Arrest van het Hof van 27 februari 1980, 168/78EEG-Verdrag art. 95 en art. 169

Bij verzoekschrift van 7 augustus 1978 heeft de Commissie krachtens artikel 169 EEG-Verdrag het Hof verzocht, vast te stellen dat de Franse Republiek, door bij de belasting op bepaalde gedistilleerde dranken een differentieel tarief toe te passen, de krachtens artikel 95 EEG-Verdrag op haar rustende verplichtingen niet is nagekomen.

Tegelijkertijd heeft de Commissie met betrekking tot soortgelijke problemen beroep ingesteld tegen het Koninkrijk Denemarken en tegen de Italiaanse Republiek. In de drie gevallen bevatten de verzoekschriften enkele algemene overwegingen, waaruit blijkt dat de beroepen onderdeel zijn van een algemene actie om te verzekeren dat de betrokken staten hun verdragsverplichtingen terzake nakomen. Het lijkt derhalve gewenst, eerst enige algemene principiële vragen met betrekking tot de uitlegging van artikel 95 te verduidelijken, die de drie zaken, gelet op de bijzonderheden van de markt van gedistilleerd, gemeen hebben.

Volgens artikel 95, eerste alinea, „heffen de Lid-Staten op produkten van de overige Lid-Staten, al dan niet rechtstreeks, geen hogere binnenlandse belastingen van welke aard ook dan die welke, al dan niet rechtstreeks, op gelijksoortige nationale produkten worden geheven.” De tweede alinea voegt daaraan toe dat „de Lid-Staten op de produkten van de overige Lid-Staten geen zodanige binnenlandse belastingen heffen, dat daardoor andere produkten zijdelings worden beschermd.”

In het stelsel van het Verdrag vormen de aangehaalde bepalingen een aanvulling op die betreffende de afschaffing van douanerechten en heffingen van gelijke werking. Zij hebben ten doel, het vrije verkeer tussen de Lid-Staten onder normale concurrentieverhoudingen te verzekeren door elke vorm van bescherming uit te sluiten die het gevolg kan zijn van de toepassing van binnenlandse belastingen die discriminerend zijn ten opzichte van produkten uit andere Lid-Staten. Zoals de Commissie terecht heeft opgemerkt, dient artikel 95 de volstrekte neutraliteit van de binnenlandse belastingen te waarborgen ten aanzien van de mededinging tussen nationale en geïmporteerde produkten.

De hoofdregel terzake wordt gevormd door de eerste alinea van artikel 95, die uitgaat van een vergelijking tussen de fiscale lasten op nationale en die op als „gelijksoortig” aan te merken geïmporteerde produkten. Zoals het Hof in zijn arrest van 10 oktober 1978 (zaak 148/77, Hansen & Balle, Jurispr. 1978, biz. 1787) heeft beklemtoond, moet deze bepaling ruim worden uitgelegd, zodat alle fiscale regelingen die inbreuk kunnen maken op de gelijkheid van behandeling van nationale of geïmporteerde produkten eronder vallen; de uitdrukking „gelijksoortige produkten” moet dus voldoende soepel worden uitgelegd. In zijn arrest van 17 februari 1976 (zaak 45/75, Rewe, Jurispr. 1976, blz. 181) heeft het Hof uitgemaakt dat als gelijksoortig dienen te worden aangemerkt „de produkten die uit verbruikersoogpunt soortgelijke eigenschappen vertonen en aan dezelfde behoeften voldoen.” Voor de bepaling van het toepassingsgebied van artikel 95, eerste alinea, dienen dus niet de volstrekte identiteit, maar het soortgelijke en vergelijkbare gebruik als maatstaf te worden gehanteerd.

Daarnaast richt de tweede alinea van artikel 95 zich tegen elke vorm van zijdelings fiscaal protectionisme in het geval van produkten die, hoewel niet gelijksoortig in de zin van de eerste alinea, toch gedeeltelijk, indirect of potentieel in een concurrentieverhouding staan met sommige produkties van het land van invoer. Bepaalde aspecten van deze bepaling heeft het Hof reeds verduidelijkt in zijn arrest van 8 april 1968 (zaak 27/67, Fink-Frucht, Jurispr. 1968, blz. 317), waarin werd overwogen dat het voor de toepassing van de tweede alinea voldoende is dat het geïmporteerde produkt op grond van een of meer economische toepassingen concurreert met de nationale produktie, ook wanneer het niet geheel voldoet aan de in artikel 95, eerste alinea, gestelde voorwaarde van gelijksoortigheid.

