---
title: "Artikel 9, Zesde richtlijn 77/388 · Diensten"
description: "Als plaats van een dienst geldt de plaats waar de dienstverrichter de zetel van zijn bedrijfsuitoefening of een vaste inrichting heeft."
url: "https://juriel.be/nl/unierecht/zesde-richtlijn-77-388/artikel-9"
lang: "nl"
fr: "https://juriel.be/fr/droit-union/6e-directive-77-388/article-9"
---

Niet meer van kracht

# Artikel 9, Zesde richtlijn 77/388 · Diensten

**Opgeheven op**

01.01.2007

**Artikel**

9

**Geconsolideerde versie van**

01.01.2006

## Over het document

**Verzameling**

Europese wetgeving

**Taal van de tekst**

Nederlands

## Tekst

28 paragrafen

1\. Als plaats van een dienst wordt aangemerkt de plaats waar de dienstverrichter de zetel van zijn bedrijfsuitoefening of een vaste inrichting heeft gevestigd van waaruit hij de dienst verricht, of bij gebreke van een dergelijke zetel of vaste inrichting, zijn woonplaats of zijn gebruikelijke verblijfplaats.

2\. In afwijking hiervan is

a) de plaats van diensten die betrekking hebben op een onroerend goed, met inbegrip van diensten van makelaars in onroerende goederen en van experts alsmede van diensten die erop gericht zijn de uitvoering van bouwwerken voor te bereiden of te coördineren, zoals bij voorbeeld de diensten verricht door architecten en bureaus die op de uitvoering van het werk toezicht houden, de plaats waar het goed is gelegen;

b) de plaats van vervoerdiensten, de plaats waar het vervoer plaatsvindt, zulks naar verhouding van de afgelegde afstanden;

c) de plaats van diensten:

— in verband met culturele, artistieke, sportieve, wetenschappelijke, onderwijs- en vermakelijkheidsactiviteiten of soortgelijke activiteiten, met inbegrip van die van de organisatoren van zulke activiteiten, alsmede in voorkomend geval, van daarmee samenhangende diensten;

— in verband met activiteiten die met vervoer samenhangen, zoals laden, lossen, intern transport en soortgelijke activiteiten;

— in verband met expertises met betrekking tot roerende lichamelijke zaken;

— in verband met werkzaamheden die betrekking hebben op roerende lichamelijke zaken,

de plaats waar die diensten materieel worden verricht;

e) de plaats van de hieronder vermelde diensten, die worden verleend aan ontvangers die buiten de Gemeenschap zijn gevestigd of aan belastingplichtigen die weliswaar in de Gemeenschap doch buiten het land van de dienstverrichter zijn gevestigd, de plaats waar de ontvanger de zetel van zijn bedrijfsuitoefening of een vaste inrichting heeft gevestigd waarvoor de dienst is verricht, of bij gebreke van een dergelijke zetel of vaste inrichting, zijn woonplaats of zijn gebruikelijke verblijfplaats:

— de overdracht en het verlenen van auteursrechten, octrooien, licentierechten, fabrieks- en handels- merken, en andere soortgelijke rechten;

— diensten op het gebied van de reclame;

— diensten verricht door raadgevende personen, ingenieurs, adviesbureaus, advocaten, accountants en andere soortgelijke diensten, alsmede informatieverwerking en -verschaffing;

— de verbintenis om een beroepsactiviteit of een sub e) vermeld recht geheel of gedeeltelijk niet uit te oefenen;

— bank-, financiële en verzekeringsverrichtingen met inbegrip van herverzekeringsverrichtingen en met uitzondering van de verhuur van safeloketten;

— het beschikbaar stellen van personeel;

— diensten verricht door op naam en voor rekening van een ander handelende tussenpersonen, als zij bemiddelen bij de verlening van diensten als bedoeld sub e).

— de verhuur van roerende lichamelijke zaken, met uitzondering van alle vervoermiddelen ;

— het bieden van toegang tot, en transport of transmissie via aardgas- en elektriciteitsdistributiesystemen en het verrichten van andere daarmee rechtstreeks verbonden diensten;

— telecommunicatiediensten. Onder telecommunicatiediensten worden diensten verstaan waarmee de transmissie, uitzending of ontvangst van signalen, geschriften, beelden en geluiden of informatie van allerlei aard, per draad, via radiofrequente straling, langs optische weg of met behulp van andere elektromagnetische middelen, mogelijk wordt gemaakt, met inbegrip van de daarmee samenhangende overdracht en verlening van rechten op het gebruik van infrastructuur voor de transmissie, uitzending of ontvangst. Voor de toepassing van deze bepaling wordt onder telecommunicatiediensten mede verstaan het bieden van toegang tot wereldwijde informatienetten ;

— radio- en televisieomroepdiensten;

— langs elektronische weg verrichte diensten, onder andere de in bijlage L beschreven diensten;

f) de plaats waar de diensten bedoeld in het laatste streepje onder e), worden verricht, wanneer deze voor een niet-belastingplichtige die gevestigd is of zijn woonplaats of zijn gebruikelijke verblijfplaats heeft in een lidstaat, worden verricht door een belastingplichtige die de zetel van zijn bedrijfsuitoefening buiten de Gemeenschap heeft gevestigd of daar over een vaste inrichting beschikt van waaruit de dienst wordt verricht of die, bij gebreke van een dergelijke zetel of vaste inrichting, daar zijn woonplaats of zijn gebruikelijke verblijfplaats heeft, de plaats waar de niet-belastingplichtige is gevestigd of zijn woonplaats of zijn gebruikelijke verblijfplaats heeft.

