl/wetboeken/btw/artikel-21/documenten?type=parlementaire-vragen) [Fiches van de administratieve commentaar 100](https://juriel.be/nl/wetboeken/btw/artikel-21/documenten?type=commentaar) [Omzendbrieven 68](https://juriel.be/nl/wetboeken/btw/artikel-21/documenten?type=omzendbrieven) [Administratieve beslissingen 62](https://juriel.be/nl/wetboeken/btw/artikel-21/documenten?type=administratieve-beslissingen) [Voorafgaande beslissingen 43](https://juriel.be/nl/wetboeken/btw/artikel-21/documenten?type=voorafgaande-beslissingen) ## Wetgeving 10 [Koninklijke besluiten 6](https://juriel.be/nl/wetboeken/btw/artikel-21/documenten?type=koninklijke-besluiten) [Wetboek en wetten 4](https://juriel.be/nl/wetboeken/btw/artikel-21/documenten?type=wetboek) 402 documenten hangen aan een welbepaald punt van het artikel, 31 verwijzen naar geen enkel bijzonder punt, 55 verwijzen naar een punt dat de gepubliceerde tekst niet draagt. De koppeling wordt in de tekst van de documenten gelezen. [Bekijk de 488 documenten](https://juriel.be/nl/wetboeken/btw/artikel-21/documenten) ## Opeenvolgende versies 11 versies eerste op 01.07.1985 | Van kracht | Wijziging | Bron | | --- | --- | --- | | 31.12.2025 van kracht | § 3, 3°, werd vervangen | W 19.12.2025, B.S. 31.12.2025 | | [01.01.2011](https://juriel.be/nl/wetboeken/btw/artikel-21/versie-2011-01-01) | § 3, 3°, werd vervangen | W 29.12.2010, B.S. 31.12.2010 | | [01.01.2010](https://juriel.be/nl/wetboeken/btw/artikel-21/versie-2010-01-01) | het artikel werd vervangen | W 26.11.2009, B.S. 04.12.2009 | | [07.01.2007](https://juriel.be/nl/wetboeken/btw/artikel-21/versie-2007-01-07) | § 3, 8°, is van toepassing | W 27.12.2006, B.S. 28.12.2006 | | [01.01.2005](https://juriel.be/nl/wetboeken/btw/artikel-21/versie-2005-01-01) | § 3, 7°, I, is van toepassing | W 05.12.2004, B.S. 22.12.2004 | | [01.07.2003](https://juriel.be/nl/wetboeken/btw/artikel-21/versie-2003-07-01) | het artikel werd gewijzigd | W 22.04.2003, B.S. 13.05.2003 | | [01.01.2000](https://juriel.be/nl/wetboeken/btw/artikel-21/versie-2000-01-01) | het artikel werd gewijzigd | KB 28.12.1999 en art. 4, KB 28.12.1999 | | [01.06.1997](https://juriel.be/nl/wetboeken/btw/artikel-21/versie-1997-06-01) | het artikel werd gewijzigd | KB 27.05.1997 | | [01.01.1996](https://juriel.be/nl/wetboeken/btw/artikel-21/versie-1996-01-01) | het artikel werd gewijzigd | KB 22.12.1995 | | [01.01.1993](https://juriel.be/nl/wetboeken/btw/artikel-21/versie-1993-01-01) | het artikel werd gewijzigd | W 28.12.1992 | | [01.07.1985](https://juriel.be/nl/wetboeken/btw/artikel-21/versie-1985-07-01) | het artikel werd gewijzigd | W 27.12.1984 |