De maatregelen tegen de extreme energie- en brandstofprijzen De explosieve stijging

Wouter Vermeersch: Mevrouw de voorzitster, mijnheer de minister, tanken kost ondertussen meer dan 2 euro per liter. Minder dan 1 euro daarvan betreft de prijs voor diesel en benzine zelf. Meer dan 1 euro verdwijnt vandaag in de staatskas. In oktober beloofde u hier in antwoord op een vraag van het Vlaams Belang om het omgekeerde cliquetsysteem in te voeren. Van dat voorstel is tot nog toe helemaal niets in huis gekomen.

Hetzelfde geldt trouwens voor de gasfactuur. De gasprijzen bereiken vandaag recordniveaus. Na een wetsvoorstel van het Vlaams Belang hebt u in januari in de VTM-studio's beloofd aan alle Vlamingen dat u de btw op gas zou verlagen. Van dat voorstel is opnieuw helemaal niets gekomen.

Waarop wacht u nog? Minister Van der Straeten en de eerste minister willen alles op één hoop gooien. Zij willen verschillende dossiers koppelen: de kerncentrales, het sociaal tarief, de energietransitie, samen met de energiefactuur en de prijs aan de pomp. Op deze manier zal het natuurlijk nog vele kostbare dagen en weken duren. Dat is natuurlijk bijzonder cynisch voor de mensen die hun facturen ontvangen en die moeten afrekenen aan de pomp.

Het perverse is vandaag dat hoe langer deze regering wacht, hoe groter de inkomsten zijn. Er is vandaag één winnaar, namelijk de staatskas. Als de prijzen van diesel, benzine, gas en stookolie stijgen, stijgen natuurlijk ook de inkomsten voor de staatskas.

Mijnheer de minister, dat is onhoudbaar. Voor vele mensen zijn de facturen vandaag compleet onbetaalbaar geworden. Het is nu tijd om in te grijpen.

Catherine Fonck: Voor tal van gezinnen, zelfstandigen en bedrijven worden de facturen onbetaalbaar. Er zouden nog meer prijsstijgingen aankomen, meer bepaald voor levensmiddelen, en de verwarmingsrekening zou op jaarbasis 5.000 euro hoger uitvallen. Dat is voor een deel te verklaren door het conflict in Oekraïne, maar de prijsstijgingen in België zijn dubbel zo hoog als het Europese gemiddelde.

Al wekenlang doen de regeringspartijen aankondigingen en beloften: de btw-verlaging voor gas, de invoering van het omgekeerde cliquetsysteem, een blokkering van de prijzen, een vermindering van 30 euro op de prijs van een volle tank. Veel geblaat, maar weinig wol, terwijl een aantal van die maatregelen al in november geopperd werden.

Welke maatregelen zal de regering nemen? Wat zijn de doelstellingen qua prijsverlagingen?

Kris Verduyckt: Mevrouw de voorzitster, mijnheer en mevrouw de minister, de prijzen zijn hallucinant. De dieselprijs ligt momenteel een stuk boven de 2 euro, de gasprijzen zijn vandaag tot twintig keer hoger dan een jaar geleden. De mensen kunnen hun energiefactuur nog amper betalen. De energiecrisis laat vandaag geen enkel gezin in dit land onberoerd. Die crisis is echter niet nieuw. De oorlog in Oekraïne heeft de situatie ongetwijfeld verergerd, maar al maanden vraag ik hier aandacht voor gezinnen met een slecht geïsoleerd huis, voor gezinnen met een laag inkomen, voor gezinnen die vandaag plots met heel hoge voorschotfacturen voor energie worden geconfronteerd en die het moeilijk hebben.

Het standpunt van Vooruit is daarin de afgelopen jaren heel klaar geweest.

De btw op gas en elektriciteit moet op 6 % worden gebracht, niet voor even, maar voor altijd. Elektriciteit of energie is namelijk een basisproduct. Dat mag duidelijk zijn. De situatie is vandaag ook heel ernstig.

