---
title: "Décision anticipée 2016.728 · Exonération"
description: "Exonération, Chirurgie transgenre en raison de la dysphorie de genre. Décision anticipée belge n° 2016.728 du 8 novembre 2016."
url: "https://juriel.be/fr/rulings/2016-728-exoneration-chirurgie-transgenre-raison-dysphorie-e80c"
lang: "fr"
---

Texte en néerlandais

# Exonération · TVA - Exonération - Chirurgie transgenre en raison de la dysphorie de genre - Portée de l’exemption de TVA en matière médicale pour les interventions et traitements à vocation esthétique effectués par des médecins - Article 44, § 1, 1° du Code TVA

**Numéro**

2016.728

**Date**

8 novembre 2016

## Sur le document

**Collection**

Décisions anticipées

**Langue du texte**

néerlandais

**Version française**

non publiée par le SPF

Le texte de ce document est en néerlandais. Le SPF n'en publie pas de version française.

## Texte

101 paragraphes

Fiche du SPF Finances

Décision anticipée n° 2016.728 dd. 08.11.2016

*TVA* · *Exonération* · *Chirurgie transgenre en raison de la dysphorie de genre* · *Portée de l’exemption de TVA en matière médicale pour les interventions et traitements à vocation esthétique effectués par des médecins* · [*Article 44, § 1, 1° du Code TVA*](https://juriel.be/fr/codes/tva/article-44)

## Résumé

Une société civile sous la forme d’une société en nom collectif (désignée ci-après « SC slf SNC ») Dr. X - Dr. Y est spécialisée dans la chirurgie de réassignation sexuelle à la suite de dysphorie de genre.

Les interventions chirurgicales en question sont pratiquées par Dr. X et ont exclusivement lieu dans une clinique privée exploitée par Dr. X en Belgique.

Dr. Y assiste Dr. X lors des consultations et lors de l'organisation de la pratique médicale.

Les interventions chirurgicales de chirurgie de réassignation sexuelle que Dr. X pratique et que le patient paie à la SC slf SNC Dr. X - Dr. Y, relèvent de la notion de « soins médicaux » et des interventions et traitements esthétiques présentant un but thérapeutique ou reconstructeur à la suite d’une maladie, d’une blessure ou d’un handicap physique congénital sont des exceptions (Décision n° E.T.127.740 dd. 22.03.2016, point n°10) et sont donc exemptés de la TVA sur la base de l’[article 44, § 1er, 1° du Code de la TVA](https://juriel.be/fr/codes/tva/article-44).

En tenant compte des éléments concrets propres à l’affaire et du contexte de la chirurgie de réassignation sexuelle à la suite de troubles de l'identité de genre, des liftings pratiqués par Dr. X peuvent être considérés en âme et conscience comme une intervention chirurgicale qui n’a pas pour objectif exclusif l’embellissement de l’apparence dans le chef du patient (le cas échéant, il serait par ailleurs plausible que Dr. X remédie à un désagrément fonctionnel du patient), et ces liftings pratiqués par Dr. X que le patient paie à la SC slf SNC Dr. X - Dr. Y, sont exemptés de la TVA sur la base de l’[article 44, § 1er, 1° du Code de la TVA](https://juriel.be/fr/codes/tva/article-44).

En tenant compte des éléments concrets propres à l’affaire et du contexte de la chirurgie de réassignation sexuelle à la suite de dysphorie de genre, l’épilation définitive au laser ou à l'électrolyse ne relève pas de l’application du point n°10 et du point n°12 de la décision n° E.T.127.740 du 22.03.2016 et elle ne bénéficie pas de l’exemption médicale de la TVA sur la base de l’[article 44, § 1er, 1° du Code de la TVA](https://juriel.be/fr/codes/tva/article-44), si celle-ci a été effectuée par un médecin.

Une obligation de motivation de la part de Dr. X est nécessaire en vue de l’application de l’exemption médicale dans les cas susmentionnés sur la base de l’[article 44, § 1er, 1° du Code de la TVA](https://juriel.be/fr/codes/tva/article-44).

Dans les circonstances de fait données, les consultations organisées par Dr. X et Dr. Y moyennant un remboursement, sont exemptées de la TVA sur la base de l’[article 44, § 1er, 1° du Code de la TVA](https://juriel.be/fr/codes/tva/article-44).

***La décision est publiée uniquement dans la langue dans laquelle la demande a été introduite***

## Samenvatting

Een burgerlijke vennootschap onder de vorm van een vennootschap onder firma (hierna aangeduid als “BVV ovv VOF”) Dr. X - Dr. Y is gespecialiseerd in transgenderchirurgie als gevolg van genderdysforie.

De betreffende operatieve ingrepen worden uitgevoerd door Dr. X en vinden uitsluitend plaats in een door Dr. X uitgebate privékliniek in België.

