--- title: "Vrijstelling, Zelfstandige groeperingen van personen · Hof van Cassatie van België, 25 september 2020, F.17.0012.N" description: "Vrijstelling, Zelfstandige groeperingen van personen, artikel 44, § 2, 1°bis, Btw-wetboek. Hof van Cassatie van België, 25 september 2020, F.17.0012.N." url: "https://juriel.be/nl/rechtspraak/vrijstelling-zelfstandige-groeperingen-personen-artikel-cassatie-brussel-2020-09-25-c17f" lang: "nl" --- # Vrijstelling, Zelfstandige groeperingen van personen **Rechtscollege** Hof van Cassatie **Zetel** Brussel **Rolnummer** F.17.0012.N **Datum** 25 september 2020 ## Procesverloop 2 stappen · 4 jaar 1. [Bestreden beslissing Hof van beroep te Antwerpen 20.09.2016](https://juriel.be/nl/rechtspraak/zelfstandige-groeperingen-personen-vrijstelling-belasting-hof-van-beroep-antwerpen-2016-09-20-3c78) 2. Weergegeven beslissing Hof van Cassatie van België 25.09.2020 ## Over het document **Verzameling** Belgische rechtspraak **Taal van de tekst** Nederlands **Strekking volgens de FOD** ongunstig voor de Belgische Staat ## Tekst 39 paragrafen ### Fiche van de FOD Financiën Arrest van het Hof van Cassatie d.d. 25.09.2020 (F.17.0012.N) *Belasting over de toegevoegde waarde – Vrijstelling - Zelfstandige groeperingen van personen -* [*artikel 44, § 2, 1°bis, Btw-wetboek*](https://juriel.be/nl/wetboeken/btw/artikel-44) Samenvatting niet beschikbaar. **Tekst van het arrest** ### Tekst van de beslissing **Arrest van het Hof van Cassatie d.d. 25.09.2020 (F.17.0012.N)** **IFH.**, vereniging voor ziekenhuisinformatica die de vorm heeft aangenomen van een openbare instelling en die wordt beheerst door de organieke wet van 8 juli 1976 betreffende de openbare centra voor maatschappelijk welzijn, met zetel te ..., eiseres, vertegenwoordigd door mr. ..., advocaat bij het Hof van Cassatie, met kantoor te ..., **tegen** **BELGISCHE STAAT**, vertegenwoordigd door de minister van Financiën, met kabinet te 1000 Brussel, Wetstraat 12, voor wie optreedt de gewestelijke directeur van het Controlecentrum te Brugge en de eerstaanwezend inspecteur van het btw-ontvangkantoor te Brugge, met kantoor te 8000 Brugge, G. Vincke-Dujardinstraat 4, verweerder, vertegenwoordigd door mr. ..., advocaat bij het Hof van Cassatie, en bijgestaan door mr. ..., advocaat bij de balie Brussel, beiden met kantoor te .... ## I. RECHTSPLEGING VOOR HET HOF Het cassatieberoep is gericht tegen het arrest van het hof van beroep te Antwerpen van 20 september 2016, gewezen na verwijzing door het Hof bij arrest van 31 oktober 2014. Met een arrest van 19 april 2018 heeft het Hof aan het Hof van Justitie van de Europese Unie een prejudiciële vraag gesteld. Het Hof van Justitie van de Europese Unie heeft geantwoord in het arrest nr. [C-400/18](https://juriel.be/nl/rechtspraak-unie/c-400-18-arrest) van 20 november 2019. Raadsheer Bart Wylleman heeft verslag uitgebracht. Advocaat-generaal Johan Van der Fraenen heeft geconcludeerd. ## II. CASSATIEMIDDEL De eiser voert in zijn verzoekschrift dat aan dit arrest is gehecht, een middel aan. ## III. BESLISSING VAN HET HOF ### *Beoordeling* 1\. Krachtens [artikel 13, A, lid 1, f), Richtlijn 77/388/EEG](https://juriel.be/nl/unierecht/zesde-richtlijn-77-388/artikel-13) van 17 mei 1977 van de Raad betreffende de harmonisatie van de wetgevingen der Lidstaten inzake omzetbelasting - Gemeenschappelijk stelsel van belasting over de toegevoegde waarde: uniforme grondslag (hierna: Richtlijn 77/388/EEG), verlenen de lidstaten vrijstelling voor de diensten verricht door zelfstandige groeperingen van personen die een activiteit uitoefenen welke is vrijgesteld of waarvoor zij niet belastingplichtig zijn, teneinde aan hun leden de diensten te verlenen die direct nodig zijn voor de uitoefening van voornoemde activiteit, wanneer die groeperingen van hun leden enkel terugbetaling vorderen van hun aandeel in de gezamenlijke uitgaven, mits deze vrijstelling niet tot verstoring van de mededinging kan leiden. Krachtens [artikel 44, § 2, 1°bis, Btw-wetboek](https://juriel.be/nl/wetboeken/btw/artikel-44) zijn