Ik hoorde de eerste minister daarnet verklaren dat de vrije energiemarkt vandaag niet meer functioneert. Dat moet hij als liberaal vaststellen en hij pleit dan ook voor een bevriezing van de gasprijzen op Europees niveau. Dat pleidooi kunnen wij steunen, want het is niet normaal dat bedrijven en gezinnen op dit ogenblik afzien, terwijl het Internationaal Energieagentschap heeft berekend dat de energiesector met 200 miljard euro overwinsten gaat lopen.

Ik wil focussen op wat er in ons land moet gebeuren. Ik hoor vandaag bijna alle partijen uit de meerderheid zeggen dat er iets moet gebeuren met de btw. Welnu, laten wij daarvan werk maken, dat niet langer uitstellen.

Mijn enige vraag aan u beiden luidt dan ook of u de mensen kunt garanderen dat er op korte termijn een akkoord komt. Waarom nog wachten?

Steven Matheï: Mevrouw de minister, mijnheer de minister, meer dan 2 euro voor 1 liter diesel. De prijzen aan de pomp zijn praktisch onbetaalbaar momenteel. Mensen die met de wagen moeten gaan werken, vrijwilligers die rondrijden voor een vereniging of ouders die hun kinderen met de wagen afzetten aan de crèche of de school, zijn stuk voor stuk hard getroffen. De prijzen aan de pomp zijn een regelrechte aanslag op de portemonnee van de gewone mensen.

Wij kunnen gewoon niet aan de zijlijn blijven toekijken. Er moet absoluut iets gebeuren. Daarom heeft CD&V al ruim vier en een halve maand geleden een alternatief op tafel gelegd: het omgekeerde cliquetsysteem, dat de accijnzen verlaagt en tegelijkertijd de prijzen aan de pomp doet dalen. Een alternatief hiervoor is een algemene accijnsverlaging tot het Europese minimum, maar op zich maakt het niet veel uit welke methode men gebruikt. Het is vooral belangrijk dat de mensen wezenlijk in hun portemonnee het verschil voelen, want het water staat hun aan de lippen.

In dat opzicht is het fijn vast te stellen dat meer en meer partijen in het halfrond die voorstellen genegen zijn. Sommige partijen zijn eerder diesels die traag op gang komen over dit thema, maar nu moeten er knopen worden doorgehakt

Mevrouw de minister, mijnheer de minister, de voorstellen liggen op tafel. Zij kunnen snel worden ingevoerd. Het water staat de mensen aan de lippen. Voor sommige mensen is het pompen of verzuipen, vandaar mijn concrete vraag: wat zal de regering doen aan de prijzen aan de pomp?

Bert Wollants: Mijnheer de minister, mevrouw de minister, elke dag zien we de energieprijzen verder stijgen, zowel voor gas als voor elektriciteit, stookolie of brandstof. Dat zorgt voor een grote druk op ons maatschappelijk en economisch weefsel. Mensen kunnen dat niet blijven betalen. De regering heeft er in het kader van de hoge energieprijzen heel lang over gedaan om te reageren op de eerste prijzengolf. Is het die besluiteloosheid die opnieuw dit land zal regeren? Is het dat wat we moeten verwachten? Er moet snel aan de slag worden gegaan om ervoor te zorgen dat er oplossingen komen, want mensen kunnen dit niet langer betalen.

Mijn fractie heeft meerdere voorstellen ingediend om de mensen bij te staan, om ervoor te zorgen dat er op korte termijn iets verandert. Het kan bijvoorbeeld gaan om een directe lastenverlaging van 500 euro of om een stevige daling van de accijnzen op brandstof, zodat we daarmee verder kunnen. Wat hoor ik echter van de regering? Ik hoor ideeën, ik hoor verklaringen, de blabla hangt in de lucht. Waar blijft het resultaat? Wat zult u effectief doen? Dit is een zeer dringende aangelegenheid. Op welke manier gaan we hiermee verder? Wat gaat u doen? Nog veel belangrijker, wanneer mogen we eindelijk van deze regering de actie verwachten die men in de straat wil, die men aan de pomp wil en die men thuis wil op het moment waarop de energiefactuur in de bus valt?