Dr. Y assisteert Dr. Y bij de consultaties en bij de organisatie van de medische praktijk.

De operatieve ingrepen van transgenderchirurgie die Dr. X uitvoert en met de patiënt worden afgerekend door BV ovv VOF Dr. X - Dr. Y, vallen onder het begrip “medische verzorging” en maken ingrepen en behandelingen uit met therapeutisch of reconstructief doel ingevolge ziekte, letsel of aangeboren afwijking (Beslissing nr. E.T. 127.740 van 22.03.2016, randnr. 10) en zijn dus vrijgesteld van btw op grond van [artikel 44, § 1, 1°, van het Btw-Wetboek](https://juriel.be/fr/codes/tva/article-44).

Rekening houdend met de concrete elementen eigen aan de zaak en de context van transgenderchirurgie als gevolg van genderdysforie, kunnen ook facelifts door Dr. X in eer en geweten beoordeeld worden als een ingreep die niet louter een verfraaiingsdoel dient voor de patiënt (desgevallend zou wellicht overigens ook aannemelijk kunnen worden gemaakt dat Dr. X een functioneel ongemak voor de patiënt verhelpt) en zijn deze facelifts uitgevoerd door Dr. X en met de patiënt afgerekend door BV ovv VOF Dr. X - Dr. Y, vrijgesteld van btw op grond van [artikel 44, § 1, 1°, van het Btw-Wetboek](https://juriel.be/fr/codes/tva/article-44).

Rekening houdend met de concrete elementen eigen aan de zaak en de context van transgenderchirurgie als gevolg van genderdysforie, valt permanente ontharing door middel van laser en elektrolyse niet onder de toepassing van randnummer 10 en evenmin onder de toepassing van randnummer 12 van de beslissing nr. E.T. 127.740 van 22.03.2016 en geniet zij de medische vrijstelling van btw op grond van [artikel 44, § 1, 1°, van het Btw-Wetboek](https://juriel.be/fr/codes/tva/article-44), indien deze wordt verricht door een arts.

Aan de toepassing in de hiervoor bedoelde gevallen van de medische vrijstelling op grond van [artikel 44, § 1, 1°, van het Btw-Wetboek](https://juriel.be/fr/codes/tva/article-44) is voor Dr. X een motiveringsplicht verbonden.

In de gegeven feitelijke omstandigheden zijn ook de door Dr. X en Dr. Y tegen vergoeding georganiseerde consultaties vrijgesteld van btw op grond van [artikel 44, § 1, 1°, van het Btw-Wetboek](https://juriel.be/fr/codes/tva/article-44).

## I. Voorwerp van de aanvraag

1\. Deze aanvraag om een voorafgaande beslissing strekt ertoe zekerheid te verkrijgen dat de operatieve ingrepen die worden uitgevoerd door Dr. X en die worden afgerekend met de patiënt door de BV ovv VOF Dr. X - Dr. Y, vrijgesteld zijn van btw op grond van [artikel 44, § 1, 1°, van het Btw-Wetboek](https://juriel.be/fr/codes/tva/article-44).

2\. De aanvrager verwijst daarbij in het bijzonder naar [artikel 44, § 1, 1°, tweede lid, van het Btw-Wetboek](https://juriel.be/fr/codes/tva/article-44) en naar randnummer 10 van de beslissing nr. E.T. 127.740 van 22.03.2016, waarin wordt gesteld dat de medische vrijstelling op grond van [artikel 44, § 1, 1°, van het Btw-Wetboek](https://juriel.be/fr/codes/tva/article-44) van toepassing is op door artsen verrichte esthetische (chirurgische) ingrepen en esthetische (niet-chirurgische) behandelingen met therapeutisch of reconstructief doel ingevolge ziekte, letsel of aangeboren afwijking en die niet in aanmerking komen voor verzekeringstegemoetkoming (terugbetaling) overeenkomstig de RIZIV-nomenclatuur van de geneeskundige verstrekkingen inzake verplichte ziekte- en invaliditeitsverzekering (eigen onderlijning door de aanvrager).

3\. Deze aanvraag om een voorafgaande beslissing strekt er ook toe zekerheid te verkrijgen dat de consultaties die tegen vergoeding worden georganiseerd door Dr. X en Dr. Y en die worden afgerekend met de patiënt door voornoemde BV, vrijgesteld zijn van btw op grond van [artikel 44, § 1, 1°, van het Btw-Wetboek](https://juriel.be/fr/codes/tva/article-44).

## II. Beslissing

Uit het door de DVB verrichte onderzoek blijkt wat volgt.

