Arrest van het Hof van 26 februari 1975, 63/74, W. Cadsky SpAEEG-Verdrag art. 16, verordening 159/66 art. 13

ARREST

Ten aanzien van de feiten

I — De feiten en het procesverloop

II — Schriftelijke opmerkingen

Opmerkingen van de Nederlandse Regering

Omdat het in casu gaat om een last wegens bij uitvoer verrichte keuringen is er een belangrijk onderscheid met de zaken

Marimex t. Italiaanse belastingdienst (29-72, Jurispr. 1972, blz. 1309).

Rewe Zentralfinanz t. Direktor der Landwirtschaftskammer Westfalen-Lippe (39-73, Jurispr. 1973, blz. 1309).

Een uitvoerkeuring kan tot doel hebben het land van bestemming een zekere garantie te bieden aangaande bepaalde hoedanigheden van het produkt.

De uitvoerkeuring en het daaraan verbonden certificaat kunnen de exporteur een voordeel bieden: hij voldoet aan de formele voorwaarde van een keuringscertificaat bij invoer en hij mag verwachten dat zijn produkt bij de invoercontrole geen gebreken zal vertonen.

Bij dergelijke uitvoerkeuringen is geen sprake van „verschillende vormen van onderzoek en andere maatregelen … nodig … om de werking van de … kwantitatieve beperkingen te verzachten” welke een Lid-Staat aan de vrije invoer van de betrokken produkten heeft gesteld; het arrest in de zaak Bondsrepubliek Duitsland t. Commissie (Jurispr. 1966, blz. 310) is dan ook niet van toepassing.

De voor afgifte van zodanige certificaten vereiste keuring brengt kosten met zich mee, die billijkerwijs door het betrokken produkt en uiteindelijk de consument moeten worden gedragen.

Het Hof heeft rekening gehouden met de mogelijkheid dat een evenredige tegenprestatie mag worden verlangd voor een bepaalde en werkelijk verleende dienst.

De Nederlandse Regering concludeert dat een geldelijke last voor de afgifte van een keuringscertificaat bij uitvoer geen heffing van gelijke werking als een douanerecht is, indien de afgifte van zodanig certificaat de invoer van de belaste produkten in een andere staat vergemakkelijkt en de geheven last de waarde en de kosten van de keuring niet te boven gaat.

Opmerkingen van de Commissie

Ten aanzien van de eerste vraag

Na een overzicht van de andere regelingen, in Italië en in de andere Lid-Staten, betreffende lasten wegens kwaliteitscontroles bij uitvoer, bespreekt de Commissie 's Hofs arresten in de reeds aangehaalde zaken Marimex en Rewe-Zentral-finanz.

Het nieuwe element in de onderhavige zaak is voor de Commissie de soort controle waarmee de heffing verband houdt, namelijk kwaliteitscontrole; het is de vraag of dit een verleende dienst is waarvoor een tegenprestatie mag worden verlangd.

De Commissie merkt op dat er voor bepaalde soorten groenten en fruit een gemeenschappelijke marktordening bestaat die zelf kwaliteitscontroles voorziet. De vrage van de verwijzende rechter hebben betrekking op tuinbouwprodukten in het algemeen. Zelfs als die vragen alleen betrekking hebben op sla — in de procedure a quo gaat het om een heffing op dit produkt —, wijst de Commissie erop dat alleen voor bepaalde soorten sla gemeenschappelijke normen zijn vastsgesteld.

Na een bespreking van de communautaire bepalingen betreffende de gemeenschappelijke marktordening besluit de Commissie dat groenten en fruit waarvoor gemeenschappelijke kwaliteitsnormen gelden, tot 31 december 1969 naar de markten van de andere Lid-Staten mochten worden uitgevoerd indien door systematische controle bij uitvoer was vastgesteld dat de produkten aan die normen voldeden. Tot 1 juli 1969 kon de invoerende Lid-Staat het produkt aan de grens aan een systematische controle onderwerpen; na die datum kan de invoerende Lid-Staat een steekproefsgewijze controle verrichten aangezien deze in alle stadia van de commercialisatie alsmede tijdens het vervoer moet plaatsvinden.

Naar de mening van de Commissie is in het tussenstaatse handelsverkeer een systematische controle aan de grens sedert 1 januari 1970 in strijd met de Gemeenschapsbepaling die een eenvormige steekproefsgewijze controle voorziet.