3\. Teneinde dubbele heffing of niet-heffing van belasting alsmede concurrentievervalsing te voorkomen, kunnen de lidstaten voor de diensten als bedoeld in lid 2, onder e), met uitzondering van de diensten als bedoeld in het laatste streepje wanneer deze voor niet-belastingplichtigen worden verricht, alsmede voor de verhuur van vervoermiddelen:

a) de plaats van de diensten, die, krachtens dit artikel, in het binnenland is gelegen, aanmerken als buiten de Gemeenschap te zijn gelegen, wanneer het werkelijke gebruik en de werkelijke exploitatie buiten de Gemeenschap geschieden;

b) de plaats van de diensten, die, krachtens dit artikel, buiten de Gemeenschap is gelegen, aanmerken als in het binnenland te zijn gelegen, wanneer het werkelijke gebruik en de werkelijke exploitatie in het binnenland geschieden.

4\. In het geval van in lid 2, onder e), bedoelde telecommunicatiediensten en radio- en televisieomroepdiensten, wanneer deze voor niet-belastingplichtigen die gevestigd zijn of hun woonplaats of hun gebruikelijke verblijfplaats hebben in een lidstaat, worden verricht door een belastingplichtige die de zetel van zijn bedrijfsactiviteit buiten de Gemeenschap heeft gevestigd of daar over een vaste inrichting beschikt van waaruit de dienst wordt verricht of die, bij gebreke van een dergelijke zetel of vaste inrichting, daar zijn woonplaats of zijn gebruikelijke verblijfplaats heeft, passen de lidstaten lid 3, onder b), toe.

Geconsolideerde tekst gepubliceerd door het Publicatiebureau van de Europese Unie, per artikel opgesplitst en opnieuw opgemaakt · [Licentie CC BY 4.0](https://creativecommons.org/licenses/by/4.0/legalcode.txt)

## Rechtspraak

127

### België

12

Hof van Cassatie F.12.0102.F 25.10.2013

#### [Zesde richtlijn nr. 77/388/EEG van de Raad van 17 mei 1977](https://juriel.be/nl/rechtspraak/zesde-richtlijn-eeg-raad-mei-cassatie-brussel-2013-10-25-367c)

Hof van beroep te Bergen 10.03.2021

#### [Visitatie beroepslokalen, Commissieloon, Dwangbevel](https://juriel.be/nl/rechtspraak/visitatie-beroepslokalen-commissieloon-dwangbevel-commissie-hof-van-beroep-bergen-2021-03-10-7d49)

Hof van beroep te Antwerpen 16.12.2008

#### [Vrijstelling, uitvoer, invoer, intracommunautaire handeling, werkingssfeer, dienst](https://juriel.be/nl/rechtspraak/vrijstelling-uitvoer-invoer-intracommunautaire-handeling-hof-van-beroep-antwerpen-2008-12-16-6923)

### Europese Unie

115

Hof van Justitie C-294/21 01.08.2022

#### [Werkingssfeer, belastbare handelingen](https://juriel.be/nl/rechtspraak-unie/c-294-21-arrest)

Hof van Justitie C-568/17 08.05.2019

#### [Dienstverrichtingen, plaats van de belastbare handelingen](https://juriel.be/nl/rechtspraak-unie/c-568-17-arrest)

Hof van Justitie C-218/10 26.01.2012

#### [Bepaling van plaats van dienstverrichting](https://juriel.be/nl/rechtspraak-unie/c-218-10-arrest)

## Administratieve doctrine

23

[Parlementaire vragen 13](https://juriel.be/nl/unierecht/zesde-richtlijn-77-388/artikel-9/documenten?type=parlementaire-vragen) [Omzendbrieven 8](https://juriel.be/nl/unierecht/zesde-richtlijn-77-388/artikel-9/documenten?type=omzendbrieven) [Administratieve beslissingen 1](https://juriel.be/nl/unierecht/zesde-richtlijn-77-388/artikel-9/documenten?type=administratieve-beslissingen) [Voorafgaande beslissingen 1](https://juriel.be/nl/unierecht/zesde-richtlijn-77-388/artikel-9/documenten?type=voorafgaande-beslissingen)

[Bekijk de 150 documenten](https://juriel.be/nl/unierecht/zesde-richtlijn-77-388/artikel-9/documenten)