### II.A. Basispremisse

4\. Uit de rechtspraak van het Hof van Justitie van de Europese Unie volgt dat de medische vrijstelling van btw slechts toepassing vindt indien gezamenlijk voldaan is aan de volgende twee voorwaarden, te weten:

i. het moet gaan om diensten op het vlak van medische verzorging van de mens;

ii. die diensten moeten worden verstrekt door medische of paramedische beroepsbeoefenaars (H.v.J. 10.09.2002, Ambulanter Pflegedienste Kügler, [C-141/00](https://juriel.be/fr/jurisprudence-union/c-141-00-arret)*;* H.v.J. 27.04.2006, Solleveld en van den Hout-van Eijnsbergen, [C-443/04](https://juriel.be/fr/jurisprudence-union/c-443-04-arret) en [C-444/04](https://juriel.be/fr/jurisprudence-union/c-443-04-arret))*.*

5\. De medische vrijstelling hangt niet af van de rechtsvorm van de belastingplichtige die de bedoelde medische diensten verricht (H.v.J. 10.09.2002, Ambulanter Pflegedienste Kügler, [C-141/00](https://juriel.be/fr/jurisprudence-union/c-141-00-arret); Beslissing nr. E.T. 63.571 van 06.07.1988, *Btw-Revue*, nr. 83, 469).

6\. Het begrip “medische verzorging van de mens” is een unierechtelijk begrip dat conform het door de btw-richtlijn 2006/112/EG nagestreefde doel moet worden uitgelegd.

7\. Enkel de handelingen die tot doel hebben de diagnose, de behandeling, verzorging en, voor zoveel mogelijk genezing van ziekten, letsels, aangeboren afwijkingen of andere gezondheidsproblemen, alsook de bescherming, het behoud of herstel van de gezondheid van personen, zijn vrijgesteld van btw (H.v.J. 14.09.2000, D. en W. (Rosenmayr), [C-384/98](https://juriel.be/fr/jurisprudence-union/c-384-98-arret); zie onder meer in dezelfde zin: H.v.J. 10.09.2002, Ambulanter Pflegedienst Kügler, [C-141/00](https://juriel.be/fr/jurisprudence-union/c-141-00-arret), r.o. 38; H.v.J. 20.11.2003, Margarete Unterpertinger, [C-212/01](https://juriel.be/fr/jurisprudence-union/c-212-01-arret), r.o. 40 en 41; H.v.J. 20.11.2003, Peter d’Ambrumenil en Dispute Resolution Services, [C-307/01](https://juriel.be/fr/jurisprudence-union/c-307-01-arret), r.o. 57, 58 en 59; H.v.J. 21.03.2013, PFC Clinic, [C-91/12](https://juriel.be/fr/jurisprudence-union/c-91-12-arret)).

8\. Het doel waarmee de medische of paramedische beroepsbeoefenaars hun diensten verrichten, is dus determinerend om te bepalen of deze vrijgesteld zijn of niet (H.v.J. 11.01.2001, Commissie t. Frankrijk, [C-76/99](https://juriel.be/fr/jurisprudence-union/c-76-99-arret); Concl. Adv.-Gen. C. Stix-Hackl van 30.01.2003, [C-212/01](https://juriel.be/fr/jurisprudence-union/c-212-01-arret) en [C-307/01](https://juriel.be/fr/jurisprudence-union/c-307-01-arret), Margarete Unterpertinger en Peter d’Ambrumenil en Dispute Resolution Services). Enkel indien handelingen worden gesteld met een therapeutisch doel kunnen zij een medische vrijstelling van btw genieten.

9\. Om te beoordelen of een prestatie verricht door een medische of paramedische beroepsbeoefenaar, wordt gesteld met een therapeutisch doel dan wel met een ander doel, dient de context waarin de medische dienst wordt verricht in rekening te worden gebracht. Daarbij is de subjectieve opvatting van de patiënt niet noodzakelijk doorslaggevend. Wanneer een medische ingreep zowel voor therapeutische als voor andere dan therapeutische doeleinden kan worden gesteld, gaat de beoordeling van het precieze doel waarmee de handeling wordt gesteld, uit van medische vaststellingen door daartoe gekwalificeerd personeel (H.v.J. 21.03.2013, PFC Clinic, [C-91/12](https://juriel.be/fr/jurisprudence-union/c-91-12-arret); zie ook: H.v.J. 01.12.2005, Diagnostiko & Therpeftiko Kentro Athinon-Ygeia, [C-394/04](https://juriel.be/fr/jurisprudence-union/c-394-04-arret) en [C-395/04](https://juriel.be/fr/jurisprudence-union/c-394-04-arret)).

Op basis van de hiervoor toegelichte principes heeft het Hof van Justitie van de Europese Unie geoordeeld dat plastische, reconstructieve (reparatieve) chirurgische ingrepen en plastische, reconstructieve (reparatieve) niet-chirurgische behandelingen die tot doel hebben de behandeling of verzorging van personen die als gevolg van ziekte, letsel of aangeboren afwijking een dergelijke ingreep moeten ondergaan, als “diensten inzake medische verzorging van de mens met een therapeutisch doel” beschouwd kunnen worden.