Ten aanzien van produkten die niet onder een gemeenschappelijke ordening vallen, aldus de Commissie, zijn kwaliteitsvoorschriften, op grond waarvan alleen produkten van een bepaalde kwaliteit kunnen worden uitgevoerd, terwijl andere slechts binnenslands in de handel mogen worden gebracht, een belemmering van de uitvoer en een maatregel van gelijke werking als een kwantitatieve uitvoerbeperking, en dus ingevolge artikel 34 van het Verdrag sedert 1 januari 1962 verboden in het handelsverkeer tussen de oorspronkelijke Lid-Staten.

Zorg voor de kwaliteit van de produkten valt niet onder het voorbehoud van artikel 35 van het Verdrag. De Commissie concludeert dat de kwaliteitscontrole zoals in Italië toegepast volgens het stelsel van het nationale exportmerk, in het handelsverkeer tussen de oorspronkelijke Lid-Staten sedert 1 januari 1962 onwettig is.

Ten aanzien van de tweede vraag

De heffing in geding kan niet worden beschouwd als tegenprestatie voor een werkelijk verleende dienst:

Met betrekking tot groenten en fruit die niet onder het stelsel van het nationale exportmerk vallen, maar waarop niettemin de heffing wordt toegepast, wordt per definitie geen dienst verleend.

Ten aanzien van fruit en groenten waarvoor gemeenschappelijke kwaliteitsnormen gelden, was de vaststelling, door een systematische controle, dat zij aan die normen voldeden, tot 31 december 1969 de naar Gemeenschapsrecht noodzakelijke en toereikende voorwaarde voor toelating tot de markten van de andere Lid-Staten. De prestatie van de Staat was de nauwgezette uitvoering van een Gemeenschapsvoorschrift dat een recht op export naar de andere Lid-Staten toekende op voorwaarde dat controle had plaatsgevonden. Zodanig uit het Gemeenschapsrecht voortvloeiend recht kan niet worden beschouwd als een door een Lid-Staat verleende „dienst”.

Een maatregel die op zich beschouwd een maatregel van gelijke werking of een met de Communautaire landbouwregeling strijdige maatregel is, is geen dienst.

Bovendien, aldus de Commissie, sluit het verplichte karakter van de prestatie van de Staat automatisch het begrijp „verleende dienst” uit.

Ten slotte vraagt de Commissie zich af of de betrokken heffing — aangenomen dat zij als tegenprestatie voor een verleende dienst kan worden beschouwd — de werkelijke waarde van de dienst niet te boven gaat.

Ten aanzien van de derde vraag

Heffingen van gelijke werking als een uitvoerrecht zijn sedert 1 januari 1962 verboden. Deze datum kan niet in twijfel worden getrokken op grond van de omstandigheid dat artikel 13 van verordening nr. 159/66/EEG met betrekking tot de afschaffing van maatregelen van gelijke werking die in het handelsverkeer tussen de Lid-Staten van toepassing zijn, andere data noemt. Op zich heeft de gecursiveerde zinsnede stellig betrekking op zowel in- als uitvoer, maar terwijl zij wat de invoer betreft vooruitloopt op de bij het Verdrag gestelde termijnen, kan zij ten aanzien van de uitvoer slechts een betekenis hebben, aangezien deze ingevolge artikel 16 van het Verdrag reeds per 1 januari 1962de jure was geliberaliseerd.

Opmerkingen van de Italiaanse Regering

Voor de Italiaanse Regering is de betrokken heffing een geldelijke last wegens het verlenen van de verplichte dienst van de kwaliteitscontrole. Door deze dienst weet de handelaar zich beschermd in zijn commercieel belang:

de zekerheid dat de waar voldoet aan de marktvoorwaarden van de andere Lid-Staten,

identificatie van de produkten waarvoor het merkstelsel geldt, hetgeen hun waarde in zekere mate zou vergroten.

Doordat de dienst verplicht is, krijgen handelsstelsels welke een koopman die op correcte wijze zaken tracht te doen, in diskrediet zouden kunnen brengen, geen kans.

De dienst is geen bescherming van een weinig bepaald belang van de nationale collectiviteit zoals in de zaak Marimex (reeds aangehaald), maar een dienst — het aanbrengen van een merk — die specifiek de handelaar ten goede komt. De Italiaanse Regering wijst ten dezen op het. groeiende aantal sectoren van de economie, waarin het bedrijfsleven zich aan kwaliteitscontroles onderwerpt om de verkoopkansen van zijn produkt te vergroten.