Terwijl bij de eerste alinea de vergelijking van de fiscale lasten — aan de hand van het tarief, de belastinggrondslag dan wel andere toepassingsmodaliteiten — het aangewezen beoordelingscriterium is, knoopt de tweede alinea, vanwege de moeilijkheid om genoegzaam nauwkeurige vergelijkingen tussen de betrokken produkten te maken, aan bij een meer algemeen criterium, namelijk het protectionistische karakter van een binnenlandse belastingregeling.

In het onderhavige geval zijn over de toepassing van het gelijksoortigheidscriterium, dat de werkingssfeer van het verbod van artikel 95, eerste alinea, bepaalt, meningsverschillen gerezen tussen partijen. Volgens de Commissie bezitten alle gedistilleerde dranken, ongeacht de voor hun vervaardiging gebruikte grondstoffen, soortgelijke eigenschappen en voldoen zij in wezen aan dezelfde behoeften van de verbruikers. Ongeacht de bijzondere kenmerken van de verschillende onder deze categorie vallende produkten en de drinkgewoonten in de verschillende gebieden van de Gemeenschap, zouden derhalve de gedistilleerde dranken als eindprodukten uit verbruikersoogpunt één algemene markt vormen. Opgemerkt zij dat deze zienswijze tot uiting komt in de door de Commissie bij de Raad ingediende voorstellen tot instelling van een gemeenschappelijke ordening van de alcoholmarkt, gebaseerd op de toepassing van een eenvormig belastingtarief voor alle betrokken produkten, afhankelijk van hun gehalte aan zuivere alcohol.

Deze opvatting wordt door de regeringen van de drie in rechte betrokken Lid-Staten bestreden. Huns inziens kunnen gedistilleerde dranken in verschillende categorieën worden onderverdeeld, die zich onderscheiden volgens de gebruikte grondstoffen, hun kenmerkende eigenschappen en de in de verschillende Lid-Staten geconstateerde drinkgewoonten.

Daaromtrent merkt de Commissie echter op, dat de waardering van de kenmerken van de verschillende alcoholische dranken evenals de drinkgewoonten naar plaats en tijd verschilt en dat deze factoren geen beoordelingscriteria kunnen opleveren die voor de Gemeenschap in haar geheel gelding bezitten. Bovendien vestigt zij de aandacht op het gevaar dat deze gewoonten ontstaan als een gevolg van de door de staten ingevoerde fiscale indelingen.

Tegenover deze stellingen meent het Hof zijn standpunt te moeten bepalen als volgt. Bij de toepassing van de bepalingen van artikel 95 op de bijzondere nationale situaties waarop de door de Commissie ingestelde beroepen betrekking hebben, moet rekening worden gehouden met de algemene situatie van de markt van alcoholhoudende dranken in de Gemeenschap. Te dezen vallen drieërlei overwegingen in aanmerking te nemen:

a)in de eerste plaats mag niet uit het oog worden verloren dat alle betrokken produkten, onverschillig welke voor het overige hun bijzondere eigenschappen zijn, gemeenschappelijke generieke kenmerken vertonen. Zij zijn alle verkregen door distillatie; alle bevatten als hoofdbestanddeel voor menselijke consumptie geschikte alcohol van een betrekkelijk hoge concentratiegraad. Binnen de ruimere categorie van alcoholhoudende dranken vormen de gedistilleerde dranken derhalve een identificeerbare groep met gemeenschappelijke kenmerken;

b)ondanks die gemeenschappelijke kenmerken kan men binnen deze groep nog produkten onderscheiden die min of meer uitgesproken eigen karakteristieken vertonen. Deze vloeien voort uit de gebruikte grondstoffen (in dit opzicht kan met name worden onderscheiden tussen gedistilleerd uit wijn, vruchten, graan en suikerriet), de fabricagemethoden dan wel de toegevoegde aromatische bestanddelen. Aan de hand van deze eigen karakteristieken kunnen metterdaad typische variëteiten gedistilleerd worden omschreven, waarvan sommige zelfs worden beschermd door benamingen van oorsprong;