10\. Esthetische chirurgische ingrepen en esthetische niet-chirurgische behandelingen die louter cosmetisch van aard zijn, worden daarentegen niet met een therapeutisch doel verricht en kunnen volgens het Hof de medische vrijstelling niet genieten (H.v.J. 21.03.2013, PFC Clinic, [C-91/12](https://juriel.be/fr/jurisprudence-union/c-91-12-arret)).

11\. Naar de mening van het Hof behoort esthetische (cosmetische) chirurgie in principe tot de medische verzorging van de mens. Als voorwaarde geldt wel dat het voornaamste doel van de behandeling de bescherming, met inbegrip van instandhouding of herstel, van de gezondheid van de mens is.

12\. Dat betekent dat louter esthetische (cosmetische) chirurgie dus alleen niet van btw kan vrijgesteld worden in gevallen waar zuiver esthetische (cosmetische) ingrepen die alleen uit de wens van de patiënt voortvloeien, uitsluitend tot doel hebben het uiterlijk van de patiënt te verfraaien. Het is de behandelende arts die beoordeelt en bepaalt of er al dan niet sprake is van een behandeling die uitsluitend een verfraaiingsdoel dient (H.v.J. 21.02.2013, Mesto Zamberk, [C-18/12](https://juriel.be/fr/jurisprudence-union/c-18-12-arret)).

13\. Overeenkomstig [artikel 44, § 1, 1°, eerste lid, van het Btw-Wetboek](https://juriel.be/fr/codes/tva/article-44) geldt voor artsen dat de medische vrijstelling van btw wettelijk niet strikt wordt beperkt tot de door hen verrichte officieel erkende medische diensten die voorkomen in de RIZIV-nomenclatuur van de geneeskundige verstrekkingen inzake verplichte ziekte- en invaliditeitsverzekering ([artikel 44, § 1, 1°, van het Btw-Wetboek](https://juriel.be/fr/codes/tva/article-44)).

14\. [Artikel 44, § 1, 1°, eerste lid, van het Btw-Wetboek](https://juriel.be/fr/codes/tva/article-44) vertoont een duidelijk persoonsgebonden karakter. In deze wetsbepaling wordt prima facie niet verwezen naar het therapeutisch doel van de prestatie als determinerend element van de medische btw-vrijstelling. Deze wetsbepaling getuigt veeleer van een benadering die (meer) gebaseerd is op de hoedanigheid van de zorgverlener.

15\. De op artsen toepasselijke medische vrijstelling van btw is niet beperkt tot het verstrekken van medische zorg maar omvat vrijwel alle beroepsmatige verrichtingen die verband houden met de normale uitoefening van hun beroep van arts (*Btw-Handleiding*, tekstversie 01.02.2015, nr. 315 A.; *Btw-Commentaar*, nr. 151; zie bijvoorbeeld echter ook: Beslissing nr. E.T. 116.111 van 21.02.2011 inzake onderzoekswerk, met inbegrip van klinische proeven, dat door artsen tegen vergoeding wordt verricht voor derden, zoals farmaceutische bedrijven en farmaceutische onderzoeksbureaus, en dat niet valt onder het toepassingsgebied van de medische btw-vrijstelling).

16\. In afwijking van deze algemene regel voor artsen is krachtens [artikel 44, § 1, 1°, tweede lid, van het Btw-Wetboek](https://juriel.be/fr/codes/tva/article-44) de medische vrijstelling van btw echter niet van toepassing op ingrepen en behandelingen met een esthetisch karakter én als één van de volgende voorwaarden is vervuld:

a. deze ingrepen en behandelingen komen niet voor in de RIZIV-nomenclatuur van de geneeskundige verstrekkingen inzake verplichte ziekte- en invaliditeitsverzekering, of;

b. deze ingrepen en behandelingen komen wel voor in de RIZIV-nomenclatuur van de geneeskundige verstrekkingen inzake verplichte ziekte- en invaliditeitsverzekering maar beantwoorden niet aan de voorwaarden om in aanmerking te komen voor verzekeringstegemoetkoming (terugbetaling) overeenkomstig de reglementering betreffende de verplichte verzekering voor geneeskundige verzorging en uitkeringen (1).