Ahmed Laaouej: De mensen moeten kiezen tussen voedsel, verwarming of zorg en kunnen die situatie niet meer aan. Ik vraag u om actie te ondernemen. De vermindering op de factuur, de uitbreiding van het sociaal tarief of de tijdelijke daling van de btw volstaan niet. Het is nu tijd om de taksen op energie, op gas en op stookolie verlagen. Tevens moet het tarief worden aangepast voor de zelfstandigen, die in de armoede dreigen terecht te komen. Wat zult u ondernemen?

Christian Leysen: Mevrouw de voorzitster, mijnheer de minister, de prijzen maken inderdaad bokkensprongen. Men kan daarover klagen, maar nog beter is het om aan duurzame oplossingen te werken. De regering heeft al twee pakketten goedgekeurd en werkt nu aan een bijkomende accijnshervorming voor elektriciteit en gas, met minder btw en meer accijnzen, zo vermijden we overwinsten voor de overheid. Voor elektriciteit mag dat permanent zijn, voor gas is dat minder evident als we effectief weg willen van fossiele energiebronnen.

Onze partij heeft ook een noodplan voorgesteld omdat wij geloven dat we vooral structureel moeten werken om te zorgen voor minder energieverbruik en minder ander verbruik door te kiezen voor zuinigheid, isolatie en alternatieve energiebronnen. Daarin speelt de medewerking van de regio's een heel belangrijke rol en zij moeten daarin het voortouw nemen.

Wat betreft de energiemarkt, onze communistische vrienden wilden ons een les geven in marktmanipulatie. Poetin heeft sinds midden vorig jaar de gasreserves in Duitsland langzaam laten leeglopen. Als liberalen geloven wij in een gezonde markt van vraag en aanbod, maar als die markt niet kan functioneren door manipulatie of uitzonderlijke omstandigheden, dan moeten wij durven nadenken. Zoals de premier heeft gezegd, moeten we in deze omstandigheden nadenken over een tijdelijk prijsplafond en over het marktmechanisme pay-as-clear voor de elektriciteitsprijzen. Ik heb begrepen dat dit op Europees niveau gebeurt.

Mevrouw de minister, wat vindt u van een prijsplafond? Is dat wenselijk of realistisch? (…)

Minister Vincent Van Peteghem: Collega's, dank u voor uw vragen. Ik ondersteun de bezorgdheden die u allen hebt uitgesproken. De stijgende prijzen aan de pomp en de historisch hoge prijzen van gas en elektriciteit maken het voor onze mensen vandaag onhoudbaar. Ik klop al vele maanden op die nagel. In november waren die prijzen onrustwekkend, vandaag zijn de prijzen onhoudbaar en als we nog lang wachten, worden ze onbetaalbaar.

We kunnen niet niets doen. De voorstellen liggen op tafel. Er ligt een voorstel op tafel voor de verlaging van accijnzen voor diesel en benzine tot het door Europa toegelaten minimum. Het voorstel tot hervorming van de energiefactuur ligt op de tafel.

We kunnen niet niets doen. De voorstellen liggen op tafel. Er ligt een voorstel op tafel voor de verlaging van accijnzen voor diesel en benzine tot het door Europa toegelaten minimum. Het voorstel tot hervorming van de energiefactuur ligt op de tafel. De verlaging van de btw naar 6 % voor gas en elektriciteit ligt op tafel. We kunnen en moeten daarover zo snel mogelijk een beslissing nemen.

De stijgende prijzen voor energie, benzine en diesel zijn een aanslag op het budget van onze gezinnen. Vergeet niet dat de prijzen en de stijgingen voor benzine en diesel niet opgenomen zijn in de spilindex en dus niet gecompenseerd worden door de automatische indexering. De klok tikt. Mensen kunnen hun tankbeurten niet uitstellen. Ze hebben hun auto nodig om de kinderen naar school te brengen of om naar het werk te gaan. Het KB ligt klaar. We moeten enkel nog beslissen.