c)tegelijkertijd mag men niet uit het oog verliezen dat er onder de gedistilleerde dranken, naast duidelijk gedefinieerde produkten met een betrekkelijk specifiek gebruiksdoel, andere produkten bestaan met minder uitgesproken eigenschappen, die voor meer uiteenlopende doeleinden worden gebruikt. Enerzijds zijn dat de talrijke produkten op basis van zogenoemde „neutrale” alcohol, dat wil zeggen alcohol die uit allerlei grondstoffen, bijvoorbeeld melasse en aardappelen kan worden verkregen; deze produkten ontlenen hun eigen karakter uitsluitend aan de toevoeging van aromaten met een meer of minder geprononceerde smaak. Anderzijds zij erop gewezen dat er onder de gedistilleerde dranken produkten voorkomen die op zeer uiteenlopende wijze kunnen worden gedronken: puur, aangelengd of gemixt. Deze produkten kunnen dus concurreren met een meer of minder grote verscheidenheid van andere alcoholhoudende dranken met meer beperkte gebruiksmogelijkheden. Kenmerkend voor de drie bij het Hof aanhangige procedures is, dat zij elk niet enkel betrekking hebben op gedistilleerde dranken met duidelijke eigenschappen, maar ook op één of meer produkten met talrijke gebruiksmogelijkheden.

Deze analyse van de markt van gedistilleerde dranken leidt tot een tweevoudige conclusie. In de eerste plaats komen er onder de gedistilleerde dranken, alle tezamen beschouwd, een onbepaald aantal dranken voor die als „gelijksoortige produkten” in de zin van artikel 95, eerste alinea, zijn aan te merken, hoewel dit in concrete gevallen soms moeilijk zal zijn uit te maken, gelet op de aard van de factoren die bij onderscheidingscriteria als smaak en consumentengewoonten meespelen. In de tweede plaats vertonen alle gedistilleerde dranken, zelfs waar een voldoende mate van gelijksoortigheid tussende betrokken produkten niet kan worden vastgesteld, niettemin genoegzaam uitgesproken gemeenschappelijke kenmerken om het bestaan te aanvaarden van althans een gedeeltelijke of potentiële concurrentieverhouding. Bijgevolg kan toepassing van artikel 95, tweede alinea, in aanmerking komen in de gevallen waarin de gelijksoortigheid vaa de specifieke soorten gedistilleerd twijfelachtig of betwist blijft.

Blijkens het voorgaande kan artikel 95 in zijn geheel genomen zijn werking doen gevoelen ten aanzien van alle betrokken produkten zonder onderscheid. Het volstaat derhalve te onderzoeken of de toepassing van een bepaalde nationale belastingregeling discriminerend of, in voorkomend geval, protectionistisch is, dat wil zeggen of er een verschil in het tarief of in de toepassingsmodaliteiten van de belasting bestaat en of dat verschil een bepaalde nationale produktie kan begunstigen. Het is in dit kader dat, voor elk van de door de Commissie ingestelde beroepen, de economische verhoudingen tussen de bestrokken produkten en de kenmerken van de litigieuze belastingregelingen moeten worden onderzocht.

In de verschillende procedures hebben partijen zich met betrekking tot het onderscheid tussen verscheidene groepen alcoholische produkten beroepen op enkele overwegingen van het Hof in het bovenaangehaalde arrest-Hansen & Balle, dat is gewezen toen de onderhavige beroepen reeds aanhangig waren. In het bijzonder is verwezen naar een passage in dat arrest, waar wordt gezegd „dat het bij de huidige stand van het gemeenschapsrecht en zolang de betrokken bepalingen niet zijn eengemaakt of geharmoniseerd, het de Lid-Staten niet verboden is aan bepaalde soorten gedistilleerde dranken of bepaalde groepen producenten belastingvoordelen in de vorm van een ontheffing of vermindering van rechten toe te kennen” en „dat... belastingfaciliteiten als deze ter bereiking van wettige economische en sociale doelen kunnen worden aangewend, zoals het gebruik van bepaalde grondstoffen door de branderijen, het behoud van de produktie van typische gedistilleerde dranken van hoge kwaliteit of het in stand houden van bepaalde categorieën bedrijven, zoals de branderijen in de landbouwsector.”