*(1) Artikel 34, laatste lid van de wet van 14.07.1994 betreffende de verplichte verzekering voor geneeskundige verzorging en uitkeringen (VGU-wet, BS 27.08.1994): “De verzekering voor geneeskundige verzorging komt niet tussen in met een esthetisch doel verrichte prestaties, tenzij onder de door de Koning bepaalde voorwaarden, na advies van het Verzekeringscomité”.*

*Artikel 1, § 7, en artikel 14, c, van de Bijlage bij het Koninklijk Besluit van 14.09.1984 (aangepaste versie in werking getreden op 01.01.2012; RIZIV-nomenclatuur): “De ingrepen met een louter esthetisch doel worden niet gehonoreerd, behoudens in de gevallen welke zijn aanvaard in de revalidatie- en herscholingsprogramma’s bedoeld in artikel 19 van de wet van 09.08.1963 tot instelling en organisatie van een regeling voor verplichte ziekte- en invaliditeitsverzekering, teneinde de rechthebbende de mogelijkheid te bieden een betrekking te verkrijgen of te behouden”.*

17\. De uitsluiting van de medische vrijstelling van btw voor artsen geldt dus enkel voor esthetische ingrepen en behandelingen die uitsluitend de verfraaiing van het uiterlijk van de patiënt tot doel hebben (zie ook Memorie van Toelichting bij de Wet van 26.12.2015 houdende maatregelen inzake versterking van jobcreatie en koopkracht, *BS* 30.12.2015, 2 e editie, 40).

### II.B. Administratieve praktijk: niet van btw vrijgestelde ingrepen en behandelingen met een esthetisch karakter verricht door artsen

18\. Onder ingrepen en behandelingen met een esthetisch karakter worden begrepen ingrepen en behandelingen zonder enig therapeutisch of reconstructief doel, waarbij vooral beoogd wordt het lichaamsuiterlijk van een patiënt om esthetische redenen te veranderen. (2)

*(2) Artikel 2 van de Wet van 23.05.2013, zoals bevestigd door het Grondwettelijk Hof in zijn arrest nr. 110/2015 van 17.09.2015.*

19\. Voor de toepassing van [artikel 44, § 1, 1°, tweede lid, van het Btw-Wetboek](https://juriel.be/fr/codes/tva/article-44) worden beoogd, voor zover zij niet beantwoorden aan de voorwaarden om in aanmerking te komen voor verzekeringstegemoetkoming (terugbetaling) overeenkomstig de reglementering betreffende de verplichte verzekering voor geneeskundige verzorging en uitkeringen:

a) de ingrepen en behandelingen als gedefinieerd in artikel 2 (4) van de Wet van 23.05.2013 (gewijzigd ingevolge artikel 178 van de Wet van 10.04.2014 houdende diverse bepalingen inzake gezondheid) tot regeling van de vereiste kwalificaties om ingrepen van niet-heelkundige esthetische geneeskunde en esthetische heelkunde uit te voeren en tot regeling van de reclame en informatie betreffende die ingrepen (Beslissing nr. E.T. 127.740 van 22.03.2016, randnr. 10);

b) de bij een esthetische ingreep of behandeling aanverwante prestaties uitgeoefend door artsen die al dan niet ressorteren onder de Wet van 23.05.2013, en die verricht worden ter voorbereiding, tijdens of volgend op een dergelijke ingreep of behandeling (ibidem, randnr. 11).

20\. Voor de toepassing van [artikel 44, § 1, 1°, tweede lid, van het Btw-Wetboek](https://juriel.be/fr/codes/tva/article-44) worden ook beoogd de ingrepen en behandelingen als bedoeld in artikel 3, tweede lid, van de Wet van 23.05.2013 (ingevoegd ingevolge artikel 180 van de Wet van 10.04.2014 houdende de diverse bepalingen inzake gezondheid) verricht of uitgevoerd door artsen (ibidem, randnr. 12).

**II.B.1. Eerste groep: louter esthetische en niet terugbetaalde prestaties van niet-heelkundige esthetische geneeskunde en esthetische heelkunde**

21\. Voor de toepassing van voornoemde wet wordt verstaan onder:

§ niet-heelkundige esthetische geneeskunde: elke niet-heelkundige technische medische ingreep door middel van om het even welk instrument, chemische stof of hulpmiddel met om het even welke energievorm doorheen de huid of de slijmvliezen waarbij, zonder enig therapeutisch of reconstructief doel, vooral beoogd wordt het lichaamsuiterlijk van een patiënt te veranderen;

§ esthetische heelkunde: elke heelkundige ingreep waarbij, zonder enig therapeutisch of reconstructief doel, vooral beoogd wordt het lichaamsuiterlijk van een patiënt om esthetische redenen te veranderen.

22\. De woordengroep “zonder enig therapeutisch of reconstructief doel” beoogt de inperking van het toepassingsgebied van de Wet van 23.05.2013. Dit houdt in dat die wet enkel de “niet-heelkundige esthetische geneeskunde” of “esthetische heelkunde” beoogt in zoverre een ingreep geen enkel therapeutisch of reconstructief doel dient.

23\. Ingrepen en behandelingen met een esthetisch doel maar die ook een therapeutisch of reconstructief doel dienen, genieten de vrijstelling van btw op grond van [artikel 44, § 1, 1°, eerste lid, van het Btw-Wetboek](https://juriel.be/fr/codes/tva/article-44).

