Arrest van het Hof van 9 oktober 1984, 188/83

In geding is de toekenning van de ontheemdingstoelage, bedoeld in artikel 4, lid 1, van bijlage VII van het Statuut van de ambtenaren, voor zover ten deze van belang luidende als volgt:

„Een ontheemdingstoelage van 16 % van de som van het basissalaris, de kostwinnerstoelage en de kindertoelage waarop de ambtenaar recht heeft, wordt toegekend aan:

a)de ambtenaar:

—die niet de nationaliteit bezit van de staat op welks grondgebied zijn standplaats is gelegen, en die deze ook nooit heeft bezeten, en,

—die gedurende een periode van vijf jaar, eindigende zes maanden vóór zijn indiensttreding, niet regelmatig woonachtig is geweest of zijn voornaamste beroepsbezigheden heeft uitgeoefend op het grondgebied in Europa van bedoelde staat...

b)...”

Verzoeker is een Duitser die nimmer de Luxemburgse nationaliteit heeft bezeten; sedert 17 mei 1982 is hij te Luxemburg als ambtenaar van het Europese Parlement (rang A 7) werkzaam.

Het geding betreft in hoofdzaak de vraag of verzoeker voldoet aan de in artikel 4, lid 1, a), tweede streepje, van bijlage VII van het Statuut gestelde voorwaarde dat hij in de — te dezen relevante — periode van 17 november 1976 tot 17 november 1981 niet „regelmatig woonachtig is geweest of zijn voornaamste beroepsbezigheden heeft uitgeoefend” in het Groothertogdom Luxemburg.

De onweersproken feiten zijn de volgende:

Verzoeker is in 1950 in Duitsland geboren en heeft, nadat het gezin in 1958 naar Luxemburg was verhuisd, aldaar tot 1970 de Europese school bezocht. Na in september 1970 met een Luxemburgse te zijn getrouwd, studeerde hij van oktober 1970 tot december 1974 rechten aan de universiteit van Munster (Bondsrepubliek Duitsland). In maart 1975 bracht hij de echtelijke woonplaats over naar Luxemburg.

Van 1 mei 1975 tot eind september 1977 was hij als Rechtsreferendar werkzaam in Rheinland-Pfalz.

In het benoemingsbesluit van de voorzitter van het Oberlandesgericht Koblenz is te dien aanzien het navolgende bepaald:

„... Ik heb u heden tot Rechtsreferendar benoemd. Tevens wordt u geplaatst in de opleiding voor de rechterlijke macht, het openbaar ministerie en hogere ambten ...”

Hieraan is het navolgende toegevoegd:

„Ik neem akte van uw verklaring dat u voor de gehele duur van uw opleiding afstand doet van de vergoeding ... wegens verhuizing ..., vervoer ... en separatie, met uitzondering van de inleidende cursussen en de eindcursus. Ter zake van die cursussen kunt u slechts de werkelijke kosten vanaf Trier in rekening brengen.”

Wat de in artikel 4, lid 1, a), tweede streepje, bedoelde periode betreft, verzoeker heeft gedurende zijn diensttijd als Rechtsreferendar :

—van 1 september 1976 tot 31 november 1976 als junior gewerkt op een advocatenkantoor te Trier;

—van 1 december 1976 tot 28 februari 1977 een stage doorlopen op het Europese Parlement te Luxemburg;

—van 1 maart 1977 tot 28 april 1977 te Saarburg (Rheinland-Pfalz) een Referendarlehrgang doorlopen;

—zich van medio mei 1977 tot eind augustus 1977 bekwaamd voor de Zweite juristische Staatsprüfung en dat examen afgelegd;

—in september 1977 vakantie genoten.

Uit het dossier blijkt dat verzoeker gedurende zijn werkzaamheid als Rechtsreferendar zijn Luxemburgs domicilie heeft aangehouden, waartoe hij in voormeld benoemingsbesluit was gemachtigd.

Van oktober 1977 tot eind februari 1979 was verzoeker vervolgens werkloos.

Op 1 maart 1979 trad hij in dienst bij de Belgische vennootschap Burroughs te Luxemburg, waar hij tot 15 mei 1982 werkzaam is geweest, i.e. tot aan zijn benoeming als stagiaire op het Europese Parlement.

Op 14 juli 1982 verzocht hij om toekenning van de ontheemdingstoelage, bedoeld in artikel 90, lid 1, van het Statuut; dit verzoek werd stilzwijgend afgewezen.

Bij brief van 11 februari 1983 diende hij naar aanleiding van die afwijzing een klacht in als bedoeld in artikel 90, lid 2.

De klacht werd bij brief van de voorzitter van het Europese Parlement d. d. 6 september 1983 verworpen.

Het onderhavige beroepschrift is op 8 september 1983 ter griffie van het Hof ingeschreven.