Omdat enkele van de in rechte betrokken regeringen zich ter rechtvaardiging van hun belastingregeling op deze overwegingen beriepen, heeft het Hof de Commissie vragen gesteld over de verenigbaarheid met het gemeenschapsrecht van differentiële belastingtarieven voor verschillende groepen alcoholhoudende dranken, en over haar voornemens terzake bij de harmonisatie van de belastingwetgevingen. De Commissie bevestigde haar zienswijze omtrent de gelijksoortigheid van alle gedistilleerde dranken, alsmede haar voornemen om de invoering — althans in principe — van een eenvormig belastingtarief in de toekomstige gemeenschapsverordeningen te verdedigen, en vestigde vervolgens de aandacht op het feit dat de problemen in verband met het gebruik van bepaalde grondstoffen, het behoud van produkties van hoge kwaliteit en de economische structuur van de produktiebedrijven — welke problemen het Plof in het aangehaalde arrest heeft vermeld —, met inachtneming van het verschil in kosten van de gebruikte grondstoffen kunnen worden opgelost door middel van steun bij de produktie of compensatieregelingen tussen producenten. Zij wees erop dat deze doelstelling voor de gedistilleerde dranken uit wijn reeds is verwezenlijkt in het kader van de gemeenschappelijke ordening van de wijnmarkt. Volgens de Commissie zouden dergelijke voorzieningen de afzetkansen van bepaalde, door hun produktiekosten benadeelde produkten kunnen waarborgen, zonder dat het nodig is daartoe gebruik te maken van differentiële belastingtarieven.

Met betrekking tot deze standpunten merkt het Hof op, dat het weliswaar in het arrest-Hansen & Balle, gelet op de huidige stand van het gemeenschapsrecht, de wettigheid van ontheffing of vermindering van belasting in bepaalde gevallen heeft erkend, doch zulks onder voorwaarde dat de Lid-Staten die van deze mogelijkheid gebruik maken, dergelijke faciliteiten zonder onderscheid ook uitbreiden tot de geïmporteerde produkten die in dezelfde omstandigheden verkeren. Met nadruk wordt erop gewezen, dat de wettigheid van deze praktijken met name is erkend om het behoud mogelijk te maken van produkties of ondernemingen die, zonder deze bijzondere fiscale faciliteiten, vanwege de stijging van de produktiekosten niet meer rendabel zouden zijn. Daarentegen mogen de in het aangehaalde arrest vervatte overwegingen niet worden opgevat als een legitimatie van fiscale differentiaties met een discriminerend of protectionistisch karakter.

De bewoordingen waarin de Commissie haar beroep tegen de Franse Republiek heeft ingekleed, vragen om enkele inleidende opmerkingen omtrent het onderwerp van het geschil. Terwijl de Commissie volgens de conclusies van haar verzoekschrift het Hof vraagt, vast te stellen dat de Franse Republiek, „door bij de belasting op gedistilleerd differentiële tarieven toe te passen”, haar verplichtingen uit artikel 95 EEG-Verdrag niet is nagekomen, blijkt uit de inhoud van het verzoekschrift zelf en het latere verloop van de zaak, dat het beroep in feite slechts enkele onderdelen van de Franse wetgeving terzake betreft, namelijk de differentiële belasting op jenever en andere door distillatie van graan verkregen alcoholhoudende dranken enerzijds en op gedistilleerde dranken uit wijn en vruchtenbrandewijnen anderzijds. Concreter gezegd, de Commissie spreekt vooral over het verschil in belasting op twee typische en welbekende produkten : whisky en cognac.

De Franse regering heeft zich tegen deze wijze van probleemstelling verzet, omdat de door de Commissie gehanteerde belastingcategorieën noch met de terminologie van de Franse wetgeving, noch met de Franse fiscale praktijk zouden overeenstemmen.

Deze preliminaire tegenwerping van de Franse regering is gerechtvaardigd. Het lijkt derhalve dienstig, de inhoud van de door de Commissie in geding gebrachte artikelen — namelijk de artikelen 403 en 406 van de „Code general des impôts” — in herinnering te roepen teneinde het onderwerp van het geschil te omschrijven in termen die overeenkomen met de redactie van de Franse wetgeving. Omdat deze wetgeving als uitvloeisel van de achtereenvolgende begrotingswetten jaarlijks wijziging ondergaat, wordt zij hierna geciteerd in de redactie, geldend op de dag van de terechtzitting van het Hof.

Volgens artikel 403 van de Code général des impôts worden alle gedistilleerde dranken belast met een accijns („droit de consommation”), waarvan het tarief wordt bepaald per hectoliter zuivere alcohol. In hetzelfde artikel worden de tarieven vastgesteld, in de eerste plaats voor enkele met name genoemde produkten (op geen waarvan de onderhavige procedure betrekking heeft) en vervolgens voor „alle andere produkten”. Het voor deze algemene categorie vastgestelde tarief bedraagt FF 4270/hl.