24\. Het psychologisch voordeel dat gepaard gaat met het veranderen van het lichaamsuiterlijk volstaat niet om dergelijke ingreep als deels therapeutisch te kwalificeren en derhalve uit het toepassingsgebied van voornoemde Wet van 23.05.2013 te sluiten (GwH 17.09.2015, nr. 110/2015).

25\. Bij de beoordeling van het therapeutisch of reconstructief doel speelt voor de behandelende arts alleen de werkelijke, fysische pathologische toestand van de patiënt een rol en dus niet diens werkelijke of vermeende psychische pathologische toestand. De subjectieve opvatting van de patiënt wordt dus niet in aanmerking genomen.

26\. De btw-administratie is van oordeel dat patiënten in de praktijk geen vrijstelling van btw kunnen genieten als zij ter rechtvaardiging van het therapeutisch doel van de handeling alleen psychologische redenen aannemelijk kunnen maken bij de behandelende arts (te denken valt aan psychische klachten vanwege bijvoorbeeld minderwaardigheidsgevoelens).

27\. Het is dus niet omdat patiënten op basis van hun lichaamsuiterlijk een manifest geestelijk onbehagen ervaren en een psychologisch voordeel zouden ondervinden bij het veranderen van dat uiterlijk, dat een ingreep, voor de toepassing van de vrijstelling van btw, als therapeutisch zou kunnen worden gekwalificeerd.

28\. Om te bepalen of een esthetische handeling ook een therapeutisch of reconstructief doel dient, is het doel of het oogmerk van de ingreep of de behandeling bepalend.

29\. In de volgende gevallen is de medische vrijstelling op grond van [artikel 44, § 1, 1°, van het Btw-Wetboek](https://juriel.be/fr/codes/tva/article-44) van toepassing:

· esthetische ingrepen en behandelingen die in aanmerking komen voor verzekeringstegemoetkoming (terugbetaling) overeenkomstig de reglementering betreffende de verplichte verzekering voor geneeskundige verzorging en uitkeringen;

· esthetische ingrepen en behandelingen met therapeutisch of reconstructief doel ingevolge ziekte, letsel of aangeboren afwijking en die niet in aanmerking komen voor verzekeringstegemoetkoming (terugbetaling) overeenkomstig de reglementering betreffende de verplichte verzekering voor geneeskundige verzorging en uitkeringen;

· esthetische ingrepen en behandelingen waarmee tegelijk een functioneel ongemak (uitgesloten uit het toepassingsgebied van de Wet van 23.05.2013 (GwH 17.09.2015, nr. 110/2015)) wordt behandeld en die niet in aanmerking komen voor verzekeringstegemoetkoming (terugbetaling) overeenkomstig de reglementering betreffende de verplichte verzekering voor geneeskundige verzorging en uitkeringen;

· ingrepen en behandelingen zonder een esthetisch karakter, ongeacht of zij al dan niet in aanmerking komen voor verzekeringstegemoetkoming (terugbetaling) overeenkomstig de reglementering betreffende de verplichte verzekering voor geneeskundige verzorging en uitkeringen.

30\. In de hiervoor bedoelde gevallen van ziekte, letsel of aangeboren afwijking of van functioneel ongemak en op voorwaarde dat voor die handelingen de vrijstelling van btw wordt ingeroepen, is het de behandelende arts die de esthetische ingreep of behandeling uitvoert die in eer en geweten het therapeutisch of reconstructief doel van de ingreep of behandeling bepaalt en hiervoor btw-technisch aansprakelijk is (Beslissing nr. E.T. 127.740 van 22.03.2016, randnr. 10).

31\. De behandelende arts motiveert zijn beslissing ten overstaan van de btw-administratie door in een apart document dat gehecht wordt aan het stuk dat de handeling vaststelt (bv. het getuigschrift) bondig, in begrijpelijke taal en wars van medisch vakjargon te vermelden om welke ziekte, welk letsel, welke aangeboren afwijking of welk functioneel ongemak het gaat en hoe hieraan verholpen werd (Beslissing nr. E.T. 127.740 van 22.03.2016, randnr. 10, laatste lid).

Een loutere verwijzing naar het medisch dossier van de patiënt is voor btw-doeleinden niet voldoende. In het kader van het beroepsgeheim van de arts mag dit motiveringsdocument geanonimiseerd worden (Beslissing nr. E.T. 127.740/2 van 31.05.2016).

32\. In het geval de esthetische ingreep of behandeling in aanmerking komt voor verzekeringstegemoetkoming (terugbetaling), is er voor de btw geen sprake van een dergelijke motiveringsplicht.