Op rapport van de rechterrapporteur en de advocaat-generaal gehoord, heeft het Hof, Derde kamer, besloten zonder instructie tot de mondelinge behandeling over te gaan.

Bij op 8 september 1983 ter griffie ingediend verzoekschrift heeft H. Witte, die sinds 17 mei 1982 als ambtenaar van het Europese Parlement te Luxemburg werkzaam is, de toekenning gevorderd van de ontheemdingstoelage bedoeld in artikel 4, lid 1, van bijlage VII van het Statuut van de ambtenaren.

Volgens die bepaling wordt de ontheemdingstoelage ten bedrage van 16 °/o van de som van het basissalaris en bepaalde toelagen, toegekend aan „de ambtenaar die niet de nationaliteit bezit van de staat op welks grondgebied zijn standplaats is gelegen, en die deze ook nooit heeft bezeten, en die gedurende een periode van vijf jaar, eindigende zes maanden vóór zijn indiensttreding, niet regelmatig woonachtig is geweest of zijn voornaamste beroepsbezigheden heeft uitgeoefend op het grondgebied in Europa van bedoelde staat”; bedoelde periode liep in casu van 17 november 1976 tot 17 november 1981.

Verzoeker was van mening dat hij aan voormelde voorwaarden voor toekenning van de ontheemdingstoelage voldeed, diende een tot toekenning van die toelage strekkend verzoek in als bedoeld in artikel 90, lid 1, van het Statuut en beklaagde zich, na verwerping van dat verzoek, overeenkomstig artikel 90, lid 2. Toen ook op zijn klacht afwijzend werd beschikt, voorzag hij zich in beroep.

Blijkens het dossier heeft verzoeker, die Duitser is en nimmer de Luxemburgse nationaliteit heeft bezeten, sedert 1958, toen zijn vader als ambtenaar van het Europese Parlement aldaar werd tewerkgesteld, in het Groothertogdom Luxemburg gewoond. In maart 1975 vestigde hij er zijn echtelijk domicilie. In de hierbedoelde periode van vijf jaar, 17 november 1976 — 17 november 1981, is hij tot september 1977 als Rechtsreferendar werkzaam geweest in de Bondsrepubliek Duitsland, waar hij om die reden van 17 november tot eind november 1976, van 1 maart tot 28 april 1977 en van medio mei tot eind augustus 1977 heeft gewoond. Gedurende bedoelde verblijfsperioden in de Bondsrepubliek Duitsland, hield hij evenwel zijn echtelijk domicilie te Luxemburg aan.

In de hieropvolgende werkloosheidsperiode, oktober 1977 — eind februari 1979, heeft hij, behoudens een periode van drie à vier maanden, gelegen tussen november/december 1977 en eind februari 1978, waarin hij als werkzoekende in de Bondsrepubliek Duitsland verbleef, wederom met zijn gezin te Luxemburg gewoond. Tenslotte heeft hij van 1 maart 1979 tot 17 november 1981, toen de referentieperiode afliep, voor een particuliere firma te Luxemburg gewerkt en aldaar met zijn gezin gewoond.

Verzoeker betoogt in de eerste plaats dat het Parlement het Statuut van de ambtenaren heeft geschonden door op zijn verzoek om toekenning van de ontheemdingstoelage afwijzend te beschikken. De in de omstreden statutaire bepaling gestelde voorwaarden — hij mocht op het grondgebied van de staat zijner standplaats niet woonachtig zijn geweest en aldaar niet zijn voornaamste beroepsbezigheden hebben uitgeoefend — zouden alternatieve voorwaarden zijn, in dier voege dat voor de toelage aan slechts één dier voorwaarden behoefde te zijn voldaan. Verzoeker zou evenwel aan elk van beide voorwaarden voldoen.

Volgens het Europese Parlement bevond de betrokken ambtenaar zich evenwel in geen van de beide in de omstreden bepaling bedoelde situaties. Verzoeker zou niet slechts regelmatig in Luxemburg woonachtig zijn geweest, doch er ook zijn voornaamste beroepsbezigheden hebben uitgeoefend.

Volgens de verschillende taalversies van de omstreden statutaire bepaling heeft men de ontheemdingstoelage slechts willen zien toegekend in gevallen waarin niet wordt vastgesteld dat één van beide in die bepaling bedoelde situaties is ingetreden. Zoals het Hof meermalen (onder meer in het op 20. 2. 1975 gewezen arrest, Airola, 21/74, Jurispr. 1975, blz. 221) heeft overwogen, is de ontheemdingstoelage bedoeld om de bijzondere lasten en nadelen te compenseren, die aan de indiensttreding bij de Gemeenschappen zijn verbonden voor ambtenaren die uit dien hoofde genoodzaakt zijn van woonplaats te veranderen. Verzoeker kan op die toelage dus alleen aanspraak maken wanneer hij noch regelmatig op Luxemburgs grondgebied woonachtig is geweest, noch aldaar zijn voornaamste beroepsbezigheden placht uit te oefenen.