Ingevolge artikel 406 van de Code wordt op sommige alcoholhoudende dranken bovendien een produktiebelasting („droit de fabrication”) geheven, waarvan het tarief per hectoliter zuivere alcohol is vastgesteld op de volgende bedragen:

—FF 2110 „voor alcoholhoudende dranken verkregen door distillatie van graan, en het onder dezelfde-benaming als deze dranken verkochte gedistilleerd, met uitzondering van jenever”, en

—FF 710 „voor alle andere dranken op basis van alcohol, die als aperitief kunnen worden gedronken, alsmede voor aperitieven op basis van wijn, voor vermout, likeurwijnen en daarmee gelijkgestelde dranken zonder gecontroleerde benaming van oorsprong, en natuurlijke zoete wijnen die aan de belastingregeling voor gedistilleerd en jenever zijn onderworpen.”

Blijkens het voorgaande geldt voor alle gedistilleerde dranken, inclusief gedistilleerd uit wijn en vruchtenbrandewijn, gelijkelijk dezelfde accijns, maar wordt op jenever en andere gedistilleerde dranken uit graan daarenboven de produktiebelasting geheven.

Het beroep van de Commissie blijkt dus slechts betrekking te hebben op drie soorten produkten die dan wel belangrijk en representatief mogen zijn, doch waarmee de gehele reeks van onder de Code des impôts vallende alcoholhoudende produkten bij lange niet is uitgeput. In het bijzonder heeft het beroep geen betrekking op de „anijslikeuren” die fiscaal gelijk zijn gesteld met de alcoholhoudende dranken verkregen door distillatie van graan, noch op de categorie „aperitieven”, waarvoor dezelfde regeling geldt als voor jenever.

Ofschoon het wellicht beter ware geweest de belastingregeling voor alcoholhoudende dranken in Frankrijk in haar geheel te onderzoeken, met name om het probleem van de gelijksoortigheid van de verschillende produkten in zijn algemeenheid te kunnen beoordelen, kan niet worden betwist dat de Commissie een objectieve voorstelling heeft gegeven van de elementen van het geschil voor wat betreft de fiscale behandeling van de door haar geselecteerde groepen produkten, namelijk gedistilleerde dranken uit graan, jenever en gedistilleerde dranken uit wijn en vruchtenbrandewijnen.

Er blijkt uit, dat alle alcoholhoudende dranken waarop de Commissie het oog heeft, gelijkelijk met een zelfde accijns worden belast, maar dat op jenever en de andere door distillatie van graan verkregen alcoholhoudende dranken bovendien een produktiebelasting wordt geheven die niet van toepassing is op de gedistilleerde dranken uit wijn en op vruchtenbrandewijnen. Tussen partijen is eveneens onbestreden dat er in Frankrijk geen produktie van enig belang van jenever en ander gedistilleerd uit graan bestaat. Het is deze omstandigheid die de Commissie tot het oordeel brengt dat de belastingregeling in strijd is met de bepalingen van artikel 95, aangezien sommige in Frankrijk geproduceerde gedistilleerde dranken er fiscaal door worden begunstigd, terwijl op uit andere Lid-Staten geïmporteerde gelijksoortige of concurrerende produkten een extra belasting wordt geheven.

Bij de verdediging van de gewraakte fiscale regeling voert de Franse regering haar betoog langs twee lijnen :

—vooreerst bestrijdt zij dat de in het beroep bedoelde produkten gelijksoortig zijn in de zin van artikel 95, eerste alinea;

—daarnaast bestrijdt zij dat er tussen deze produkten een voldoende gekarakteriseerde concurrentieverhouding bestaat die de toepassing van artikel 95, tweede alinea, zou kunnen rechtvaardigen.

Volgens de Franse regering zouden dus de door de Franse wetgeving en fiscale praktijk ingevoerde indelingen uit het oogpunt van het Verdrag gerechtvaardigd zijn en zou op grond van de uit artikel 95 voortvloeiende vereisten niets zijn in te brengen tegen de vaststelling van differentiële belastingtarieven voor de verschillende groepen.