Zij voert aan dat het bedrag van het recht de werkelijke kosten van de dienst niet te boven gaat. Dat de controle in geding alleen betrekking heeft op exportgoederen, is van geen belang.

De Italiaanse Regering concludeert dat de aan het ICE verschuldigde tegenprestatie voor de kwaliteitscontrole van voor het buitenland bestemde groenten, niet de kenmerken vertoont van een heffing van gelijke werking als een douanerecht en dus niet onverenigbaar is met het bepaalde in artikel 16 van het Verdrag, maar dat de betrokken controle juist een maatregel is die de exporteur ten goede komt en tegelijkertijd een meer regelmatige en waardevoller goederenstroom binnen de Gemeenschap bevordert.

Opmerkingen van de firma Cadsky

Ten aanzien van de eerste vraag

De firma Cadsky betoogt dat het door het ICE toegepaste recht een heffing van gelijke werking als een douanerecht is. Het ICE-recht vertoont alle kenmerken die volgens 's Hofs rechtspraak eigen zijn aan het begrip heffing van gelijke werking:

Het is ingesteld door een eenzijdige handeling van de Staat, en niet krachtens een Gemeenschapsprocedure: vergelijk Commissie t. Luxemburg en België (Jurispr. 1962, blz. 857), Commissie t. Italië (Jurispr. 1969, blz. 193).

Het wordt uitsluitend toegepast op uitgevoerde waren en maakt geen deel uit van een algemeen belastingstelsel waaronder ook binnenlandse produkten vallen: vergelijk Deutschmann t. Duitsland (Jurispr. 1965, blz. 554).

Het wordt toegepast bij en ter zake van grensoverschrijding: vergelijk Duitsland t. Commissie (Jurispr. 1966, blz. 310).

Het verhoogt, zij het in geringe mate, de prijs van de belaste waren: vergelijk Commissie t. Luxemburg en België (Jurispr. 1962, blz. 857).

Ten aanzien van de tweede vraag

Wat het punt sub a) van de tweede vraag betreft, beklemtoont de firma Cadsky dat het overeenkomstig 's Hofs rechtspraak van geen belang is dat de betrokken belasting door de nationale wettelijke regeling is ingesteld ten behoeve van een, van de Staat onderscheiden, lager openbaar lichaam.

Ten aanzien van het punt sub b) merkt de firma Cadsky op dat de oude Italiaanse regeling was ingegeven door het collectieve nationale belang in het algemeen, namelijk de commerciële reputatie van Italiaanse produkten in het buitenland.

De kwaliteitsnormen van de communautaire regeling hebben eveneens de waarborging van het collectieve belang tot doel, met name het collectieve belang van de Gemeenschap bij een verbetering van de landbouwproduktie en het verlangen van de verbruikers naar kwaliteitsprodukten.

De Lid-Staten ontlenen aan de Gemeenschapsregeling geenszins de bevoegdheid van de exporteurs die naar andere Lid-Staten exporteren, een bijdrage te verlangen wegens een ingreep van de Staat om vast te stellen of het produkt aan de communautaire kwaliteitsnormen voldoet.

Een geldelijke last wegens een kwaliteitscontrole van de voor uitvoer bestemd produkten kan geen tegenprestatie zijn voor een door de administratie verleende dienst ten behoeve van de individuele exporteur. De nationale controle-instantie verklaart slechts langs administratieve weg dat de ondernemer een subjectief recht heeft om te exporteren en dat een exportvergunning moet worden verleend wanneer de waar aan de noodzakelijke kwaliteitseisen voldoet.

Het verrichten van zodanige administratieve werkzaamheid kan geen aan de handelaar van de Gemeenschap verleende dienst zijn: zaken Deutschman en Marimex (reeds aangehaald).

Het stelsel van kwaliteitscontroles voor groenten en fruit verschaft de exporteur evenmin het voordeel dat hij daardoor is gevrijwaard tegen alle mogelijke aanspraken van de koper-importeur in verband met kwaliteit en gebreken van de gekochte goederen.

Uit de Gemeenschapsregeling blijkt immers dat het controlecertificaat uitsluitend is bestemd voor de douane-instanties van de exporterende en de importerende Lid-Staat. De betrokken soort controle, door middel van steekproeven, leent zich wellicht voor de bescherming in het algemeen van de belangen waarop de communautaire kwaliteitsnormen zijn afgestemd maar niet voor de bescherming van de belangen van de koper-importeur, die, indien hij dat wenselijk acht, de gehele partij groenten en fruit aan een grondiger onderzoek kan onderwerpen.