Voor mij is het duidelijk, collega's, dat er hier in het Parlement veel steun is vanuit de meerderheid en de oppositie om iets te doen. Ik verwacht van de regering rond de tafel dezelfde steun. Ik zal blijven vechten om iets te doen aan de prijzen. Elke dag opnieuw zal ik blijven vechten tot wanneer er iets beslist is. Dat is nodig voor onze gezinnen en voor alle mensen die problemen hebben om dat allemaal te betalen.

Minister Tinne Van der Straeten: Mevrouw de voorzitster, dames en heren volksvertegenwoordigers, het eerste debat ging over de oorlog in Oekraïne en over de vluchtelingen die naar alle landen in Europa komen en ook naar ons land. Ik heb hier in het Parlement en binnen de regering een grote solidariteit gehoord.

Het tweede debat gaat over de impact van de oorlog op onze energiefactuur, de hoge prijs die we betalen door onze structurele afhankelijkheid van fossiele energie en de vraag van u allen om daar op korte termijn snel op in te grijpen. Ik verwelkom alle voorstellen die gedaan zijn. Ik verwelkom alle vragen om direct tot actie over te gaan. Ook in dit debat over de energiefactuur is er een zeer grote solidariteit met de mensen die hun factuur niet kunnen betalen, met bedrijven die hun facturen niet kunnen betalen, met de industrie die misschien productieprocessen moet stilleggen.

Voor een groot prijzenoffensief moet er een totaalpakket aan maatregelen komen. Alle mogelijke voorstellen worden besproken en zijn intussen rijp voor een beslissing.

Wij hebben niet gewacht tot de inval in Oekraïne om maatregelen te nemen en wij zullen ook geen dag te lang wachten om onmiddellijk in te grijpen op de factuur. Als het gaat over de betaalbaarheid, spreek ik over kortetermijnmaatregelen. De voorstellen zijn genoemd. Het gaat over een btw-verlaging op elektriciteit en gas en over het sociaal tarief.

Minister Lalieux en ik hebben vanmorgen gesproken met zeventien armoedeorganisaties over hun ervaringen en vragen. Zij vragen ons om een perspectief op de langere termijn en om een structurele inbedding van de maatregelen. Zij vragen echter ook om nu te worden geholpen op een structurele manier, door structureel de factuur te verlagen, om ervoor te zorgen dat men mee kan aansluiten in de energietransitie.

Werken aan onze afhankelijkheid wil immers zeggen inzetten op groene energie, op wind en zon, waardoor wij niet meer afhankelijk zijn van regimes in het buitenland, waardoor wij niet meer afhankelijk zijn van Rusland. Die groene energie kunnen wij hier op de Noordzee maken. Die zaken kunnen wij op korte termijn beslissen en kunnen onmiddellijk een effect hebben. Alleen door structureel in te zetten op een vergroening en een versnelling van de transitie, zullen wij ook structureel werk maken van lagere facturen. Dat is onze opdracht.

Dat is de opdracht die minister Van Peteghem en ikzelf, met de voltallige regering, op ons nemen. Wij moeten met een globaal pakket komen over de betaalbaarheid van de facturen en over een versnelling van de energietransitie zodat wij weerbaar zijn, als land en als economie. Zo zorgen wij op korte en lange termijn voor betaalbare facturen.

Wouter Vermeersch: Beste ministers, ik vraag mij eerlijk gezegd af in welke wereld u leeft. Bij uw regering ontbreekt elke vorm van hoogdringendheid. De prijzen bereiken vandaag waanzinnige niveaus. Een tankbeurt kost 30 tot 40 euro meer. De gas- en stookoliefactuur stijgt met vele duizenden euro.

Als de afrekening volgt, of de voorschotten worden herberekend, zal dit bij elk gezin zijn sporen nalaten, niet enkel meer bij kwetsbare mensen, maar ook bij alleenstaanden, bij hardwerkende tweeverdieners. Ook zij zullen in de problemen komen.