Overeenkomstig het hiervóór weergegeven standpunt meent de Commissie dat alle gedistilleerde dranken in geding „gelijksoortige” produkten zijn in de zin van artikel 95, eerste alinea. De krachtens de Franse fiscale wetgeving toegepaste belastingmodaliteiten zouden dus onverenigbaar zijn met de nondiscriminatieregel van artikel 95, eerste alinea. De Commissie meent steun te vinden voor haar opvatting in de douane-indeling van de betrokken produkten, die als „gedistilleerde dranken, likeuren en andere alcoholhoudende dranken” alle zijn ingedeeld onder post 22.09 C van het gemeenschappelijk douanetarief en die in de desbetreffende toelichting bij de IDR-nomenclatuur onder een gemeenschappelijke definitie vallen. Deze definitie immers omschrijft „gedistilleerde dranken” als produkten welke zijn verkegen „door distillatie van spontaan gegiste natuurlijke vloeistoffen zoals wijn en appeldrank of van gegiste vruchten, moeren, granen en andere dergelijke plantaardige produkten.” Bovendien herinnert de Commissie aan de termen waarin het Hof van Justitie in zijn hiervoor aangehaald arrest-Rewe het begrip gelijksoortigheid heeft gedefinieerd.

Voor wat artikel 95, tweede alinea, betreft, merkt de Commissie op dat dooide structuur van de Franse belastingregeling de gedistilleerde dranken uit graan worden benadeeld; zij worden nagenoeg uitsluitend uit andere Lid-Staten geïmporteerd, terwijl de nationale produktie van deze produkten te verwaarlozen is. De voornaamste nationale produkten, namelijk gedistilleerde dranken uit wijn en vruchtenbrandewijnen, worden daarentegen bevoordeeld doordat daarover geen produktiebelasting verschuldigd is. Hieruit zou blijken dat deze belastingregeling, zelfs indien er geen sprake zou zijn van gelijksoortigheid tussen de gedistilleerde dranken uit wijn en vruchtenbrandewijnen enerzijds en de gedistilleerde dranken uit graan anderzijds, de nationale produktie zijdelings een concurrentievoordeel verzekert.

Daartegenover betoogt de Franse, regering dat bij gebreke van een definitie van het begrip gelijksoortigheid in het Verdrag en in afwachting van gemeenschappelijke harmonisatievoorschriften de nationale autoriteiten bevoegd zijn een fiscale indeling vast te stellen, onverminderd uiteraard hun gehoudenheid de uit artikel 95 voortvloeiende verplichtingen na te komen. Zij acht de gevolgen van de in de Franse fiscale wetgeving vastgestelde indeling met deze vereisten verenigbaar.

Met betrekking tot de aanwijzingen die aan het gemeenschappelijk douanetarief kunnen worden ontleend, wijst de Franse regering op het feit dat tariefpost 22.09 C zelf ook weer is onderverdeeld en dat produkten als gin of whisky anders worden behandeld dan de „andere” gedistilleerde dranken, waaronder gedistilleerde dranken uit wijn en vruchtenbrandewijnen. De indeling van het gemeenschappelijk douanetarief zou dus veeleer steun geven aan de opvatting dat niet alle gedistilleerde dranken gelijksoortige produkten zijn.

Met betrekking tot de criteria die voor de indeling van de produkten kunnen dienen, is de Franse regering van mening dat het de „flavour” van het distillaat is — dat wil zeggen een samenstel van organoleptische kenmerken, bestaande uit de combinatie van smaak, aroma en geur — die uit het oogpunt van de behoeftenbevrediging van de consument ten grondslag ligt aan de indeling van produkten die noch gelijksoortig, noch ook substitueerbaar of concurrerend zijn in de zin van artikel 95. De juistheid van dat criterium zou uitdrukkelijk zijn erkend in het arrest van 29 mei 1974 (zaak 185/73, König, Jurispr. 1974, blz. 607), waarin het Fïof bij de afbakening van onderverdeling 22.09 A (ethylalcohol) van het gemeenschappelijk douanetarief ten opzichte van onderverdeling 22.09 C V (andere alcoholhoudende dranken) is uitgegaan van de aanwezigheid van „aromatische bestanddelen of kenmerkende smaakeigenschappen” in alcoholhoudende dranken.