De controle en de afgifte van een controlecertificaat brengen voor de belaste waar geen enkel voordeel mee en vergroten de waarde ervan niet, zodat zij niet kunnen worden beschouwd als een dienstverlening waarvoor een tegenprestatie mag worden verlangd.

Wat het punt sub c) van de tweede vraag betreft, beklemtoont de firma Cadsky dat een interne wettelijke regeling betreffende nationale merken een kwantitatieve beperking van het vrije goederenverkeer is, aangezien het verplichte gebruik van het nationale merk een voorwaarde is om te mogen exporteren. Zodanige kwantitatieve beperking is verboden bij de artikelen 30 tot 35 van het Verdrag en kan niet op grond van artikel 36 worden gerechtvaardigd, daar een algemeen exportverbod voor waren die niet van het nationale merk zijn voorzien, niet kan worden beschouwd als een onmisbare maatregel ter bescherming van het betrokken merk.

Als de bepaling betreffende het verplichte gebruik van het nationale exportmerk onwettig is, komt het ICE-recht elke rechtsgrond te ontvallen. Het moet mitsdien niet worden beschouwd als de tegenprestatie voor een niet-bestaande dienst, maar als een onwettige heffing van gelijke werking als een douanrecht, waarvan de gevolgen te ernstiger zijn omdat zij steunt op een onwettige bepaling die de export aan banden legt.

Subsidiair, voor het geval de verplichting het merk te gebruiken wettig zou zijn, betoogt de firma Cadsky dat het door het ICE toegepaste recht niet het karakter van een tegenprestatie bezit. Het gebruik van het nationale exportmerk heeft voor de Italiaanse exporteur geen enkel nut, aangezien de kwaliteitsnormen voor tuinbouwprodukten op een uitputtende communautaire regeling berusten.

Ten slotte merkt de firma Cadsky op dat het, gezien de onmogelijkheid om de berekeningsmaatstaven vast te stellen en het veronderstelde nut van het nationale exportmerk voor de ondernemer en de uitgevoerde waren te kwantificeren, uitgesloten is het ICE-recht eventueel in het licht van het Gemeenschapsrecht als tegenprestatie voor een dienst te rechtvaardigen.

Ten aanzien van de derde vraag

De firma Cadsky merkt op dat artikel 16 van het Verdrag rechtstreekse werking heeft en op alle soorten waren, landbouwprodukten niet uitgesloten, van toepassing is.

Artikel 13 van verordening nr. 159/66/EEG moet aldus worden uitgelegd, dat het alleen van toepassing is op douanerechten bij intracommunautair invoer en dat de regeling van de douanerechten bij uitvoer daarentegen uitsluitend door artikel 16 van het Verdrag wordt beheerst.

III Mondelinge behandeling

Overwegende dat ter openbare terechtzitting van 14 januari 1975 de heer Zagari namens de Italiaanse Regering heeft beklemtoond dat de verwijzende rechter geen enkele vraag heeft gesteld inzake het al dan niet wettige karakter van de kwaliteitscontrole naar aanleiding waarvan het ICE-recht wordt geheven. Uit de gestelde vragen blijkt dat de verwijzende rechter deze controle rechtmatig acht. Na een bespreking van het doel en de procedure van het prejudicieel beroep stelt de heer Zagari het Hof voor niet op dit problem in te gaan;

dat de heren Ubertazzi en Capelli namens de firma Cadsky en de heer Marenco namens de Commissie mondelinge opmerkingen hebben gemaakt;

Overwegende dat de Advocaat-Generaal ter terechtzitting van 5 februari 1975 conclusie heeft genomen;

Ten aanzien van het recht

Ten aanzien van de kosten

Dictum

HET HOF VAN JUSTITIE,

uitspraak doende op de door het Tribunale van Bolzano bij zijn beschikking van 26 juli 1974 gestelde vragen, verklaart voor recht:

Een heffing die wegens grensoverschrijding en in verband met. de verplichte kwaliteitscontrole van de uitgevoerde produkten wordt toegepast en recht geeft op de afgifte van een certificaat en het aanbrengen van een nationaal exportmerk, is een heffing van gelijke werking als een uitvoerrecht en ingevolge artikel 16 van het Verdrag sedert 1 januari 1962 verboden in het handelsverkeer tussen de Lid-Staten, zelfs wanneer de opbrengst van de heffing bestemd is voor een ander dan de Staat.