De voorstellen, mijnheer de minister, liggen inderdaad op tafel. Er is daarvoor een ruime meerderheid in dit Parlement. Maar uw paarsgroene regering slaagt er niet meer in snel te beslissen. Stop dus met wegkijken!

Stop met de staatskas te vullen met inkomsten op de kap van mensen die hun facturen niet kunnen betalen. In crisistijden moeten knopen worden doorgehakt, niet over een maand, niet over een week, niet morgen, maar nu, onmiddellijk.

Catherine Fonck: Het koninklijk besluit is klaar maar wordt geblokkeerd. Bent u zich bewust van de kloof tussen wat u zegt en het dagelijkse leven van de burgers, zelfstandigen en ondernemingen? Men kan zich afvragen of elke partij van de vivaldicoalitie niet op zoek is naar eigen glorie in plaats van samen te beslissen over ambitieuze maatregelen in het uitsluitend belang van de burgers.

Kris Verduyckt: Mijnheer de minister, mevrouw de minister, ik heb naar u geluisterd en de beslissingen liggen blijkbaar klaar. Ik heb vooral ook geluisterd naar alle collega's die hier het woord hebben genomen. Op de N-VA na heeft iedereen hier voor een verlaging van de btw gepleit. Er is dus steun. Ik ga hier dan ook heel weinig woorden aan vuilmaken. Geen woorden maar daden, neem een beslissing over deze dossiers binnen de regering.

Steven Matheï: Beste ministers, ik dank u voor het antwoord. De moed zakt de mensen in de schoenen als ze aan de pomp staan. CD&V blijft pleiten voor de oplossing die op tafel ligt. Ze is becijferd en klaar. Zoals de vicepremier terecht zei, moet de beslissing nu genomen worden. Wij hebben er alle vertrouwen in dat u daarvoor zal pleiten. Ik wend mij tot de hele regering. Waar wacht u op? Neem die beslissing nu.

Bert Wollants: Geachte ministers, ik dank u voor het antwoord. Mevrouw Van der Straeten, het is duidelijk dat u de bocht hebt gemaakt. Het is een mooie bocht, een pracht van een bocht, maar u hebt hem wel gemaakt.

Minister Van Peteghem, u bent heel boos. Ik ben ook boos. Eigenlijk hebt u zowat herhaald wat ik heb gezegd. Wees dan ook boos waar dat nodig is, namelijk morgen aan de tafel in het kernkabinet. Wees daar even boos als u hier in het Parlement was. Als u dat wil, zal ik samen met u boos zijn in het kernkabinet, om ervoor te zorgen dat er eindelijk een beslissing wordt genomen, zodat u hier niet boos hoeft te zijn op iedereen die zegt dat u niet beslist.

Bert Wollants : Mijnheer Calvo, ik stel voor dat u de heer Van Peteghem steunt zodat er daadwerkelijk een beslissing wordt genomen. Dan kan ook u de bocht maken.

Ahmed Laaouej: Sommigen willen debatteren over de crisis van de vrijemarkteconomie en het gebruik van de auto, maar het is nu dringend noodzakelijk om iets te doen voor de mensen die niet langer een volle tank kunnen betalen om naar hun werk te gaan. U kunt door middel van koninklijke besluiten de belasting op brandstof verlagen. U bent nu aan zet!

Christian Leysen: Heren ministers, mevrouw de minister, beste collega's, wij kunnen geen energiebeleid voeren op basis van lichtzinnigheid of emoties. Energieonafhankelijkheid, klimaatneutraliteit en betaalbaarheid moeten wij combineren en dat vereist een krachtige opbouw van hernieuwbare energie, een doordachte, maar gefaseerde afbouw van klassieke energiebronnen, waarbij wij vandaag meer nog dan gisteren de tussenstap via gascentrales maximaal moeten beperken. Tot slot herhaal ik mijn pleidooi om over extra maatregelen voor de begroting op lange termijn na te denken. Uiteindelijk komt de rekening immers bij de burger, die van vandaag of van morgen. Investeer in structurele maatregelen en pas ze in in een betaalbare energietransitie.