vrijgesteld van btw, de diensten verleend aan hun leden door zelfstandige groeperingen van personen die een werkzaamheid uitoefenen welke krachtens dit artikel is vrijgesteld of waarvoor zij niet belastingplichtig zijn, wanneer die diensten direct nodig zijn voor de uitoefening van die werkzaamheid, deze groeperingen van hun leden enkel terugbetaling vorderen van hun aandeel in de gezamenlijke uitgaven, en mits deze vrijstelling niet tot concurrentieverstoring kan leiden. De Koning regelt de toepassingsvoorwaarden van deze vrijstelling. Overeenkomstig [artikel 2, 1°, koninklijk besluit nr. 43](https://juriel.be/nl/wetboeken/btw/koninklijke-besluiten/ar-43-vrijstelling-ten-aanzien-zelfstandige-groeperingen-8f2b#ar43-art2) van 5 juli 1991 met betrekking tot de vrijstelling op het stuk van de belasting over de toegevoegde waarde ten aanzien van de door zelfstandige groeperingen van personen aan hun leden verleende diensten, zijn de diensten verleend aan hun leden door de zelfstandige groeperingen van de belasting vrijgesteld op voorwaarde dat de werkzaamheden van de groepering uitsluitend bestaan in het verrichten van diensten rechtstreeks in het belang van de leden zelf en alle leden een werkzaamheid uitoefenen welke krachtens [artikel 44 Btw-wetboek](https://juriel.be/nl/wetboeken/btw/artikel-44) is vrijgesteld of waarvoor ze niet belastingplichtig zijn. 2\. Uit de primauteit van het Unierecht volgt dat de rechter voorrang moet geven aan de bepaling van een richtlijn boven een daarmee strijdige bepaling van nationaal recht en dat hij deze laatste bepaling buiten toepassing moet laten. 3\. Het Hof heeft bij arrest van 19 april 2018 de volgende prejudiciële vraag gesteld aan het Hof van Justitie van de Europese Unie: > *"Moet* [*artikel 13, A, lid 1, f), Richtlijn 77/388/EEG*](https://juriel.be/nl/unierecht/zesde-richtlijn-77-388/artikel-13) *van 17 mei 1977, thans* [*artikel 132, 1°, f) Richtlijn 2006/112/EG*](https://juriel.be/nl/unierecht/btw-richtlijn-2006-112/artikel-132) *van 28 november 2006, zo worden uitgelegd dat het de lidstaten toelaat aan de daarin bepaalde vrijstelling een exclusiviteitsvoorwaarde te verbinden waardoor een zelfstandige groepering die eveneens diensten presteert aan niet-leden, ook voor de diensten verstrekt aan leden integraal onderworpen is aan de btw?"* 4\. Bij arrest van 20 november 2019 heeft het Hof van Justitie van de Europese Unie deze vraag als volgt beantwoord: > *"*[*Artikel 13, A, lid 1, onder f), van de Zesde Richtlijn*](https://juriel.be/nl/unierecht/zesde-richtlijn-77-388/artikel-13) *(77/388/EEG) van de Raad van 17 mei 1977 betreffende de harmonisatie van de wetgevingen der lidstaten inzake omzetbelasting - Gemeenschappelijk stelsel van belasting over de toegevoegde waarde: uniforme grondslag, moet aldus worden uitgelegd dat het in de weg staat aan een nationale bepaling zoals die welke in het hoofdgeding aan de orde is, die de verlening van de vrijstelling van de belasting over de toegevoegde waarde (btw) afhankelijk stelt van de voorwaarde dat zelfstandige groeperingen van personen uitsluitend diensten verlenen aan hun leden, waardoor dergelijke groeperingen die tevens diensten verlenen aan niet-leden integraal onderworpen zijn aan de btw, ook voor de diensten die zij verlenen aan hun leden".* Hieruit volgt dat de in voormeld [artikel 2, 1°, koninklijk besluit nr. 43](https://juriel.be/nl/wetboeken/btw/koninklijke-besluiten/ar-43-vrijstelling-ten-aanzien-zelfstandige-groeperingen-8f2b#ar43-art2) vervatte voorwaarde dat de werkzaamheden van de groepering uitsluitend bestaan in het verrichten van diensten rechtstreeks in het belang van de leden zelf, strijdig is met [artikel 13, A, lid 1, onder f), van de Zesde Richtlijn](https://juriel.be/nl/unierecht/zesde-richtlijn-77-388/artikel-13) (77/388/EEG) van de Raad van 17 mei 1977 betreffende de harmonisatie van de wetgevingen der lidstaten inzake omzetbelasting - Gemeenschappelijk stelsel van belasting over de toegevoegde waarde: uniforme grondslag. 