Meer in het bijzonder betoogt de Franse regering dat de Franse fiscale wetgeving is gebaseerd op het onderscheid tussen enerzijds „digestieven”, dat wil zeggen dranken die na de maaltijd worden gedronken en waartoe met name de gedistilleerde dranken uit wijn en vruchtenbrandewijnen zoals cognac, armagnac en calvados behoren, en anderzijds „aperitieven” die vóór de maaltijd worden gedronken en waartoe vooral de gedistilleerde dranken uit graan behoren, die meestal met water worden aangelengd, zoals whisky, gin en anijslikeuren. Met betrekking tot deze laatste groep dranken wijst de Franse regering erop, dat zij, ofschoon typisch Frans, toch op dezelfde voet als gedistilleerde dranken uit graan zijn onderworpen aan de produktiebelasting, zodat er in zoverre geen sprake zou zijn van ongelijke behandeling. In hetzelfde verband wijst de Franse regering nog op het identificatiecriterium dat, ook in fiscaal opzicht, door de benamingen van oorsprong wordt gevormd; hiermee zou de Commissie bij de inkleding van haar beroep in het geheel geen rekening hebben gehouden.

Wat de toepassing van artikel 95, tweede alinea, betreft, stelt de Franse regering dat er geen enkele concurrentieverhouding bestaat tussen de produkten die tot de verschillende, door de Franse fiscale wetgeving ingestelde belastingcategorieën behoren; een verschil in belasting zou dan ook geen verschuiving van de consumptie van de ene groep naar de andere ten gevolge hebben. Een echte concurrentieverhouding zou alleen bestaan tussen whisky en de aperitieven met anijssmaak, die juist wel in dezelfde belastingcategorie vallen. De door de Commissie bestreden regeling zou overigens geen enkele beschermende werking hebben; volgens de Franse regering blijkt zulks uit de statistiek van het verbruik van cognac en whisky in Frankrijk, waaruit valt af te leiden dat terwijl het verbruik van cognac tussen 1963 en 1977 slechts weinig is gestegen (van 33361 hl tot 44745 hl), het verbruik van whisky gedurende dezelfde periode op spectaculaire wijze is toegenomen (van 34104 hl tot 117379 hl).

De door partijen aan de tekst van postonderverdeling 22.09 C ontleende argumenten kunnen in casu geen concludente aanwijzing geven. Weliswaar vat deze onderverdeling alle gedistilleerde dranken samen in één algemene categorie, aangeduid als „gedistilleerde dranken, likeuren en andere alcoholhoudende dranken”, maar zij is zelf ook weer onderverdeeld (rum, gin, whisky, wodka) en eindigt met een restgroep die de „andere” alcoholhoudende dranken omvat. Deze voor de buitenlandse handel van de Gemeenschap bedoelde onderverdeling kan echter geen passende indeling vormen voor de toepassing van artikel 95 EEG-Verdrag in het onderhavige geval, te meer waar de Franse Code général des impôts op een geheel ander indelingssysteem berust dan het gemeenschappelijk douanetarief. Tenslotte kan evenmin een argument worden ontleend aan 's Hofs arrest in de zaak-König, aangezien daar de in onderverdeling 22.09 C opgenomen gedistilleerde dranken als groep moesten worden afgebakend tegenover de tot onderverdeling 22.09 A behorende niet-gedenatureerde ethylalcohol. Dat arrest levert dus geen enkele aanwijzing voor de draagwijdte van eventuele onderverdelingen binnen de groep gedistilleerde dranken.

De door de Franse regering voorgestane onderscheiding in aperitieven en digestieven kan evenmin als ter zake dienend worden aanvaard. Ook artikel 406 van de Code général des impôts deelt de door distillatie van graan verkregen dranken niet als „aperitieven” in; de beide soorten drank worden er slechts naast elkaar genoemd in de groep produkten waarvoor een zelfde produktiebelasting geldt. In feite houdt de onderscheiding in aperitieven en digestieven geen rekening met de verschillende omstandigheden waarin de betrokken produkten kunnen worden gedronken: vóór, tijdens of na de maaltijd, of ook zonder enig verband daarmee; bovendien blijkt dezelfde drank, afhankelijk van de voorkeur van de consument, zonder onderscheid als aperitief dan wel als digestiei te kunnen worden gedronken. Ten behoeve van de toepassing van artikel 95 EEG-Verdrag kan dus aan de onderscheiding waarop de Franse fiscale praktijk berust, geen objectieve waarde worden toegekend.