**II.B.2. Tweede groep: niet terugbetaalde aanverwante prestaties noodzakelijk voor de realisatie en/of de nazorg van de louter esthetische ingreep of behandeling**

33\. De esthetische ingreep of behandeling op zich wordt verricht door een daartoe bevoegde geneesheer-specialist als beoogd door de Wet van 23.05.2013 en vormt de hoofdhandeling.

34\. De bij de hoofdhandeling aanverwante prestaties verricht door een arts, al dan niet specialist (onder meer dermatologie, cardiologie, pneumologie, neurologie, medische beeldvorming, anesthesie, nazorg, enzovoorts) en die uitgevoerd worden ter voorbereiding, tijdens of volgend op de esthetische ingreep of behandeling zijn in beginsel onderworpen aan dezelfde btw-regeling als de hoofdhandeling, tenzij uitdrukkelijk anders bepaald in de beslissing nr. E.T. 127.740 van 22.03.2016 (zie hiervoor inzonderheid randnummer 16 voor wat betreft de diagnose en de voorafgaande onderzoeken).

35\. Onder de bij de hoofdhandeling aanverwante prestaties worden bedoeld de door artsen (andere dan de arts die de esthetische ingreep of behandeling uitvoert) verrichte prestaties die noodzakelijk zijn voor en inherent zijn aan de realisatie en/of de nazorg van de esthetische ingreep of behandeling en voor zover die prestaties niet in aanmerking komen voor verzekeringstegemoetkoming (terugbetaling) overeenkomstig de reglementering betreffende de verplichte verzekering voor geneeskundige verzorging en uitkeringen (Beslissing nr. E.T. 127.740 van 22.03.2016, randnr. 11, zoals geëxpliciteerd door beslissing nr. E.T. 127.740/2 van 31.05.2016).

36\. Zo zou, bij wijze van voorbeeld, de prestatie van een dermatoloog noodzakelijk kunnen zijn voor en inherent kunnen zijn aan een vrijgestelde esthetische ingreep met therapeutisch of reconstructief doel, zoals faciale feminisatie chirurgie, en mogelijkerwijs niet terugbetaald worden door het RIZIV. Deze handeling zou dan in beginsel onderworpen zijn aan dezelfde btw-regeling als de hoofdhandeling en kunnen vallen onder de medische vrijstelling van btw op grond van [artikel 44, § 1, 1°, van het Btw-Wetboek](https://juriel.be/fr/codes/tva/article-44).

#### II.B.3. Derde groep: andere esthetische behandelingen die zonder meer zijn uitgesloten van de medische vrijstelling van btw

37\. De ingrepen en behandelingen als opgenomen in artikel 3, tweede lid, van de Wet van 23.05.2013 en die dus van het toepassingsgebied van deze wet zijn uitgesloten, zijn de tatoeages, piercings en epileertechnieken. Voor de toepassing van [artikel 44, § 1 , 1°, tweede lid, van het Btw-Wetboek](https://juriel.be/fr/codes/tva/article-44) (met btw belaste handelingen) worden voornoemde handelingen echter bedoeld als ze verricht of uitgevoerd worden door artsen (Beslissing nr. E.T. 127.740 van 22.03.2016, randnr. 12).

38\. Hieruit mag niet afgeleid worden dat tatoeages, piercings en epileertechnieken enkel aan de btw onderworpen zijn als ze worden verricht door artsen. Met deze bepaling wenst de btw-administratie uitsluitend te verduidelijken dat indien zij uitgevoerd worden door een arts, deze zich niet op zijn hoedanigheid kan beroepen om de betreffende handeling van de btw vrij te stellen.

### II.C. Toetsing in concreto: transgenderchirurgie als gevolg van genderdysforie

39\. De door Dr. X verrichte operatieve ingrepen van transgenderchirurgie hebben als doel de behandeling en verzorging van personen die als gevolg van ziekte, letsel of aangeboren afwijking een dergelijke ingreep moeten ondergaan. Dit blijkt onder meer duidelijk uit het door Dr. X voorgelegd wetenschappelijk bronnenmateriaal.

40\. De hiervoor bedoelde ingrepen die Dr. X uitvoert en met de patiënt worden afgerekend door BV ovv VOF Dr. X – Dr. Y, vallen onder het begrip “medische verzorging” en maken ingrepen en behandelingen uit met therapeutisch of reconstructief doel ingevolge ziekte, letsel of aangeboren afwijking (Beslissing nr. E.T. 127.740 van 22.03.2016, randnr. 10) en zijn dus vrijgesteld van btw op grond van [artikel 44, § 1, 1°, van het Btw-Wetboek](https://juriel.be/fr/codes/tva/article-44).

41\. In het onderhavige geval gaat het evident niet om ingrepen die alleen uit de esthetische wens van de patiënt voortvloeien en die uitsluitend tot doel hebben het uiterlijk van de patiënt te verfraaien. Ter zake verwijst de DVB naar het door Dr. X aan haar voorgelegd wetenschappelijk bronnenmateriaal.