In casu kan worden volstaan met de vaststelling dat verzoeker gedurende de gehele referentieperiode in Luxemburg heeft gewoond en zijn verblijf aldaar slechts gedurende enkele korte perioden van niet meer dan drie à vier maanden, te zamen niet meer dan negen à tien maanden bedragende, heeft onderbroken.

Dat deze niet op Luxemburgs grondgebied doorgebrachte verblijfsperioden een zeer voorlopig karakter droegen, blijkt temeer uit het feit dat verzoeker toen bij een familielid, respectievelijk in een hotel heeft gewoond, terwijl zijn echtgenote hem niet vergezelde. Het blijkt ook uit de door verzoeker zelf overgelegde verklaringen, en uit het besluit waarbij hij door de voorzitter van het Oberlandesgericht Koblenz tot Rechtsreferendar is benoemd, waarin te lezen staat dat verzoeker, behalve voor een aantal tot zijn beroepswerkzaamheden behorende opleidingscursussen, voor de gehele duur van zijn tewerkstelling als zodanig van verhuis-, vervoers- en separatievergoedingen had afgezien.

Zulke sporadische en kortstondige verblijfsperioden buiten het land van zijn standplaats, tijdens welke ook niet is gebleken van de bedoeling van de betrokkene zijn belangensfeer permanent naar een andere staat te verleggen, zijn niet voldoende zwaarwegend om zijn verblijf in de staat waar de standplaats is gelegen, niet langer als woonachtigheid in de zin van bedoelde statutaire bepaling te beschouwen.

Aangezien verzoeker derhalve in de hierbedoelde periode regelmatig op Luxemburgs grondgebied woonachtig is geweest, moet de grief betreffende schending van het Statuut worden verworpen, in dier voege dat niet behoeft te worden onderzocht of verzoeker aldaar in die periode bovendien zijn voornaamste beroepsbezigheden heeft uitgeoefend.

Aan zijn beroep legt verzoeker in de tweede plaats schending van het beginsel ener gelijke behandeling ten grondslag. De instellingen van de Gemeenschap zouden de omstreden statutaire bepaling steeds in dier voege hebben toegepast dat reeds wie gedurende de referentieperiode het land waar de standplaats is gelegen, gedurende zes maanden verlaat, op de ontheemdingstoelage aanspraak zou kunnen maken. Ook zou er een constante gedragslijn hebben bestaan volgens welke de gezinsleden van de ambtenaren der Gemeenschappen die bedoelde amtenaren naar de staat der standplaats zijn gevolgd, voor de toekenning van de ontheemdingstoelage geacht werden aldaar geen verblijf te hebben gehouden.

Tijdens de mondelinge behandeling heeft het Europese Parlement te dezen een toelichting verschaft, volgens welke de administraties van de instellingen der Gemeenschappen in 1974 waren overeengekomen dat de ontheemdingstoelage moest worden toegekend wanneer betrokkene gedurende de vijf bedoelde jaren ten minste een aaneengesloten tijdvak van zes maanden buiten de staat van de standplaats had doorgebracht, maar in 1977 zou die gedragslijn zijn gewijzigd ten gunste van een flexibeler benadering, die de bijzonderheden die zich van geval tot geval voordeden, meer recht deed wedervaren. Voorts zou men in een door de Rekenkamer in 1981 uitgebracht rapport aanleiding hebben gevonden terug te komen op de praktijk volgens welke de echtgenote en kinderen — tot de leeftijd van 18 jaar — van bij internationale organisaties werkzame ambtenaren, voor de toekenning van de ontheemdingstoelage, met die ambtenaren werden gelijkgesteld.

Afgezien van het feit dat niemand zich ten eigen voordele kan beroepen op een onwettigheid waarvan anderen hebben kunnen profiteren, kan in casu niet worden geconcludeerd dat het Europese Parlement, door op het verzoek om toekenning van de ontheemdingstoelage afwijzend te beschikken, is afgeweken van een ten tijde van het aangevochten besluit nog gevolgde administratieve praktijk. De grief dat het beginsel van gelijke behandeling zou zijn geschonden, faalt derhalve.

Op grond van een en ander moet het beroep worden verworpen.

Ingevolge artikel 69, paragraaf 2, van het Reglement voor de procesvoering wordt de in het ongelijk gestelde partij in de kosten verwezen.

Evenwel blijven volgens artikel 70 van dat Reglement, in door ambtenaren van de Gemeenschappen aangespannen gedingen, de door de instellingen gemaakte kosten te haren laste.