Hetzelfde geldt voor het onderscheidingscriterium verband houdend met de smaak van de verschillende gedistilleerde dranken, ter bepaling van de eigenschappen van de onderhavige produkten voor de toepassing van de fiscale wetgeving. Hiermee wil niet zijn gezegd dat er geen echte smaakverschillen zouden bestaan tussen de verschillende alcoholhoudende produkten, maar wel dat dit criterium naar tijd en plaats te veel varieert om op zichzelf een voldoende betrouwbare onderscheidingsgrondslag op te leveren voor de omschrijving van fiscale categorieën die in de gehele Gemeenschap kunnen worden erkend. Hetzelfde geldt voor de drinkgewoonten, die eveneens per streek en zelfs per sociaal milieu verschillen, zodat zij geen onderscheidingscriteria opleveren die aan de doeleinden van artikel 95 beantwoorden.

Indelingen die op de smaak van de produkten en op de drinkgewoonten zijn gebaseerd, zijn des te moeilijker vast te stellen, omdat het hier gaat om produkten als whisky en jenever die op de meest verschillende manieren kunnen worden gedronken: puur, aangelengd of gemixt. Juist door deze flexibiliteit in het gebruik kunnen deze dranken worden geacht gelijksoortig te zijn met een bijzonder groot aantal andere alcoholhoudende dranken of met deze althans gedeeltelijk in een concurrentieverhouding te staan.

Na overweging van al deze factoren meent het Hof zich ter oplossing van het onderhavige geschil niet te moeten uitspreken over de vraag of de betrokken gedistilleerde dranken al dan niet, gedeeltelijk of geheel, gelijksoortige produkten zijn in de zin van artikel 95, eerste alinea, wanneer in redelijkheid niet kan worden betwist dat zij althans gedeeltelijk concurreren met de nationale produkten waarop het beroep betrekking heeft, en niet kan worden ontkend dat de Franse belastingregeling een beschermend karakter heeft in de zin van artikel 95, tweede alinea.

Zoals immers hiervóór is opgemerkt, hebben de gedistilleerde dranken uit graan, met inbegrip van jenever, als distillatieprodukten voldoende eigenschappen gemeen met de andere gedistilleerde dranken om de verbruiker althans in sommige omstandigheden een alternatief te bieden. Wegens hun eigenschappen kunnen gedistilleerde dranken uit graan alsmede jenever in de meest uiteenlopende omstandigheden worden gedronken en tegelijkertijd concurreren met de dranken die in de Franse belastingpraktijk als „aperitieven” en „digestieven” worden aangemerkt, terwijl zij daarenboven zijn te gebruiken in omstandigheden waarvoor de twee genoemde groepen zich niet lenen.

Bij deze concurrentie- en substitutieverhouding tussen de betrokken dranken treedt het protectionistische karakter van de door de Commissie gewraakte belastingregeling duidelijk aan de dag. Deze regeling onderscheidt zich immers hierdoor, dat een wezenlijk deel van de nationale produktie, te weten de gedistilleerde dranken uit wijn en vruchtenbrandewijnen, in de gunstigste belastingcategorie zijn ingedeeld, terwijl op tenminste twee soorten produkten die nagenoeg geheel uit andere Lid-Staten worden geïmporteerd, een zwaardere belasting — produktiebelasting genaamd — drukt. De omstandigheid dat een ander nationaal produkt — anijslikeur — op dezelfde wijze wordt benadeeld, ontneemt de regeling niet haar beschermend karakter voor wat de fiscale behandeling van de gedistilleerde dranken uit wijn en de vruchtenbrandewijnen betreft, en doet niet af aan het feit dat deze dranken tenminste gedeeltelijk in concurrentie staan met de geïmporteerde produkten in geding. De omstandigheid dat het marktaandeel van whisky ondanks de fiscale benadeling kon groeien, bewijst niet dat de beschermende werking ontbreekt.

Concluderend moet mitsdien worden vastgesteld dat, voor wat de belasting op jenever en andere door distillatie van graan verkregen dranken enerzijds en op gedistilleerde dranken uit wijn en vruchtenbrandewijnen anderzijds betreft, de in de Franse Republiek krachtens de bepalingen van de Code général des impôts toegepaste belastingregeling onverenigbaar is met de vereisten van artikel 95 EEG-Verdrag.

Ingevolge artikel 69, paragraaf 2, van het Reglement voor de procesvoering

moet de in het ongelijk gestelde partij in de kosten worden verwezen. Aangezien verweerster in het ongelijk is gesteld, dient zij in kosten te worden verwezen.