42\. Tot de door Dr. X uitgevoerde chirurgische procedures behoren onder meer bepaalde ingrepen waardoor nadien vaak een facelift noodzakelijk is om het huidoverschot weg te werken.

Rekening houdend met de concrete elementen eigen aan de zaak en de context van transgenderchirurgie als gevolg van genderdysforie, kunnen ook deze facelifts door Dr. X in eer en geweten beoordeeld worden als een ingreep die niet louter een verfraaiingsdoel dient voor de patiënt (desgevallend zou wellicht overigens ook aannemelijk kunnen worden gemaakt dat Dr. X een functioneel ongemak voor de patiënt verhelpt) en is Dr. X vrijgesteld van btw op grond van [artikel 44, § 1, 1°, van het Btw-Wetboek](https://juriel.be/fr/codes/tva/article-44).

43\. Naast de door Dr. X uitgevoerde chirurgie wordt aan de patiënten in het kader van een totaalpakket in de door Dr. X uitgebate privé-kliniek ook permanente ontharing aangeboden van voornamelijk gelaatsharen (baard) maar ook van lichaamsharen door middel van laser en elektrolyse.

44\. Deze permanente ontharing door middel van laser en elektrolyse vormt een wezenlijk onderdeel van de behandeling van de patiënten en is nuttig en noodzakelijk voor de therapie. Rekening houdend met de concrete elementen eigen aan de zaak en de context van transgenderchirurgie als gevolg van genderdysforie, valt de betreffende permanente ontharing niet onder de toepassing van randnummer 10 en evenmin onder de toepassing van randnummer 12 van de beslissing nr. E.T. 127.740 van 22.03.2016 en geniet zij de medische vrijstelling van btw op grond van [artikel 44, § 1, 1°, van het Btw-Wetboek](https://juriel.be/fr/codes/tva/article-44), indien deze wordt verricht door een arts.

45\. Aan de toepassing in de hiervoor bedoelde gevallen van de medische vrijstelling op grond van [artikel 44, § 1, 1°, van het Btw-Wetboek](https://juriel.be/fr/codes/tva/article-44) is voor Dr. X een motiveringsplicht verbonden.

46\. De behandelende arts motiveert zijn beslissing ten overstaan van de btw-administratie door in een apart motiveringsdocument bondig, in gewone mensentaal en wars van medisch vakjargon te vermelden om welke ziekte, welk letsel, welke aangeboren afwijking of welk functioneel ongemak het gaat en hoe hieraan verholpen werd.

Bij deze eindbeoordeling in eer en geweten door Dr. X van het therapeutisch of reconstructief doel kan alleen de werkelijke, fysische pathologische toestand van de patiënt een rol spelen.

47\. Een loutere verwijzing naar het medisch dossier van de patiënt is in deze voor btw-doeleinden niet voldoende. In het kader van het beroepsgeheim van de arts mag dit motiveringsdocument geanonimiseerd worden (Beslissing nr. E.T. 127.740/2 van 31.05.2016).

48\. In de gegeven feitelijke omstandigheden zijn de door Dr. X en Dr. Y tegen vergoeding georganiseerde consultaties vrijgesteld van btw op grond van [artikel 44, § 1, 1°, van het Btw-Wetboek](https://juriel.be/fr/codes/tva/article-44).

## Textes cités

10

[CTVA art. 44](https://juriel.be/fr/codes/tva/article-44) 30 occurrences

[C-141/00, arrêt du 10 septembre 2002](https://juriel.be/fr/jurisprudence-union/c-141-00-arret) 3 occurrences

[C-91/12, arrêt du 21 mars 2013](https://juriel.be/fr/jurisprudence-union/c-91-12-arret) 3 occurrences

[C-212/01, arrêt du 20 novembre 2003](https://juriel.be/fr/jurisprudence-union/c-212-01-arret) 2 occurrences

[C-307/01, arrêt du 20 novembre 2003](https://juriel.be/fr/jurisprudence-union/c-307-01-arret) 2 occurrences

[C-18/12, arrêt du 21 février 2013](https://juriel.be/fr/jurisprudence-union/c-18-12-arret) 1 occurrence

[C-384/98, arrêt du 14 septembre 2000](https://juriel.be/fr/jurisprudence-union/c-384-98-arret) 1 occurrence

[C-394/04 et C-395/04, arrêt du 1er décembre 2005](https://juriel.be/fr/jurisprudence-union/c-394-04-arret) 1 occurrence

[C-443/04 et C-444/04, arrêt du 27 avril 2006](https://juriel.be/fr/jurisprudence-union/c-443-04-arret) 1 occurrence

[C-76/99, arrêt du 11 janvier 2001](https://juriel.be/fr/jurisprudence-union/c-76-99-arret) 1 occurrence