5\. De appelrechters oordelen dat: \- uit een strikte interpretatie van [artikel 13, A, lid 1, f), Richtlijn 77/388/EEG](https://juriel.be/nl/unierecht/zesde-richtlijn-77-388/artikel-13), en inzonderheid van de erin vervatte voorwaarde dat de groeperingen van hun leden enkel de exacte terugbetaling vorderen van hun aandeel in de gezamenlijke uitgaven, volgt dat zij uitsluit dat de dienstverlening waarop zij doelt door die groeperingen ook wordt verstrekt aan personen die er geen deel van uitmaken; \- aangezien de eiseres zich niet beperkt tot het verrichten van diensten aan haar leden, maar tevens overgaat tot de commercialisatie van softwaretoepassingen naar derden, zij voor het geheel van haar activiteiten geen beroep kan doen op de vrijstelling. 6\. Door aldus te oordelen, verantwoorden de appelrechters hun beslissing niet naar recht. Het middel is gegrond. ### Beschikkend gedeelte ## Dictum **Het Hof,** Vernietigt het bestreden arrest in zoverre het uitspraak doet over de vrijstelling bepaald in [artikel 44, § 2, 1°bis, Btw-wetboek](https://juriel.be/nl/wetboeken/btw/artikel-44) en over de kosten. Beveelt dat van dit arrest melding zal worden gemaakt op de kant van het gedeeltelijk vernietigde arrest. Houdt de kosten aan en laat de beslissing daaromtrent over aan de feitenrechter. Verwijst de aldus beperkte zaak naar het hof van beroep te Brussel. Dit arrest is gewezen te Brussel door het Hof van Cassatie, eerste kamer, samengesteld uit sectievoorzitter Eric Dirix, als voorzitter, en de raadsheren Filip Van Volsem, Bart Wylleman, Koenraad Moens en Sven Mosselmans, en in openbare rechtszitting van 25 september 2020 uitgesproken door sectievoorzitter Eric Dirix, in aanwezigheid van advocaat-generaal Johan Van der Fraenen, met bijstand van griffier Vanity Vanden Hende. ## Aangehaalde teksten 5 [Zesde richtlijn 77/388 art. 13](https://juriel.be/nl/unierecht/zesde-richtlijn-77-388/artikel-13) 5 voorkomens [WBTW art. 44](https://juriel.be/nl/wetboeken/btw/artikel-44) 4 voorkomens [KB nr. 43 art. 2](https://juriel.be/nl/wetboeken/btw/koninklijke-besluiten/ar-43-vrijstelling-ten-aanzien-zelfstandige-groeperingen-8f2b) 2 voorkomens [btw-richtlijn 2006/112 art. 132](https://juriel.be/nl/unierecht/btw-richtlijn-2006-112/artikel-132) 1 voorkomen [C-400/18, arrest van 20 november 2019](https://juriel.be/nl/rechtspraak-unie/c-400-18-arrest) 1 voorkomen ## Vergelijkbare beslissingen 8 [Wetboek van de belasting over de toegevoegde waarde](https://juriel.be/nl/rechtspraak/wetboek-belasting-toegevoegde-waarde-art-grondwettelijk-hof-brussel-2021-12-02-914d) 3 gemeenschappelijke bepalingen [Vrijstelling, Beroepsopleiding, Beroepsherscholing, Onderwijs, Opleiding tot beroepsbestuurder van vliegtuigen](https://juriel.be/nl/rechtspraak/vrijstelling-beroepsopleiding-beroepsherscholing-onderwijs-rechtbank-bergen-2021-03-25-ed7f) 3 gemeenschappelijke bepalingen [Beroepsopleiding, Teveel betaalde BTW, Terugvordering](https://juriel.be/nl/rechtspraak/beroepsopleiding-teveel-betaalde-btw-terugvordering-hof-van-beroep-antwerpen-2025-09-16-12ba) 3 gemeenschappelijke bepalingen [Verlaagd btw-tarief 6%, Artikel 44, §2, 4°, a) WBTW](https://juriel.be/nl/rechtspraak/verlaagd-btw-tarief-artikel-44-cassatie-brussel-2026-01-22-274a) 3 gemeenschappelijke bepalingen [Vrijstelling, concurrentieverstoring](https://juriel.be/nl/rechtspraak/vrijstelling-concurrentieverstoring-hof-van-beroep-brussel-2026-03-19-4658) 3 gemeenschappelijke bepalingen [Tarief, Btw-tarief van 6 %, gebouwd onroerend goed](https://juriel.be/nl/rechtspraak/tarief-btw-gebouwd-onroerend-goed-hof-van-beroep-gent-2023-10-8edc) 3 gemeenschappelijke bepalingen [Vrijstellingen, School- of universitair onderwijs, Luchtvaartscholen](https://juriel.be/nl/rechtspraak/vrijstellingen-school-universitair-onderwijs-hof-van-beroep-brussel-2017-02-16-4e95) 3 gemeenschappelijke bepalingen [Vrijstelling, Gerechtsdeurwaarder, Collectief schuldbemiddelaar, Barema van het ereloon, Emolumenten](https://juriel.be/nl/rechtspraak/vrijstelling-gerechtsdeurwaarder-collectief-grondwettelijk-hof-all-2013-04-25-811c) 3 gemeenschappelijke bepalingen